Friday, February 5, 2021

Mất cân bằng trong kinh tế toàn cầu: Việt Nam cho Mỹ mượn tiền lì xì Tết dân chúng (Bài 33)

Thế kỷ 21 có nhiều câu chuyện tréo cẳng ngỗng chẳng hạn như Việt Nam đưa tiền cho Mỹ lì xì Tết dân chúng vào cả hai dịp đầu và cuối năm. Hoa Kỳ mắc nợ như chúa chổm thì tiền lấy đâu ra mà Trump cuối năm 2020 lì xì 900 USD rồi Biden đầu năm con trâu lại muốn lì xì thêm 1400 USD cho mỗi đầu người? Câu trả lời là Việt Nam thặng dự mậu dịch với Hoa Kỳ trên 50 tỷ USD, dự trữ ngoại hối cở 80 tỷ USD trong số đó khoảng 30 tỷ USD mua nợ công để nhà nước Mỹ lì xì dân chúng cho vui dù không biết có cần hay không (các con số tính tròn cho dễ nhớ) - tức là những gói kích cầu hay stimulus.

Gọi là đưa tiền cho Mỹ xài vì Việt Nam cho vay chịu lỗ với lãi xuất âm -1.02% (sau lạm phát). Đến khi Việt Nam đòi thì Hoa Kỳ in đô-la trả lại. Nhưng không riêng gì An-Nam mà nhiều nước khác tiếp tục mua nợ công của Mỹ cho nên mức lời nằm lì ở mức cực thấp trong khi đô-la không mất giá. Trong truyền thuyết có ông vua Midas sờ ra vàng thì nay các phù thủy kinh tế Hoa Kỳ bấm chuột (mouseclick) ra tiền!

Vấn đề là trong đám mù kẻ chột làm vua. Chẳng nước nào muốn tích trữ thêm Euro vì sợ EU rã bèn. Kinh tế Tàu lớn thứ 2 nhưng Việt Nam buôn bán lời với Mỹ mà lỗ với Tàu nên dư USD trong khi thiếu NDT (Nhân Dân Tệ), nhưng đâu ai khùng mà đổi tiền Mỹ ra tiền Tàu làm quỹ dự trữ! Cho nên trên thế giới nước nào thừa USD (Việt, Tàu, Nhật, Nam Hàn, Đài Loan, Saudi, ….) thì phải chịu lỗ đưa cho Mỹ giữ giùm khiến lãi xuất nợ công của Hoa Kỳ ở mức âm – trái với lệ thường là khi đã mang nợ quá nhiều thì khó lòng vay thêm nợ mới hoặc phải chịu mức lời cao.

Cũng theo thông lệ thì một nước thiếu nợ chỉ có vài cách để trả: quịt nợ, thu thuế, in tiền hay vay nợ mới đắp nợ cũ (trường hợp như Việt Nam vay nợ bằng USD nên không thể in USD để trả mà cần có khoảng dự trử lớn.) Chỉ riêng Hoa Kỳ lại khác: thuyết Tân Tiền Tệ (Modern Monetary Theory hay MMT) hiện có ảnh hưởng lớn thuyết phục Biden rằng lãi xuất đang thấp thì cứ mượn thêm tiền xài cho sướng, không thiếu quốc gia cho mượn nên chẳng cần tăng thuế mà cũng không sợ quịt nợ bởi vì in tiền mà đô-la không mất giá!

Biden sẽ tăng thuế ít ít chỉ đủ để xoa dịu cánh tả mà không dám nặng tay vì sợ kinh tế xì hơi. Cả chính quyền lẫn doanh nghiệp cùng các cửa hàng, cửa tiệm vay nợ không lời để hồi phục sau dịch Tàu mà không sợ cạn nguồn tiền từ nước ngoài đổ vào. Tức là nước Mỹ đang ở khoảng không gian lý tưởng (godilocks zone) không cần tăng thuế mà vẫn đủ tiền xài thả cửa nhờ thế giới chịu lỗ cho vay. Ngược lại chủ nợ không bao giờ sợ mất vốn bởi vì nước Mỹ có nhà máy in bạc.

Phe chống cho rằng in tiền thì đô-la mất giá (lạm phát) còn phe bênh giải thích đừng quá lo vì nước Mỹ in USD ồ ạt từ 2008 mà đô-la không mất giá trong khi quốc tế vẫn buộc lòng (không phải vui lòng) cho Mỹ mượn thêm tiền. Lý do vì các nước như Tàu, Việt… hiện tích trữ một bọng tiền khổng lồ (savings glut) mà không chịu xài nên phải đưa cho Mỹ tiêu bằng không hàng hóa xuất cảng không có nước mua.

Kinh tế gia lổi lạc kiêm đại phù thủy Larry Summer tính toán nhờ lãi xuất ngày càng rẻ nên từ năm 2008 nợ tuy tăng vọt mà tiền hàng tháng trả nợ lại giảm xuống. Thước đo mới không còn là nợ nhiều hay ít so với GDP (giả sử lên đến 150% GDP cũng không sao) nhưng nếu tiền trả nợ hàng năm dưới 2% GDP trong khi GDP tăng cũng khoảng 2% mỗi năm rồi thì nợ sẽ từ từ bốc cạn.

Người viết cho vui nhưng đây là những lý luận kinh tế hiện đại và tinh vi nhất chỉ áp dụng riêng cho Hoa Kỳ nhờ vị thế độc quyền của đồng đô-la - Việt Nam đừng bắt chước in tiền và mượn nợ thì khốn! Âu châu ghanh tức cho là Mỹ hưởng “ưu đải quá đáng” (exorbitant privilege), mặt trái của nó là khiến dân Mỹ mất việc giận dữ lên án “gánh nặng quá đáng” (exorbitant burden).

Bạn đọc nào không ưa chuyện phù phép xin mời vào thử phá mê hồn trận. Có vài khe hở mà người viết xin tạm dấu, bạn đọc tò mò xin tìm hiểu trong The Economist số 12/12/2020 để rồi đấu trí.

Để kết luận: cám ơn tiền lì xì Tết gởi từ Việt Nam qua Mỹ.

 


Monday, February 1, 2021

Bà Merkel: Âu Châu không theo phe Mỹ chống Trung Quốc

Thủ Tướng Đức bà Angela Merkel trong Hội Nghị Davos dội gáo nước lạnh vào chính quyền Biden rằng Âu Châu sẽ không theo phe Mỹ chống Trung Quốc[1]

Trước đó hôm 30/12/2020 (ba tuần trước ngày Biden nhậm chức) EU và Trung Quốc ký thoả ước đầu tư[2] cho dù Cố Vấn An Ninh Quốc Gia Jake Sullivan đã nhắn trên Twitter rằng chính quyền Biden muốn tham khảo với Âu Châu trong mục đích nhằm ngăn chận hay chậm lại hiệp ước này. Đây có thể xem là thất bại đầu tiên của Biden khi mà chính sách ngoại giao đặt trên nền tảng liên minh với các nước dân chủ và phát triễn để tạo áp lực chung đối với Trung Quốc.  

Hiệp ước mậu dịch Trung-Âu tuy đã thương thuyết từ 7 năm nay nhưng vào tháng 11/2020 lại được chính Tập Cận Bình và bà Merkel hối thúc từ sau cuộc bầu cử Tổng Thống Mỹ. Về phần họ Tập muốn ngăn chận một khối Tây Phương đoàn kết chống Bắc Kinh, trong khi bà Merkel đặt Biden trước sự đã rồi để khỏi bị lôi kéo vào chiến tranh mậu dịch Mỹ-Trung. Kinh tế Âu Châu suy sụp do đại dịch Vũ Hán nên cần đầu tư và mua bán với Trung Quốc khiến bà Merkel tính toán đây là cơ hội duy nhất còn lại để kỳ kèo với họ Tập trước ngày Biden nhậm chức.

Nói cách khác vào trường đua ngựa không ai bắt cá con hạng nhì nên bà Merkel nhanh tay đặt cược vào phe đang thắng thế, nhất là khi có tin GDP của Trung Quốc dự trù sẽ qua mặt Mỹ năm 2028 – hay sớm hơn nửa vào 2026.[3] Ngay cả trường hợp bà Merkel dù muốn cứng rắn với Trung Quốc thì dân chúng Âu Châu và các nước Ý hay Hy Lạp cũng sẽ phản đối do cần tiền Tàu.

Ngược lại Bắc Kinh không có nhượng bộ nào đáng kể. Hiệp ước Trung-Âu cấm không được xử dụng lao động cưởng bức thì ngày hôm sau Bộ Ngoại Giao Trung Quốc tuyên bố nước Tàu không có tình trạng cưởng bức người Duy Môn Nhĩ. Một tuần lể sau đó Hồng Kông bắt giam hơn 50 nhà tranh đấu cho nhân quyền. Vậy mà bà Merkel cũng trong chính hội nghị Davos tuần rồi cho biết rất hài lòng (“so satisfied”) với hiệp ước mậu dịch Trung-Âu.

Biden muốn Hoa Kỳ lãnh đạo thế giới thì ngược lại Mỹ đã bị bỏ rơi do vắng bóng trong các hiệp ước CPTPP, RCEP và nay là thỏa ước đầu tư Trung-Âu. Giới tinh hoa của Âu Châu nay tự cho rằng EU đi trước Hoa Kỳ trong những vấn đề lớn như Biến Đổi Khí Hậu và các quy định về mạng xã hội, trong khi nền Dân Chủ Xã Hội của châu Âu tiến bộ hơn mô hình Tư Bản của Mỹ; hơn thế, dân chủ của Hoa Kỳ nay bị chê bai hơn là ngưỡng mộ.

Dù vậy các nhân vật chủ chốt trong chính quyền Biden gồm Ngoại Trưởng Antony Blinken, Bộ Trưởng Quốc Phòng Lloyd Austin và Cố Vấn An Ninh Jake Sullivan nhiều kinh nghiệm về Âu Châu và Trung Đông nên được giới ngoại giao Tây Phương hớn hở gọi là cánh thân-Âu (Europhile) vào lúc Đông Nam Á xầm xì Biden kém chú trọng vào khu vực. Nhân vật phụ trách vùng Ấn Độ-Thái Bình Dương là Kurt Campell vốn hiểu biết nhiều về Á Châu sẽ đứng hàng nhì trong Hội Đồng An Ninh Quốc Gia.

Nhiều người đánh giá dù Biden hay Trump thì Hoa Kỳ nay hết mơ ngủ nên chính sách đối với Trung Quốc sẽ cứng rắn như nhau. Điều này đúng với thành phần tinh hoa nước Mỹ, nhưng trong quần chúng chỉ có hơn 30% số người bỏ phiếu cho Biden quan tâm về Trung Quốc trong khi phía Trump gần 70% đặt ưu tiên cho vấn đề này. Lý do vì số cử tri ủng hộ Biden thuộc thành phần trẻ nên chú trọng đến Biến Đổi Khí Hậu và Bình Đẳng Xã Hội thay vì một cuộc chiến tranh lạnh thứ nhì.

Chính Biden vừa tặng quà trước Tết cho họ Tập khi ký sắc lệnh hành chánh cấm các cơ quan nhà nước không được gọi tên China Virus (dịch Tàu) hay Wuhan Virus (dịch Vũ Hán) mà phải dùng từ vô tư COVID-19.[4]



[1] Merkel sides with Xi on avoiding Cold War blocs. Politico 01/26/2021

[3] New chart shows China could overtake the U.S. as the world’s largest economy earlier than expected. NYTimes 02/01/2021

[4] Biden 'China Virus' Ban May Foretell National Security-Threatening Policies. Newsweek 01/29/2021

 

Saturday, January 16, 2021

Vài suy nghĩ về nền dân chủ ở Mỹ: di dân, an sinh xã hội và đếm phiếu (Bài 10)

Kết quả bầu cử tại Georgia cho thấy quyền lực chính trị ở Mỹ thay đổi chỉ vỏn vẹn 10 ngàn lá phiếu nhất là đến từ dân thiểu số. Cho nên đảng Dân Chủ dưới thời Biden sẽ gấp rút đẩy mạnh các chính sách nhập cư và an sinh xã hội nhằm biến đỏ thành xanh ở các tiểu bang như Arizona, Georgia hay ngay cả Florida và Texas vốn là những thành trì của đảng Cộng Hòa cho đến nay.

Tưởng cũng nên nhắc đảng Dân Chủ nắm trọn đa số từ Hành Pháp cho đến Lập Pháp sau khi chiến thắng ở Georgia vào tuần rồi (nếu tính bà Phó Tổng Thống Kamala Harris bỏ lá phiếu quyết định trong trường hợp 50-50 ở Thượng Nghị Viện.) Đông đão người gốc Việt từ Cali và Việt Nam sang định cư ở thành phố Atlanta thuộc Georgia trong những năm gần đây góp phần cho tập thể thiểu số gốc châu Á lớn mạnh và trở nên trọng điểm cho đảng Dân Chủ vận động trong mùa tranh cử vừa rồi.

Người gốc Việt cũng di dân đông đão sang Arizona (đỏ sang xanh), Texas (đỏ sắp thành hồng) và Florida (xanh đỏ theo mùa). Dân thiểu số da đen và gốc Nam Mỹ đông hơn gốc Á nhưng khi kết quả bầu cử vô cùng sát sao thì chỉ vài ngàn lá phiếu có thể làm thay đổi kết quả.

Nếu Biden mở cửa nhập cư thì hàng trăm ngàn hay triệu người từ Nam Mỹ sẽ đến từ vùng biên giới của Arizona, New Mexico và Texas; hàng chục triệu người gốc Nam Mỹ hiện sinh sống bất hợp pháp ở Hoa Kỳ sẽ gấp rút hợp thức hóa để vào quốc tịch. Chính sách đoàn tụ gia đình cho cha mẹ và vợ chồng lại được mở rộng nhằm thu hút các gia đình di dân kể cả người gốc Việt, cọng thêm triển vọng tăng trợ cấp xã hội và bảo hiểm y tế cho mọi người sinh sống ở Mỹ khi phát triễn ObamaCare.

Trong khi Canada và Úc chọn lọc di dân dựa trên nghề nghiệp chuyên môn nhằm góp sức làm giàu cho nước họ thì chính sách nhập cư ở Mỹ đặt ưu tiên vào nhân đạo cho đoàn tụ gia đình và tỵ nạn từ Nam Mỹ.

Là một người tỵ nạn được hưởng nhân đạo của quốc tế nên người viết rất thông cảm với những kẻ tỵ nạn khốn cùng từ Nam Mỹ. Người gốc Việt vào Hoa Kỳ lạm dụng an sinh xã hội không thua mà còn hơn những dân di dân khác, nhưng chỉ một thế hệ rồi sau đó phần đông con cái trở thành bác sĩ, kỹ sư và luật sư đóng góp cho nước Mỹ. Người gốc Nam Mỹ siêng năng lao động cực khổ trong các ngành trồng trọt và xây dựng nhưng lại không có truyền thống học vấn, cho nên số đông người vào Hoa Kỳ sẽ ảnh hưởng lâu dài đến xã hội Mỹ khi mà khoảng cách giàu nghèo giữa người ít học và có bằng đại học ngày càng sâu rộng. Một nhận xét chung là các chính trị gia gốc Nam Mỹ - ngoại trừ từ Cuba – đa số thuộc cánh tả đòi tăng thuế, di dân, y tế và bình đẳng xã hội.

Trải qua bài học Georgia nên có một khuynh hướng trong đảng Dân Chủ vận động khuyến khích dân da đen di cư từ các tiểu bang xanh miền Bắc xuống các tiểu bang đỏ miền Nam. Vừa nắm cả Hành Pháp lẫn Thượng và Hạ Viện nên chính quyền Biden có thể sẽ đưa ra nhiều chương trình tài trợ cho hình thức di dân đó một cách kín đáo, chẳng hạn như ngân quỹ tạo công ăn việc làm cho dân da màu ở các tiểu bang miền Nam. Lại một lần nửa, không cần phải di cư ồ ạt mà chỉ tăng giảm một vài ngàn lá phiếu cũng đủ để làm nghiêng ngữa cán cân chính trị.

Di dân và an sinh xã hội bắt đầu với lý tưởng cao đẹp nhưng dần rơi vào những tính toán lạnh lùng của các phe phái chính trị đếm phiếu.

 

Wednesday, December 30, 2020

Thập niên cuối cùng do Mỹ lãnh đạo?

Viện nghiên cứu The Centre for Economics and Business Research dự đoán nền kinh tế Trung Quốc sẽ qua mặt Hoa Kỳ vào năm 2028, tức là 5 năm sớm hơn các tính toán trước đây do tác động của đại dịch Vũ Hán [1] (Việt Nam sẽ nhảy vọt từ hạng 38 năm 2021 lên 24 năm 2030.)

Trên bình diện kinh tế thì vị trí siêu cường của một quốc gia đặt trên GDP chớ không phải PPP (Purchasing Power Parity - sức mua) hay thu nhập đầu người (Per Capita Income – tính theo USD). Cho dễ hiểu, Luxembourg hay Monaco có thu nhập đầu người gấp đôi Mỹ nhưng đều không là cường quốc bởi GDP quá nhỏ so với toàn thế giới. Lý do vì giao dịch quốc tế phần lớn dùng USD, cho nên GDP tăng thì trọng lượng càng nặng kí giúp thêm sức hút lôi cuốn những nước còn lại rơi vào quỹ đạo kinh tế, rồi đến an ninh, chính trị, xã hội, văn hóa… của quốc gia đó.

Nếu vậy Hoa Kỳ sẽ chỉ lãnh đạo thế giới trong vòng một thập niên nửa. Quân đội Mỹ có thể tiếp tục nổi trội, Hoa Kỳ tuy có nhiều đồng minh và liên minh, thu nhập đầu người ở Mỹ vẫn hơn gấp đôi so với dân Tàu nhưng nhiều nước sẽ không còn xem Hoa Kỳ là cường quốc đầu đàn như vào thế kỷ 20. Cách tiếp cận này ảnh hưởng lên những toan tính lợi ích chiến lược, cũng giống vào trường đua thì chẳng ai bắt cá con ngựa hạng nhì!

Ngành ngoại giao Trung Quốc khoác lác vụn về lại không che dấu tham vọng bành trướng khiến thế giới nay thức tỉnh và cảnh giác. Dù vậy, Bắc Kinh tiếp tục ngăn chận thành công các nước thành hình một liên minh nhằm răn đe Hoa Lục phải tôn trọng trật tự quốc tế. Đồng thời Trung Quốc vẫn thâm nhập, thao túng và vô hiệu hóa những cơ quan quốc tế như WTO, WHO, WIPO, ITU v.v… Bắc Kinh gây ra đại họa Vũ Hán, khắc phục Hồng Kông, xâm lấn biển Đông, hù dọa Ấn-Úc-Đài Loan, bắt chẹt các nước Phi Châu và Nam Á với điều khoảng cho vay mờ ám và nghiệt ngã. Vậy mà phản ứng của thế giới vẫn chừng mực ngoại trừ vài quốc gia có va chạm trực tiếp với Trung Quốc như Mỹ-Úc-Ấn-Đài Loan.  

Điều này có thể ví với thời Xuân Thu Chiến Quốc tuy các chư hầu biết rỏ Tần là giống sài lang nhưng không liên minh mà để mặc cho Tần thôn tính từng nước một. Ở Tây Phương có thuyết gọi là Đuổi Hưu (Stag Hunt trong Game Theory – tên trùng hợp với tích săn hưu ở Trung Nguyên) tức là đàn chó săn phải phối họp thì mới bắt được hưu, nhưng cho đến nay Trung Quốc thắng cuộc đua này vì các cường quốc kinh tế không cộng tác nhằm áp lực Bắc Kinh tuân thủ luật chơi chung. Lý do đơn giản do mỗi quốc gia đều không muốn mất quyền lợi kinh tế với Trung Quốc kể cả những nước chịu áp lực trực tiếp như Việt Nam. Nói cách khác, Việt Nam nếu muốn GDP tăng từ hạng 38 năm 2021 lên hạng 24 năm 2030 để tạo công ăn việc làm và nâng thu nhập đầu người (tài sản của cán bộ và đại gia lại còn nhảy vọt nhanh hơn) theo như dự đoán của CEBR thì Việt Nam sẽ không có chọn lựa ngoại trừ nhịn nhục với Bắc Kinh!

Năm 2029 dân số Trung Quốc bắt đầu lão hóa giảm bớt 5 triệu người hàng năm. Tập Cận Bình đề ra chiến lược Made in China 2025 một phần nhằm Trung Quốc tăng cao năng suất bù đắp cho thiếu hụt lao động trong khi chi phí hưu trí và y tế tăng vọt. Cho nên đại họa Vũ-Hán của thế giới lại là cơ hội ngàn vàng cho Bắc Kinh rút ngắn 5 năm thời gian GDP qua mặt Hoa Kỳ vào 2028 (cho xê xích một vài năm), vì sau đó Mỹ khó lòng thay đổi cục diện.

Đầu năm 2020 Hoa Kỳ và Trung Quốc là hai nền kinh tế lớn nhất nhì lại gánh hai núi nợ khổng lồ chờ xem núi nào xụp trước. Điều này cũng giống như hai anh lực sĩ…kiệt lực tiêm thuốc kích thích chạy đua về gần đến mức. Dịch Vũ Hán khiến lực sĩ Mỹ vấp cục đá tuy không té nhào nhưng loạn choạn đủ để đối thủ có đà vọt lên. Hiện chính quyền Trump còn siết chặc phong tỏa ngành điện toán với Hoa Lục ngoài ra không ai nhắc tiếp tục cuộc chiến thương mại, trong khi Tổng Thống sắp tới nếu là Biden lại càng không khuấy động vũng nước bùn.  

Biden sau cuộc bầu cử 2020 tuyên bố “Nước Mỹ đã trở lại.” Những nhân vật được tuyển dụng đa số từng làm việc cho Obama nên báo chí Hoa Kỳ gọi đây là nhiệm kỳ 3 của Obama. Giới tinh hoa trong ngoại giao Mỹ đều bày tỏ tâm lý phấn khởi trên nhiều bài bình luận ở Foreign Affairs, New York Times, v.v…rằng Hoa Kỳ sẽ tái tham gia vào WHO hay thỏa ước nguyên tử JCPoA với Iran, dẫn đầu thế giới chống biến đổi khí hậu, chủng ngừa độc vật Vũ Hán. Thành phần ưu tú đó xem JPoA và chiến dịch như giúp Phi Châu chủng ngừa SARS như cao điểm của ngành ngoại giao Hoa Kỳ. Dù vậy, 2/3 dân Mỹ và phần còn lại của thế giới bên ngoài Âu Châu đều đánh giá Obama là một tổng thống yếu khi đương đầu với Bắc Kinh.

Giới ưu tú ngành ngoại giao Mỹ chạy trật vòng đua tranh dành với…Âu Châu dẫn đầu thế giới chống Biến Đổi Khí Hậu và chủng ngừa độc trùng Vũ Hán. Bởi vì trận tranh hùng với Trung Quốc trong thế kỷ 21 để nắm giữ chức siêu cường đầu đàn quan trọng nhất phải là đối đầu kinh tế rồi khoảng xa sau đó mới là quân sự. Cho đến nay chưa thấy bài viết nào phân tích liệu Hoa Kỳ có chiến lược đổi mới gì đối với Bắc Kinh khi mà nền kinh tế của Trung Quốc sẽ qua mặt Mỹ trong 10 năm nữa, ngoại trừ lời hứa cuội của Biden trong thời gian tranh cử là sẽ có sách lược cứng rắn với Bắc Kinh hơn cả Trump.

***

 [1] WORLD ECONOMIC LEAGUE TABLE 2021. CEBR


Thursday, December 24, 2020

Mất cân bằng trong kinh tế toàn cầu: thao túng ngoại tệ (Bài 31)

Thị trường Việt Nam trong những ngày gần đây xôn xao về quyết định của Bộ Thương Mại Hoa Kỳ dán nhãn Việt Nam ép giá đồng bạc (VND). Bài viết này tìm hiểu việc thao túng ngoại tệ ảnh hưởng ra sao đến cả hai bên đối tác thương mại.

Trước hết xin bàn thế nào là mậu dịch công bằng. Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ nhiều hơn nhập khẩu, lẽ thường thì VND phải tăng giá so với USD. VND nếu lên giá sẽ khiến hàng Việt mắc trong khi đồ Mỹ rẻ lại, cho nên Hoa Kỳ sẽ bớt mua quần áo, đồ gỗ từ Việt Nam trong khi Việt Nam mua thêm xăng dầu, máy bay của Mỹ. Nhờ vậy cán cân thương mại sẽ tái quân bình một khi USD và VND có giá trị tương xứng.

Có nhiều cách can thiệp để làm chênh lệch cán cân thương mại như dùng rào cảng thuế quan, ưu tiên hàng trong nước và thao túng ngoại tệ. Việt Nam ép giá VND bằng cách tích trữ USD vào kho ngoại tệ khiến USD trở nên khan hiếm trên thị trường để đẩy giá USD cao hơn so với VND. Nhờ vậy hàng Việt vẫn rẽ hơn so với đồ Mỹ cho dù Việt Nam xuất cảng nhảy vọt sang Hoa Kỳ.

Có những lý do chính đáng để dự trữ kho ngoại tệ lớn rút tỉa từ bài học của khủng hoảng tài chánh châu Á 1998. Tâm lý lạc quan rằng Thái Lan sẽ trở thành một con rồng châu Á khiến giới tư bản nước ngoài đổ tiền ồ ạt bơm lên bong bóng đầu tư. Đến khi bóng xì do vốn đầu tư bị phung phí thì giới tài phiệt lại tranh nhau tháo chạy đổi Bhat ra USD khiến thị trường hoảng loạn và đồng Bhat phá giá. Chính phủ Thái Lan bán ra USD hòng kềm giữ giá trị đồng Bhat nhưng chỉ cầm cự được một thời gian cho đến lúc kho dự trữ ngoại tệ cạn kiệt thì đồng Bhat thủng đáy rồi lạm phát tăng vọt. Thái Lan mất khả năng trả nợ nước ngoài và hết đô-la để nhập cảng những nhu cầu thiết yếu như xăng dầu, máy móc. Kinh tế Thái sụp đổ rồi sau đó khủng hoảng lan ra khắp vùng Đông Á. Từ đó các nước Đông Á đều rút tỉa bài học là lúc nào cũng phải dự trữ USD đủ cho 3 tháng nhằm ngăn ngừa bị đầu cơ tiền tệ. Nhưng nhiều hơn 3 tháng lại có dấu hiệu thao túng ngoại tệ để hổ trở xuất khẩu làm thiệt hại cho Hoa Kỳ.

Dân Mỹ mất việc vì thương mại không bình đẳng. Ước tính cán cân thương mại với Việt Nam chênh lệch 70 tỷ USD năm 2020 sẽ khiến 420 ngàn công nhân thất nghiệp [1] Hiện 10.7 triệu người Hoa Kỳ không có việc làm thì con số nói trên đủ lớn để chính quyền dù Biden hay Trump phải quan tâm. Trong hoàn cảnh kết quả bầu cử tổng thống năm 2020 cho thấy hai bên sai biệt chỉ vài ngàn lá phiếu ở các tiểu bang trọng điểm như Georgia, Wisconsin, Pennsylvania vốn bị tác động bởi ảnh hưởng của toàn cầu hóa thì 420 ngàn lá phiếu có thể làm thay đổi đảng cầm quyền trong tương lai.

Giới tinh hoa ưu tú (elites) trong ngành ngoại giao Hoa Kỳ phản đối cho rằng Mỹ cần Việt Nam ngăn cản Trung Quốc nên quyết định về thao túng ngoại tệ sẽ tạo bất lợi. Nhưng con số 420 ngàn người Mỹ thất nghiệp nói trên muốn nhà nước tạo ra việc làm thay vì bảo vệ an ninh cho Việt Nam! Dùng phong cách giang hồ kiểu Donald Trump thì anh cần tui hơn tui cần anh: anh muốn được bảo vệ thì khi đi ăn chung phải mời thay vì chờ tui trả tiền tức là chơi không đẹp! Nước Mỹ Trên Hết (America First) nên dằn mặt chẳng những Việt Nam mà cả Nam Hàn, Nhật Bản, Âu Châu đừng tiếp tục chơi gác kiểu này. Phía Biden có thể lịch sự nhân nhượng nhiều hơn nhưng cũng phải quan tâm đến ½ dân Mỹ học Donald Trump cách tính toán lời lổ, rằng quyền lợi kinh tế chính là quyền lợi chiến lược.

Từ sau Thế Chiến Thứ Hai Mỹ chịu buôn bán thua thiệt với Âu-Nhật-Hàn nhằm (1) hổ trợ USD trở nên đơn vị tiền quốc tế, và (2) tìm “đàn em” chống Nga Xô. Nhưng lúc đó GDP của Hoa Kỳ là 50% của toàn thế giới, nay GDP chỉ còn trên 20% thì Hoa Kỳ không cam nổi gánh nặng này thêm nửa.

Một cách nhìn từ Việt Nam là nhờ vào lợi thế nhân công rẻ nên xuất cảng những món tiêu dùng như quần áo, bàn ghế mà dân Mỹ muốn mua. Tuy nhiên gia đình Hoa Kỳ nào cũng thừa thải các vật dụng trong nhà nên năm 2021 bớt lại cũng không sao! Ở Mỹ lạm phát thấp do nhập cảng hàng hóa không cần thiết (tivi, điện thoại thông minh, quần áo, v.v…) mua từ Trung Quốc hay Việt Nam còn có thể dùng thêm 1-2 năm nửa. Trong khi đó giá cả của những thứ quan trọng như tiền nhà, y tế, giữ trẻ và đại học lại tăng vọt. Mô hình tăng trưởng kinh tế của Hoa Kỳ từ 30 năm nay khuyến khích giới tiêu thụ (consumers) mượn tiền tiêu xài…bậy cho nên đã đến lúc phải thay đổi. 

Nhiều công ty nước ngoài như Samsung khuyếch trương sản xuất sang Việt Nam để vừa dùng nhân công rẻ lại lợi dụng VND bị ép giá bán hàng giá rẻ sang Hoa Kỳ. Sản xuất từ Trung Quốc nhưng dán nhãn Việt Nam, cho nên thao túng ngoại tệ không những chỉ giúp cho Việt Nam mà còn tạo lợi thế cho các đối thủ cạnh tranh với Mỹ. Việt Nam thặng dự mậu dịch với Hoa Kỳ trong khi lại thâm thủng con số tương đương với Trung Quốc, nên nhìn trên đại thể (macro) thì Việt Nam là trạm trung chuyển để Tàu rút ruột Mỹ. Lại chơi xấu!

Một khía cạnh ít được nhắc đến khi nhà nước thao túng ngoại tệ chính là đánh thuế dân nghèo hổ trợ nhà giàu. Nếu VND lên giá thì sức mua của công nhân cũng tăng giúp cải thiện đời sống. Ngược lại VND bị hãm giá cho nên sức mua sụt giảm, tức là nhà nước chèn ép thị trường tiêu thụ để hổ trợ cho khâu xuất khẩu nên gọi đây là financial repression. Cho nên khoảng cách giàu nghèo ở VN nhảy vọt, các đại gia tiến lên hàng cự phú quốc tế trong khi đời sống công nhân chật vật còn công đoàn quốc doanh bênh phe chủ hơn là thợ.

Đồng thời tình trạng thao túng ngoại tệ cũng khiến khoảng cách giàu nghèo tăng vọt ở Mỹ.  Lý do vì USD là đơn vị tiền quốc tế nên các nước khi tích trử USD phải tìm chốn an toàn để gởi. Chẳng ở đâu an toàn hơn gởi tiền vào Hoa Kỳ vì Mỹ in USD trả nợ (!) nên chẳng sợ quịt nợ! Tiền đổ vào Hoa Kỳ không đầu tư sản xuất vì mang hảng xưởng ra nước ngoài có lợi khi đồng USD cao giá. Cho nên tiền USD đổ ngược vào Mỹ lại bơm giá địa ốc và cổ phiếu giúp cho các gia đình sở hữu đất đai và chứng khoáng giàu thêm trong lúc lương bổng và đời sống của công nhân không hề tăng trưởng trong 30 năm nay kể từ ngày toàn cầu hóa – người Mỹ gọi đây là asset inflation (tài sản lạm phát) do thế giới dự trữ tiền ngập lụt tràn vào Hoa Kỳ (savings gluts). Tổng Thống Pháp Charles De Gaulle có lần phàn nàn rằng Hoa Kỳ được hưởng tiện nghi quá đáng (exorbitant privilege) nhờ vào USD là đơn vị tiền quốc tế, nhưng thực tế cho thấy giá USD cao chỉ có lợi cho giới thượng lưu sở hữu tài sản và nhà đất cùng các tập đoàn Hoa Kỳ đầu tư ra nước ngoài trong khi hàng triệu công nhân với việc làm bấp bênh hay thất nghiệp dẫn đến tình trạng khủng hoảng chính trị và xã hội ngày hôm nay. Nói cách khác, USD là đơn vị tiền quốc tế lại trở thành gánh nặng bất công quá đáng (exorbitant burden) cho người lao động thợ thuyền ở Mỹ.

Nếu chênh lệch thương mại và thao túng ngoại tệ thiệt hại đến cả hai giới công nhân Việt lẫn Mỹ thì tại sao Hoa Kỳ sinh biến động trong khi Việt Nam vẫn ổn định đủ để thu hút tư bản ngoại quốc bỏ vốn đầu tư? Lý do thứ nhất vì nhà nước Việt Nam đàn áp gắt gao công đoàn độc lập và những phong trào công nhân tranh đấu đòi cải thiện lương bổng và phúc lợi. Thứ nhì đời sống công nhân Việt cho dù ngày càng thua kém các đại gia nhưng vẫn tiến lên bước rất dài trong vòng 30 năm kể từ ngày hội nhập trong khi giới thợ thuyền ở Mỹ bị mất việc hay mức sống không hề tăng trưởng cũng trong suốt 30 năm đó.  Cả hai nước đều gánh chịu hệ lụy của việc thao túng tài chánh nhưng Việt Nam hổ trợ khâu sản xuất tạo ra công ăn việc làm trong khi Hoa Kỳ tăng chi vào phúc lợi xã hội cho người thất nghiệp. Giá trị và sự tự trọng của mỗi người đến từ công ăn việc làm còn nhàn cư vi bất thiện, cho nên nhìn theo cách đó thì trong 30 năm nay nhà nước Việt Nam (và Trung Quốc) quản lý đất nước tốt hơn Mỹ!

Khi Nhật Bản thao túng ngoại tệ bị Hoa Kỳ áp lực vào cuối thập niên 80 khiến đồng Yen tăng vọt gần 100% làm kinh tế suy sụp trong suốt 30 năm sau đó! Bắc Kinh rút tỉa kinh nghiệm nên tăng giá đồng Nhân Dân Tệ lên chậm khoảng 20%. IMF ước tính VND thấp giá 15% [1] nếu tăng lên ở khoảng này không phải là quá đáng.

***

[1] Vietnam is copying China’s aggressive currency playbook. The Detroit News

Sunday, December 20, 2020

Chủ nghĩa Mác trong thế kỷ 21

Mác-xít không bao giờ chết tiệt bởi vì là một học thuyết kinh tế nhằm giải quyết bất công xã hội, cho nên lúc nào cũng lôi cuốn được những người bị thiệt thòi (underprivileged) và giới cấp tiến tả khuynh (progressive left). Lý luận của Mác về đấu tranh giai cấp đã phá sản vào cuối thế kỷ thứ 20, nhưng nay hồn ma của Mác đội mồ sống dậy với những nhản hiệu thời thượng được dịch sát hay thoát dưới đây:

Economic inequality = bất công giàu nghèo

Racial and Gender equity = bình đẳng màu da và giới tính

Equal opportunity = cơ hội đồng đều rồi đến thế giới đại đồng

Global cooperation = chủ nghĩa quốc tế  


Ngày nay không một bài viết hàng đầu nào trên New York Times, The Economist hay Foreign Affairs, trong sách vỡ hay ngoài khuông viên đại học mà không nhồi sọ hay tẩy nảo với chủ đề chống bất công để tạo bình đẳng xã hội. Các tư tưởng đối nghịch đều bị kiểm duyệt (trường hợp Thượng Nghị Sĩ Tom Cotton bị tờ New York Times loại bỏ không đăng bài viết) hay bị đám đông cuồn nộ đấu tố (woke và cancel culture) chẳng khác gì dưới thời Cách Mạng Văn Hoá. Giống như từ Mác tới Lê-Nin, những cuộc tranh đấu bắt đầu với biểu tình, trên nghị trường rồi tiến sang dọa dẫm (LGBTQ) và bạo loạn (Black Live Matter). Quốc Tế Cộng Sản nay đổi sang chủ nghĩa quốc tế (globalism) gồm những cơ cấu hành chánh siêu quốc gia (supra-national kiểu EU) che phủ lên biên giới (hiệp ước Shengen) và quyền tự quyết dân tộc (nationalism). Thực dân và thuộc địa thời Lê-Nin nay trở thành mâu thuẫn giữa nước giàu (rich nations – nhưng thiếu nợ) và nước nghèo (poor nations - chủ nợ). Đạo đức cách mạng bây giờ là đức tín dung dưỡng (tolerance) và chủ nghĩa đa văn hóa (multi-culturalism) nhằm triệt tiêu truyền thống dân tộc. Giống như hai cánh Tân Bảo Thủ (neo-conservatism) và Tân Tự Do (neo-liberalism), thế kỷ thứ 21 còn thêm Tân Mác Xít (neo-Marxism) mà hồn Trương Ba da anh hàng thịt!

Chống bất công là giấc mơ nhân loại chớ không riêng gì của Mác. Lập luận đấu tranh giai cấp của Mác tuy sai bét nhưng Mác bỏ lao dùng lý thuyết kinh tế để giải quyết bất công. Đóng góp tai hại của Mác nơi hô hào trông cậy vào quyền lực nhà nước để cải tạo xã hội, trái với quan điểm của Adam Smith rằng nhà nước chỉ có vai trò hạn hẹp nhằm bảo vệ mỗi cá nhân được tự do phát huy, sáng tạo và mang lại thịnh vượng, tức là lấy con người làm chủ so với Mác lấy nhà nước làm chủ. Quyền lực vô biên thì lạm quyền vô hạn (Government is not the solution to our problem government is the problem – Ronald Reagan.) Nhà nước gọi là của toàn dân (for all) nhưng bị cai quản bởi thành phần cách mạng tiên phong (revolutionary vanguard) nay chính là giới thương lưu cấp tiến (progressive elites) và đám công bộc hành chánh (bureaucracy.) Người Mỹ bình dân khi đánh đồng giữa cánh tả cấp tiến (progressive left) và chủ nghĩa xã hội (socialism), giữa dân chủ xã hội (social democracy) với lý thuyết cộng sản do dùng luật pháp và thuế má để tước đoạt tự do và tài sản của dân chúng, thoạt nghe thấy sai nhưng nghĩ lại mới là đúng.

(Những người gốc Việt muốn lãnh welfare cùng giới trí thức cấp tiến mơ mộng nhà nước chăm lo cho đời sống, sức khoẻ và giáo dục cho mọi người (for all) thì sướng quá mà quên đi hay chưa nếm mùi những ngày sống trong nước…dân chúng đừng có no để nhà nước no.)

Có điều khác biệt nơi Mác cha đấu tranh cho bình đẳng kinh tế dẫn đến bình đẳng xã hội còn Mác con đi ngược đầu theo kiểu Tây Độc Âu Dương Phong hô hào bình đẳng xã hội (màu da, giới tính) dẫn đến bình đẳng kinh tế. Bernie Sander vốn theo Mác-Xít nguyên thủy tranh đấu cho quyền lợi công nhân, Elizabeth Warren từng viết quyển The Two Income Trap bảo vệ giới trung lưu thế mà hai người này cũng phải chạy theo trào lưu chính trị bản sắc (identity politic) hô hào bình đẳng trắng đen, LGBTQ, quyền di dân bất hợp pháp… của giới tinh hoa ưu tú (elites.) Cho nên công nhân trong thế kỷ thứ 20 nghiêng theo cánh tả nhưng đến thế kỷ 21 giới thợ thuyền lại bỏ phiếu cho…Donald Trump, Brexit và các phong trào dân túy ở Âu Châu. Bài học lịch sử cho thấy chủ nghĩa Phát Xít ý thức sớm về hiểm họa Cộng Sản trong khi các nước Dân Chủ còn mê ngủ. Lịch sữ là một sự tái diễn, lần thứ nhất là bi kịch còn lần thứ nhì là bi hài kịch!

Nói đi rồi phải nghĩ lại, mô hình tư bản được cải thiện đáng kể vào thế kỷ 20 để giảm bớt bất công nhờ vào cạnh tranh ráo riết với chủ nghĩa cộng sản (Mác) và dân chủ xã hội (John M. Keynes). Sang thế kỷ 21 toàn cầu hóa và điện toán hóa khiến tài sản tập trung vào giới chuyên viên và các tập đoàn lợi ích trên thế giới dẫn đến khoảng cách giàu nghèo sâu sắc không kém gì khoảng thời gian giữa Cách Mạng Vô Sản ở Nga 1917 và cuộc Đại Khủng Hoảng 1929. Sự trổi dậy của Trung Quốc và khu vực Đông Á có thể so sánh với giai đoạn suy tàn của đế quốc Anh và chủ nghĩa thực dân Tây Phương. Thế giới đang quặng mình cho những cuộc đổi đời.

Sunday, December 6, 2020

Nợ Tàu phải trả trước tiên

Một tin tức tuy ít được nhắc đến nhưng đáng để lưu ý là do ảnh hưởng của đại dịch Vũ Hán nước Zambia ở Phi Châu cho biết sẽ không thể trả đúng hạn 42.5 triệu USD tiền lời trên tổng số 3 tỷ USD nợ. Lại có nhiều tin đồn đoán trong giới đầu tư quốc tế rằng Bắc Kinh gây áp lực lên Zambia đòi được ưu tiên thanh toán các khoảng nợ thiếu minh bạch trước rồi mới đến phiên những chủ nợ Tây Phương [1]

Zambia là nước đầu tiên ở Phi Châu mất khả năng trả nợ nhưng trong lục địa này còn thêm 12 quốc gia khác cũng đang thương lượng để đình hoản 28 tỷ USD vay mượn, cho nên IMF và giới đầu tư Tây Phương rất quan tâm vì sợ sẽ tạo ra tiền lệ bất lợi cho họ. Zambia là nước sản suất khoáng sản đồng lớn hàng thứ nhì ở Phi Châu với tống số nợ lên đến 110% GDP. Bắc Kinh tuy tham gia vào DSSI (Debt Service Suspension Initiative) cùng nhóm G20 nhằm hoản nợ cho những nước nghèo do ảnh hưởng của đại dịch Vũ Hán, nhưng cho đến nay nợ từ Trung Quốc vẫn mờ ám vì không ai biết rỏ các điều kiện ra sao; tiền cho vay lẫn lộn với tín dụng như thế nào; liệu Bắc Kinh có sẽ siết đất đai tài nguyên nếu nợ không trả đúng hạn như trường hợp bắt Sri Lanka phải nhượng đia hay không; và nội dung những điều đình hoản nợ như thế nào.

Tưởng cũng nên nhắc lại Ngoại Trưởng Hoa Kỳ Pompeo hồi tháng 7/2018 từng cảnh cáo IMF không được cho Pakistan vay để trả nợ thiếu minh bạch trong kế hoạch Vòng Đai Con Đường của Bắc Kinh [2] Tiến Sĩ Peter Phạm người Mỹ gốc Việt vừa được bổ nhiệm làm Đặc Sứ Hoa Kỳ phụ trách khu vực Sahel gồm 10 quốc gia ở Châu Phi [3]. Theo Google Map thì Zambia không nằm trong vùng Sahel nhưng Tiến Sĩ Peter Phạm sẽ thể hiện lập trường của Mỹ đối với các bẫy nợ Trung Quốc ở Phi Châu.

***

Một chi tiết khác liên quan đến nợ nói chung là trong hoàn cảnh lãi xuất thấp kỷ lục Bắc Kinh lần đâu tiên vay đươc nợ với lãi xuất âm do nền kinh tế nước này là một trong vài trường hợp hiếm hoi dự trù tăng trưởng khoảng 1.9% năm 2020 [4]. Một trường hợp khác là Việt Nam với tăng trưởng khoảng 3% nên có thể vay mượn được với lãi xuất dù không âm (do điểm tín dụng của Việt Nam kém hơn Trung Quốc) nhưng thấp hơn những năm trước. Xin nói rỏ là người viết không hiểu biết về tình hình nợ ở Việt Nam, nhưng nói chung thì vay thêm nợ rẻ để thanh toán nợ đắc (người Mỹ gọi là refinance) hay dùng đầu tư phát triễn hữu hiệu là những việc nên làm…miễn là đừng thất thoát và xài bậy!


[1] In Africa’s Debt Fog, China Loses Too. Bloomberg 12/04/2020

[2] US Pompeo warns against IMF bailout for Pakistan that aids China

[3] TS J. Peter Phạm: từ trẻ tị nạn cộng sản đến đại sứ Mỹ gốc Việt đầu tiên. VOA Tiếng Việt

[4] China Borrows at Negative Rates for the First Time. Wall Street Journal 11/19/2020