Monday, July 6, 2020

Bầu cử 2020 (Bài 11): đám cử tri lừng khừng (swing voters)


Chỉ còn 4 tháng nửa là đến ngày bầu cử ở Mỹ. Những người ủng hộ Trump đã quyết định lá phiếu và không đổi ý trong mọi trường hợp. Ngược lại phe chống Trump ngày thêm phẩn nộ vì tình trạng hổn loạn trong nước Mỹ về cả dịch bệnh lẫn vấn nạn màu da mà họ cho là Trump gánh phần lớn trách nhiệm. Nếu dựa theo các thăm dò ý kiến thì đảng Dân Chủ sẽ thắng lớn không những ở số phiếu phổ thông (55/40) mà quan trọng hơn cả là số phiếu cử tri đoàn, và còn thêm cơ hội hốt trọn gói từ Nhà Trắng đến Thượng và Hạ Viện.


Nhưng đối với nền chính trị ở Mỹ thì 4 tháng còn rất xa đủ để công chúng thay đổi ý kiến. Trump lại có khả năng bén nhạy tạo bất ngờ như đã từng làm vào năm 2016 khi thắng cử trái ngược sự mong đợi của nhiều nhà quan sát. Điều đáng lo nhất là trong khi phe thân Trump rất nhiệt thành thì ngược lại cánh ủng hộ Biden lại xìu xìu ễnh ễnh, tức là đến ngày bầu cử nếu trời nắng trời mưa nhức đầu cảm cúng nhiều người có thể chọn ở nhà thay vì đi đến phòng phiếu.

Trong khi Trump làm sôi động quần chúng gây ra nhiều tranh cãi thì Biden lại giống như một kép hát già đã qua thời hương sắc nên đôi khi lẩn thẩn phát biểu đầu đuôi lộn xộn. Bên trong lớp son phấn bề ngoài cho có vẽ trẻ trung là mối lo âu của dân Mỹ liệu Biden có còn đủ năng lực lèo lái nước Mỹ qua cơn khủng hoảng hiện thời và trước đối thủ vô cùng lợi hại từ Trung Quốc?

Ngay trong nội bộ đảng Dân Chủ cũng không thiếu người nhạt nhẽo với Biden nhất là từ cánh cấp tiến cực tả Bernie Sanders-AOC. Biden tự vẽ như ứng cử viên trung tả để tiếp nối sự nghiệp của Obama. Nhưng đối với nhiều người Mỹ (1) sự nghiệp của Obama cũng không vẽ vang gì lắm (2) Biden nếu thắng cử sẽ bị cánh cực tả lấn áp đưa Hoa Kỳ tiến xa theo chiều hướng Dân Chủ Xã Hội (3) còn nếu trong những ngày sắp tới Biden không ủng hộ lập trường cấp tiến cực đoan thì cánh Bernie Sanders-AOC có thể tách rời không ủng hộ và làm suy yếu đảng Dân Chủ. Giữa sự dằng co của nhiều thế lực chính trị Biden lại là một chính trị gia cuốn theo chiều gió: năm 1975 chống tỵ nạn Việt Nam vào Mỹ nay lại ủng hộ mở cửa biên giới cho di dân, năm 1991 có thái độ phân biệt phụ nử qua tai tiếng Anita Hill nay hết lòng ủng hộ phong trào nử quyền Me Too.

Kết quả cuộc bầu cử năm 2020 sẽ tùy thuộc vào đám cử tri lừng khừng (swing voters) cho đến giờ này vẫn chưa chắc chắn sẽ chọn Trump, Biden hay…ở nhà. Con số này chiếm khoảng 15-25% lá phiếu. Nhiều người trong đó đồng ý với Trump về việc chống Tàu hay chính sách kinh tế má nhưng ngược lại lo âu vì nền dân chủ của Hoa Kỳ bị phân hóa và lung lay trầm trọng. Nhiều người do dự bỏ phiếu cho Biden khi sợ ông này đứt dây neo đi vào con đường Dân Chủ Xã Hội mà phủ nhân công lao dựng nước của Washington, Jefferson, Wilson, Theodore Roosevelt… Riêng một số không ít cử tri người Mỹ gốc Việt vẫn cay cú Biden lúc còn là Thượng Nghị Sĩ năm 1975 đã chống không cho tỵ nạn Việt Nam vào nước với lý do Mỹ không còn trách nhiệm sau cuộc chiến.

Người viết vẫn thắc mắc tự hỏi nếu vào những năm 1939-45 buộc người dân Ba Lan phải chọn lựa giữa quốc xã Hitler và cộng sản Stalin thì họ sẽ bỏ phiếu cho ai?



Friday, June 19, 2020

Vài suy nghĩ về nền dân chủ ở Mỹ: nhận thức về tự do (Bài 2)

Ở Việt Nam không có dân chủ tự do vì quan chức cướp nhà đất giữa ban ngày; công an bắt người vào đồn đánh chết có thể chỉ vì một tội cỏn con; những nhà đấu tranh bị khủng bố, bắt bớ, tù đày. Ở Mỹ không có dân chủ nhưng đối với đại đa số chỉ là chuyện đọc tin tức rồi cãi nhau trên báo chí, sách vỡ hay bàn ăn, trong cuộc sống hàng ngày vẫn đi làm, đi chơi, đi chợ mà không bị giới hạn nào. Khi nhận thức và nhu cầu về tự do dân chủ khác biệt nhau xa như vậy thì có phải là nhà giàu đứt tay bằng ăn mày đổ ruột, làm sao có thể so sánh giữa một bên đòi quyền cãi nhau rồi xé to sinh chuyện trong khi bên kia tranh đấu tìm quyền sống?

Nhiều người sẽ biện hộ rằng dân chủ là tranh luận và bất đồng ý kiến. Dù vậy cộng đồng người Mỹ gốc Việt tuy đấu đá gay gắt về Trump, màu da, di dân, giới tính v.v… nhưng chỉ trong phạm vi tiếng Việt. Giả sử vài phát biểu quá khích trong cộng đồng lại viết bằng tiếng Anh trên blog hay Facebook thì nội dung có thể gây ra bạo loạn với những cộng đồng khác dẫn đến việc hàng quán tiệm ăn bị đốt phá, hay người đi làm bị đuổi việc! Đến khi đó thì nhiều người sẽ tự kiểm duyệt giữ gìn lời ăn tiếng nói, tức là nền dân chủ đã bị sứt mẻ.

Không phải chỉ những lý luận hồ đồ hay cực đoan mới bị tấn công. Bà J.K. Rowling tác giả nổi tiếng của tập truyện Harry Potter bị đám cảnh sát tư tưởng đánh tơi bời khi thận trọng trình bày quan điểm của mình về những người chuyển giới. Tổng Biên Tập của tờ New York Times buộc phải từ chức khi cho đăng bài viết của Thượng Nghị Sĩ cánh hữu Tim Cotton về việc huy động quân đội giữ gìn an ninh trong các cuộc biểu tình đập phá gần đây. Câu nói của nhà thơ Voltaire “Tôi không đồng ý với điều bạn nói nhưng tôi sẽ bảo vệ đến chết quyền bạn được nói” ngày nay không còn áp dụng ở Hoa Kỳ (và Tây Âu) bởi vì dư luận cánh hữu hay tả sẽ đánh tơi bời một người bất đồng ý kiến cho đến thân bại danh liệt, tán gia bại sản mà không cần lắng nghe những gì họ nói. Vậy là có kiểm duyệt và khủng bố.

Trước đây cánh cấp tiến (liberals – dùng lẫn lộn với cánh tả trong nhiều bài viết) chiếm độc quyền trên báo chí và đại học, một phần vì gồm số đông những nhà trí thức. Nhưng từ ngày có Internet thì thông tin không còn lệ thuộc vào truyền thông dòng chính (mainstream media) mà nảy sinh ra thông tin dòng nghịch (alternative media) trên Facebook và Twitter. Hai dòng chính và nghịch tố cáo lẫn nhau là tung tin giả (fake news) trong cuộc chiến sống còn nhằm triệt hạ đối phương. Thí dụ đơn giản ở Cali, New York đa số dân chúng xem CNN, CNBC (dòng chính) và bầu cho đảng Dân Chủ; trong khi Texas, Oklahoma nhiều người lại theo dõi Fox News (dòng nghịch) lại bỏ phiếu cho đảng Cộng Hòa; ai phe nào thì nghe đài bên đó.

Truyền thông hướng dẫn dư luận để từ đó quyết định lá phiếu bầu cử. Chính những tranh cãi trên Twitter và Facebook là phương tiện truyền thông giúp cho Trump thắng cử năm 2016 và làm thay đổi bộ mặt chính trị nước Mỹ. Cho nên khác với mọi Tổng Thống tiền nhiệm Trump khích động chia rẽ chớ không hô hào đoàn kết, và trớ trêu thay thái độ này lại phù hợp với cả cánh tả lẫn hữu vốn chuẩn bị triệt tiêu lẫn nhau. Trump và những người ủng hộ xem cuộc bầu cử năm 2020 là cơ hội cuối cùng để đập tan những âm mưu của cánh tả, giới cấp tiến và chủ trương toàn cầu hóa vốn phá hoại những nền tảng từng xây dựng nước Mỹ vĩ đại. Ngược lại những kẻ chống Trump và phe thân Trump xem năm 2020 là cơ hội không thể đảo ngược để ngăn chận những phá hoại nền trật tự tự do toàn cầu (liberal world order), nhằm sửa đổi những tội lỗi nguyên thủy (nạn nô lệ) khi lập quốc, để triệt tiêu thành phần dân tộc chủ nghĩa và nhằm thay thế mô hình tư bản hiện giờ bằng kiểu mẫu Dân Chủ Xã Hội Bắc Âu. Cho nên ở Mỹ hiện tượng “cuồng Trump” hay “cuồng chống Trump” nên hiểu trong ý nghĩ cuộc chiến văn hóa sống còn này. Nền dân chủ Hoa Kỳ rạn nứt vì không có hòa giải giữa hai quan điểm cực đoan (1).

Cho nên cái miệng khi nói cũng quan trọng không kém cái miệng được ăn vì làm run chuyển một chế độ. 

***


(1) Hiện tượng “cuồng Trump” và “cuồng chống Trump” có thể tạm so sánh với miền Nam trước năm 1975 khi ngoài xã hội và trong nhiều gia đình chia rẽ thù ghét nhau giữa những người theo Việt Nam Cộng Hòa hay Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam.

Saturday, June 13, 2020

Vài suy nghĩ về nền dân chủ ở Mỹ


Nuôi dưỡng nền dân chủ giống như kẻ trồng cây: khi còn là hạt giống phải chống đỡ quạ tha gà mổ; cây còn non trẻ cần ngăn ngừa sâu bọ; đến lúc trưởng thành già nua phải chặt bớt những cành lớn không thì một cơn bão lớn sẽ làm đổ ngã thân cây.

Việt Nam chưa có dân chủ nên tranh đấu đòi dân chủ. Nền dân chủ non trẻ tại Phi Luật Tân bị đe dọa trở lại độc tài. Dân chủ ở Mỹ trưởng thành lâu đời nay lại nảy sinh ra dấu  hiệu già nua thoái hóa thành một hình dạng gì chưa nhận biết được.

Churchill từng nói “Dân Chủ là mô hình nhà nước tệ hại nhất nhưng tất cả các mô hình nhà nước khác đều đã được thử qua.” Cho đến giờ này Churchill vẫn đúng, nhưng mọi sinh hoạt xã hội và con người đều không tránh được định luật của Tạo Hóa là sanh, lão, bệnh, tử. Nền dân chủ lâu đời ở Hoa Kỳ hiện đang đối diện với những vấn nạn sống còn, liệu nó có thể tự cách mạng hóa để trở thành một nhà nước trẻ trung đương đầu với thử thách, hay sẽ kéo dài tình trạng trì trệ do hai phe tả và hữu tranh giành quyền lợi để rơi vào suy thoái trong thế kỷ 21?

Nhưng cần phân biệt giữa ý thức  và chế độ. Athens giờ này chỉ còn là một đống gạch vụn nhưng tư tưởng dân chủ vốn bắt nguồn từ Athens lớn mạnh hơn bao giờ hết. Đế quốc La Mã đã tan rã 1800 năm trước nhưng tổ chức hành chánh và luật pháp của La Mã vẫn còn là nền tảng cho xã hội ngày nay. Nếu một ngày nào đó nước Mỹ không còn là cường quốc hàng đầu, hay Hoa Kỳ quay mặt tự cô lập như đã từng làm sau Thế Chiến Thứ Nhất thì những tư tưởng dân chủ, nhân quyền, bình đẳng, v.v… sẽ không vì đó mà mai một. Thế giới không thể dựa mãi vào nước Mỹ để duy trì dân chủ và trật tự quốc tế, và ngược lại Hoa Kỳ cũng không thể phung phí nhân vật lực để áp đặt dân chủ hay đi bảo vệ những nước khác trong khi không tự lo cho mình trước nhất.

Chính quyền Hoa Kỳ do dân Mỹ bầu lên chớ không phải của công dân quốc tế, nên trách nhiệm đầu tiên phải bảo vệ quyền lợi của dân Mỹ và nền dân chủ của Hoa Kỳ. Vị Tổng Thống đời thứ sáu John Quincy Adams từng cảnh giác đất nước đừng hung hăng đi tìm diệt những con quái vật bên ngoài châu Mỹ (“She goes not abroad in search of monsters to destroy”), câu này áp dụng ngày nay khi Hoa Kỳ bị chia rẽ sâu xa nội bộ do 50% dân Mỹ bất mãn vì đời sống không thăng tiến mà còn thụt lùi trong 30 năm kể từ ngày toàn cầu hóa. Hoa Kỳ phung phí hàng triệu tỷ đô-la vào các cuộc chiến ở Trung Đông và để bảo vệ Âu Châu trong khi các nước này không tự bảo vệ chính mình.


Trong khi đó nền dân chủ trong nước Mỹ đang thoái trào. Nước Mỹ ngày nay có kiểm duyệt – không do chính quyền mà do dư luận cực đoan cánh tả - ngày nay ai bước ra đường tuyên bố bất cẩn về màu da, chủng tộc, nam nữ, giàu nghèo thì sẽ bị đuổi sở làm hay bị đánh cho tán gia bại sản. Nền dân chủ vững mạnh nhờ vào tính chính danh và các định chế nhưng ba đời Tổng Thống liên tiếp bị một thiểu số không nhỏ từ tả đến hữu tố cáo là soán ngôi: George W. Bush thắng năm 2000 nhờ vào quyết định của Tối Cao Pháp Viện trong đó đa số thẩm phán do đảng Cộng Hòa đề cử; Obama bị ám ảnh dai dẳng bởi tin đồn không sinh ra ở Mỹ; Trump thắng nhờ vào lá phiếu cử tri đoàn trong khi thua bà Clinton 2 triệu phiếu phổ thông. Tính chính danh của Hành Pháp bị soi mòn trong khi chỉ còn 30% dân chúng tin tưởng vào Quốc Hội. Tổng Thống không có sự hợp tác của Quốc Hội nên điều hành bằng các sắc lệnh hành chánh (executive oders), khi đổi sang đời Tổng Thống đối lập các sắc lệnh này bị hủy bỏ dễ dàng khiến chính sách nhà nước trở nên bất nhất và hổn loạn.

Tính chính danh của Đệ Tam Quyền tức Tối Cao Pháp Viện bị cánh tả bôi nhọ qua các lần đề cử thẩm phán Clarence Thomas, Neil Gorsuch và Brett Kavanaugh. Đệ Tứ Quyền hay báo chí thì truyền thông dòng chính (mainstream media) bị Trump và cánh hữu lên án như kẻ thù của quần chúng (enemy of the people) chuyên loan tin vịt (fake news) do cánh tả giựt dây. Các định chế hành chánh độc lập như cảnh sát bị chỉa mũi dùi tấn công vì xem như công cụ của đàn áp bất công.

Người viết có đọc một tam đoạn luận thú vị: “Người Việt trong và ngoài nước yêu nước phải chống Tàu. Trump chống Tàu. Người Việt trong và ngoài nước phải yêu Trump.” Nhưng một số đông ở ngoài nước ngày nay đã là người Mỹ gốc Việt thì sự trung thành (loyalty) trước hết phải dành cho nước Mỹ. Giả sử Trump chống Tàu kịch liệt nhưng kinh tế suy sụp, thất nghiệp gia tăng lại cắt trợ cấp và tiền hưu trí thì chắc người Mỹ gốc Việt cũng đều đắn đo trước khi bỏ phiếu.

Nói cách khác, vận mệnh của người Mỹ gốc Việt gắn liền với tương lai và nền dân chủ trong nước Mỹ. Nếu đảng Dân Chủ thắng cả Hành Pháp và Quốc Hội trong năm 2020 thì áp lực tiến gần đến xã hội chủ nghĩa sẽ vô cùng lớn: medicare for all (bảo hiểm sức khỏe cho mọi người), education for all (giáo dục cho mọi người), housing for all (nhà ở cho mọi người), basic income for all (lương bổng cho mọi người) – cái gì cũng for all (cho mọi người) tức là xã hội chủ nghĩa vì người dân đừng có lo để nhà nước no đủ thu tóm tài sản xã hội bằng đánh thuế triệt tiêu nhà giàu gọi là cho nhà nghèo. Ngược lại Trump tái đắc cử thì người viết không còn biết bộ mặt nước Mỹ sẽ thay đổi như thế nào trong 4 năm sắp tới.

Nhưng nước Mỹ dù thăng hay trầm, hay khi nền dân chủ của Hoa Kỳ không còn là mẫu mực thì người viết tin rằng ước vọng dân chủ trên toàn thế giới không vì thế suy mòn – cũng giống như cổ thành Athens đã để lại món quà dân chủ muôn đời cho nhân loại.

Thursday, June 4, 2020

Bắc Kinh khuynh đảo Liên Hiệp Quốc để phục vụ quyền lợi Trung Quốc


Trung Quốc là nước hưởng lợi nhiều nhất trong trật tự thế giới ngày nay nhất là từ khi gia nhập WTO. Cho nên Bắc Kinh không muốn lật đổ mô hình hiện thời mà trái lại thao túng các định chế quốc tế cho phù họp với quyền lợi của Trung Quốc. 

Bắc Kinh hiện đã cài đặt nhân vật đầu não vào những cơ quan quan trọng trong Liên Hiệp Quốc gồm:

-          WHO (World Health Organization)
-          UN DESA (United Nations Department of Economic and Social Affairs hay Ủy Ban Kinh Tế và Xã Hội)
-          FAO (UN Food and Agriculture Organization tức Tổ Chức Lương Nông Quốc Tế)
-          ITU (International Telecommunication Union hay Ủy Hội Viễn Thông Quốc Tế)
-          ICAO (International Civil Aviation Organization tức Tổ Chức Hàng Không Dân Sự).

Trung Quốc còn vận động để đưa người nắm giữ WIPO (World Intellectual Property Organization hay Ủy Ban về Quyền Sở Hữu Trí Tuệ), đồng thời đòi quyền hạn rộng lớn hơn trong IMF và World Bank.


  1. Điển hình nhất là trường hợp Bắc Kinh đưa ông Tedros Adhanan thân Trung Quốc lên làm Tổng Giám Đốc của WHO để rồi sau đó WHO ém nhẹm những mưu đồ dối trá trong thời gian dịch bệnh bùn phát tại Vũ Hán. Sau đó Trung Quốc áp lực WHO phải thay đổi tên bệnh nhằm che dấu nguồn gốc của ôn dịch, cũng như xử dụng WHO nhằm quảng bá sự thành công và nổ lực hợp tác quốc tế theo mô hình kiểu mẫu của Bắc Kinh.
 
  1. Tổng Thư Ký LHQ Guteres năm 2019 ca ngợi Vành Đai Con Đường phù hợp với mục tiêu Phát Triển Bền Vững do LHQ đề ra cho dù kế hoạch này thiếu minh bạch trong các mục tiêu kinh tế và chính trị, tác hại môi trường đồng thời là bẩy nợ của các nước đang phát triển. Ảnh hưởng của Trung Quốc có được là nhờ cài đặt ông Liu Zhenmin (cựu Thứ Trưởng Ngoại Giao) vào Ủy Ban Kinh Tế và Xã Hội UN DESA và ông Qu Dongyu (cựu Thứ Trưởng Nông Nghiệp) vào Tổ Chức Lương Nông Quốc Tế FAO.

  1. Bắc Kinh cài đặt ông Zhao Houlin (thuộc ngành Bưu Điện) vào Cơ Quan Viễn Thông Quốc Tế ITU nhằm hổ trợ cho công nghệ Hoa Vi được xử dụng toàn cầu trong hệ 5G.

  1. Tổ Chức Hàng Không Dân Sự Quốc Tế ICAO hiện do Fang Liu dẫn đầu đã loại bỏ và cô lập Đài Loan ra khỏi các thông tin về hàng không dân dụng trong thời gian đại dịch Vũ Hán.

  1. Bắc Kinh vận động đưa nhân sự lãnh đạo vào trong Ủy Ban về Quyền Sở Hữu Trí Tuệ WIPO nhằm bảo vệ quyền lợi của các công ty Hoa Lục trong khi chính nhà nước Trung Quốc gồm cả Bộ Quốc Phòng đã yểm trợ những công ty này đánh cắp các phát minh của Tây Phương từ nhiều năm nay.

  1. Trung Quốc đòi có vai trò lớn hơn trong IMF và World Bank với mục tiêu xử dụng hai cơ quan này trở thành cánh tay nối dài cho kế hoạch Vành Đai Con Đường của Bắc Kinh.

Một điều chắc chắn là Bắc Kinh không tranh đua làm cảnh sát quốc tế mà nhường vai trò này cho Hoa Kỳ phung phí tài sản và nhân lực trong các chiến trường Trung Đông, Trung Á và Bắc Phi. Trong khi đó Trung Quốc hưỡng lợi từ việc mua dầu hỏa, khai thác tài nguyên thiên nhiên, bán hàng tiêu dùng cùng kế hoạch Vành Đai Con Đường. Về phương diện an ninh Bắc Kinh hiện muốn đẩy lùi Hoa Kỳ ra khỏi Đông Thái Bình Dương để tạo một vòng đai an ninh vì khu vực này được xem thuộc ảnh hưởng truyền thống của Trung Quốc và là nơi có nền kinh tế năng động nhất thế giới. Trên khía cạnh tài chánh Bắc Kinh tìm cách phối hợp với Nga, Trung Đông và cả Âu Châu để chấm dứt vai trò thống trị của đồng đô-la.

Trong khi đó Hoa Kỳ thoái lui từng bước trên bàn cờ vây của Trung Quốc. Khung cảnh hiện thời tương tự giai đoạn 1918-1935 khi đại dịch cúm bùn nổ, kinh tế Đại Suy Thoái, cường quốc hàng đầu là Anh Quốc suy yếu trong khi Mỹ tự cô lập bên ngoài Hội Quốc Liên dẫn đến sự bùn phát của phong trào Quốc Xã ở Đức và chủ nghĩa quân phiệt ở Nhật.

Saturday, May 23, 2020

Mất cân bằng trong kinh tế toàn cầu: khối Euro (Bài 23)


Khối Euro (Eurozone) gồm 19 quốc gia Âu Châu dùng chung đồng Euro. Khối Euro được hình thành trong mục đích thúc đẩy mậu dịch khi không còn phải hoán chuyển giữa các đơn vị tiền tệ riêng lẻ của mỗi nước thành viên. Ít ai ngờ rằng chính lợi thế này của đồng Euro lại trở thành sợi dây lòi tói cột chặc nhiều nước chết chùm trong cơn khủng hoảng!

Lý do mỗi quốc gia có đơn vị tiền tệ riêng khi gặp kinh tế suy sụp đồng bạc sẽ mất giá. Nhập khẩu tự động sút giảm vì mua vào mắc trong khi xuất khẩu tăng do bán ra rẻ giúp kinh tế có cơ hội phục hồi. Nhưng nay những nước Nam Âu bị trói buộc vào Euro khi rơi vào khủng hoảng không thể tự mình hạ giá đồng bạc vì trong khối còn nhiều nền kinh tế mạnh như Đức và Bắc Âu, cho nên phải lệ thuộc vào sự giúp đỡ (và nghi kỵ mắng nhiếc) của những nước mạnh này.

Đồng bạc gắn liền với chủ quyền quốc gia; chủ quyền quốc gia lại đi đôi với tự ái dân tộc. Khi gia nhập vào khối Euro các nước Nam Âu đã từ bỏ quyền in bạc và không còn tùy tiện tăng hay giảm ngân sách để kích thích tăng trưởng. Trên nguyên tắc mỗi quốc gia vẫn tự mình quyết định chi thu nhưng lại bị gò bó trong khuông khổ của Eurozone nên thực tế bị Đức - vốn là nền kinh tế mạnh nhất Âu Châu – áp đão. Nói cách khác mức độ tăng trưởng và con số thất nghiệp ở Nam Âu bị định đoạt bởi Berlin và Brussell (thủ phủ của Đức và của Eurozone.) Điều này gợi nhớ món nợ ân oán khi Đức thống trị các nước Âu Châu trong Thế Chiến Thứ Hai làm nổ bùng làn sóng dân túy đe dọa tách rời khỏi khối Euro.

Âu Châu gồm hai khu vực kinh tế mạnh (Đức và Bắc Âu) và yếu (Nam Âu), nhưng một khi khối Euro được hình thành thế giới lạc quan tin rằng chỉ còn một Eurozone không còn làn ranh giữa mạnh và yếu. Để so sánh Hoa Kỳ tuy có tiểu bang giàu như California hay nghèo như Mississipi nhưng nợ công Liên Bang là do nước Mỹ mượn chớ không phải từng tiểu bang vay. Vì mập mờ giữa quy chế Liên Hiệp (Âu Châu) hay Liên Bang (Mỹ) nên khi mới gia nhập khối Euro các nước Nam Âu mượn tiền dễ dãi với lãi xuất thấp giống như Bắc Âu, vì các nhà đầu tư nghĩ rằng tiền cho nước nào vay cũng vẫn được toàn khối bảo đảm.

Kinh tế Hy Lạp trước đây yếu kém nên khó mượn tiền, nay đi vay dễ dàng với phân lời thấp như Đức thì…dại gì không mượn! Kết quả nợ công Hy Lạp tăng vọt cho dù độ tín nhiệm vẫn còn thấp. Ngược lại Tây Ban Nha tuy nợ công thấp nhưng nợ tư nhân lại nhảy vọt do các ngân hàng ngoại quốc đầu tư cho vay vào thị trường địa ốc.

Một nghịch lý khác là kinh tế Đức mạnh nhờ vào cần kiệm nên không chịu mượn tiền tiêu xài trong nước. Cho nên các ngân hàng Đức thiếu cho cho vay phải đổ tiền tiết kiệm của dân Đức xuống Nam Âu cho mượn…xài cho sướng – cũng giống như cho con nít ăn kẹo thì sau này đau bụng lỗi tại ai? Tình trạng vui vẽ này kéo dài từ năm 1999-2008 – giới tài chánh ví von như “keep dancing until the music stops” tức là nhảy đầm đã đời đến lúc phải đi hốt rác.

Năm 2007-08 bong bóng tín dụng và địa ốc tại Hoa Kỳ nổ bùng. Các ngân hàng Âu Châu hoảng hốt xem lại sổ sách mới nhận ra bên cạnh những thua lổ ở Mỹ còn thêm nhiều khoảng cho vay đầy rủi ro ở Nam Âu. Các ngân hàng Đức không còn dám cho vay mà lại thúc giục trả nợ. Thế là Nam Âu không còn mượn được nợ để trả nợ, và khủng hoảng Euro bắt đầu vào năm 2010.

Nếu Nam Âu quịt nợ thì nhiều ngân hàng Bắc Âu, Đức và Pháp sẽ phá sãn. Cho nên những gói cứu trợ ban đầu không nhằm kích thích tăng trưởng mà chỉ đủ để giúp cho Nam Âu có tiền trả nợ cho Đức và Bắc Âu.

Do tăng trưởng không có mà lại còn phải thắc lưng buộc bụng nên số người thất nghiệp ở Nam Âu nhảy vọt lên ngang bằng thời kỳ Đại Khủng Hoảng 1929 tạo ra làn sóng công phẩn dẫn đến trào lưu dân túy và nhiều xáo trộn về chính trị. Có lúc Hy Lạp tưởng chừng sẽ tách rời ra khỏi Eur. Ý là nền kinh tế lớn hàng thứ ba trong khu vực nếu phá sản sẽ kép theo sự sụp đổ của toàn khu vực. Nhưng oái ăm là Đức lại hưởng lợi lớn nhờ vào khủng hoảng!

Lợi thế thứ nhất khi đồng Euro mất giá so với USD giúp hàng hóa từ Đức bán ra nước ngoài tăng nhờ giá rẻ, trong khi các nước Nam Âu lại kẹt cứng vì không thể tự hạ giá đồng bạc nhằm nâng đỡ xuất khẩu và du lịch do dùng đồng tiền chung Euro.

Lợi thế thứ hai là Đức mượn tiền với phân lời rẻ mạt trong khi Nam Âu cần tiền để thúc đẩy tăng trưởng lại phải đi vay với lãi xuất cao hơn nhiều. Lý do vì các quốc gia trong Eurozone đều phải vay mượn theo đồng Euro, trong khủng hoảng tiền Euro cần chổ an toàn để đậu thì chạy vào nước Đức. Tệ hại hơn cả là các quỹ tiết kiệm Euro của dân Nam Âu cũng lại đầu tư qua Đức, tức là Nam Âu không cách nào vận động vốn trong nước để thúc đẩy tăng trưởng.

Khối Euro khác với Mỹ là không phát hành nợ công Liên Bang nên tự mỗi nước phải đi mượn tiền riêng lẻ. Nếu các nước Nam Âu chưa đi vay với giá cắt cổ là nhờ ECB (Ngân Hàng Trung Ương Âu Châu) bảo đảm mua lại nợ công. Nhưng ECB do Đức thao túng, vào tháng 05/2020 Tòa Án Tối Cao Đức phán quyết Đức có 3 tháng để xét lại việc ECB bảo đảm mua nợ công có phục vụ quyền lợi nước Đức trên hết hay không! Bằng không Ngân Hàng Trung Ương Đức bắt buột phải siết lại không cho ECB bảo đảm mua nợ công như trước, tức là lãi xuất nợ công Nam Âu sẽ tăng vọt khiến Nam Âu không còn khả năng vay mượn nợ nhằm thoát ra cuộc khủng hoảng nhị trùng Đại Dịch Vũ Hán lẫn đồng Euro.

Đức và Pháp vuốt ve Nam Âu bằng cách phá lệ phát hành nợ công toàn khối Euro trị giá 500 tỷ để hổ trợ các doanh nghiệp và quốc gia bị đe dọa bởi Đại Dịch Vũ Hán. Nhưng bà Merkel nhấn mạnh rằng đây là ngoại lệ chớ không phải tiền lệ cho các nước giàu Bắc Âu phải giúp đỡ các nước nghèo Nam Âu.  Đoàn kết Âu Châu nhưng hạt muối chia đôi cục đường nuốt trọn.

Khi bà Merkel đơn phương tuyên bố thu nhận 1 triệu dân tỵ nạn từ Syria vào năm 2017 thì Hy Lạp đã nghèo lại lãnh đủ do con số tỵ nạn tràn vào quá cảnh ở nước họ trước khi tràn lan khắp Âu Châu trong khuông khổ tự do giao thông Schengen. Đông Âu đóng cửa biên giới để chận dân tỵ nạn bị lên án vi phạm thoả ước Schengen. Dân Ý trước đây ủng hộ khối Euro cho dù bị khủng hoảng, nhưng đến hồi tháng 03/2020 khi đại dịch Vũ Hán bùng nổ Ý xin Đức-Pháp cứu trợ khẩn cấp lại bị từ chối do hai nước này cũng đang lo thủ thân. Điều này mở ra khoảng trống để Trung Quốc nhảy vào khoe khoan giúp đỡ Ý; Đức và Pháp sau này giúp Ý còn nhiều hơn Bắc Kinh nhưng 75% dân Ý nay vẫn còn cay đắng về tình “đoàn kết” Âu Châu. Điều này cũng tương tự như Hy Lạp trong khủng hoảng kinh tế bị mắng nhiếc và ép uổng thắt lưng buột bụng nên bán hải cảng cho Trung Quốc đặt đầu cầu tiến vào Âu Châu.

Nói tóm lại khi gia nhập khối Euro và Liên Minh Châu Âu các nước đã đánh đổi quyền tự quyết cho Đức xỏ mũi, lợi lúc ban đầu nhưng hại không có phương cứu chửa mà còn bị rủa là lười biếng. Lý do chưa nước nào dám tách rời Euro vì sợ rơi vào tình trạng hổn loạn tệ hại hơn cả Brexit. Nhưng đại dịch Vũ Hán khiến Nam Âu đang trì trệ nay thành kiệt quệ, một khi nạn dịch nguôi qua thì các phong trào dân túy sẽ bùng nổ và tương lai đồng Euro sẽ vô cùng bấp bênh.



Friday, May 8, 2020

Mất cân bằng trong kinh tế toàn cầu: lạm dụng ngân sách nhà nước và rủi ro đạo đức (Bài 22)


Khi chính quyền Hoa Kỳ tung gói cứu cấp khổng lồ trị giá 3 ngàn tỷ USD thì không khỏi tránh bị lạm dụng. Theo một ước tính con số thất thoát có thể lên đến 20% (tức là 600 tỷ USD) do thiếu kiểm soát khi tiền tung ra quá nhanh hòng chận đứng đà suy thoái của nền kinh tế do ôn dịch Vũ Hán gây ra.

Ngoài việc khai man hoặc luồn lách kẽ hở luật pháp để lãnh cứu trợ còn một vấn đề được nêu lên là một khi nhà nước nhúng tay can thiệp vào thị trường tự do tất sẽ tạo ra tiền lệ xấu dẫn đến nhiều rủi ro đạo đức (moral hazard) trong kinh doanh. Lẽ phải trên thương trường tức làm ăn gian dối hay cẩu thả phải chấp nhận sớm muộn bị đào thải; nhưng nếu doanh nghiệp ỷ lại được chính quyền bảo kê thì sẽ không thay đổi thói hư tật xấu mà tiếp tục liều lĩnh đi tìm lợi lộc, hay nói nôm na cũng giống như con hư tại mẹ cháu hư tại bà!

Rủi ro đạo đức ở nhiều nước là hiện tượng tư bản thân hữu. Nhưng năm 2007-08 có thêm tình trạng ỷ lại vào thế mạnh (too big to fail) của các đại ngân hàng Hoa Kỳ. Những đại ngân hàng này đầu tư bừa bải vào địa ốc khiến sau đó thị trường tín dụng sụp đổ làm nước Mỹ rơi vào cuộc Đại Suy Thoái, vậy mà sau đó được nhà nước cứu vớt và chỉ bị phạt vạ sơ sơ cho có lệ. Lý do vì nếu để mặc các đại ngân hàng phá sản thì cũng giống như quả tim ngưng bơm máu vào cơ thể và sẽ dẫn đến sự sụp đổ của toàn bộ nền kinh tế. Kết quả là các chủ ngân hàng chẳng những không bị tù tội mà còn lãnh thêm phần thưởng to lớn khi những đại ngân hàng khuếch trương sanh lợi nhờ vào tiền cứu trợ của nhà nước, tức là tiền thuế của dân chúng. Đây là một trong các nguyên nhân dẫn đến sự phẩn nộ của quần chúng rằng nền chính trị Mỹ bị dàn dựng (the system is rigged) ưu đãi thành phần thượng lưu ưu tú mà thiệt hại cho dân chúng khiến dẫn đến trào lưu dân túy cánh hữu và xã hội cánh tã trong cuộc bầu cử 2016 ở Hoa Kỳ.

Cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2020 phát sinh từ đại dịch Vũ Hán, lổi nơi Trung Quốc dấu giếm sự thật chớ không phải do các doanh nghiệp làm ăn cẩu thả. Thoạt đầu vấn đề rủi ro đạo đức không được nêu lên vì mọi công ty từ lớn nhỏ cho đến kinh doanh cá thể đều cần được cứu vớt trong lúc ngặt nghèo. Tuy nhiên một khi tiền – đúng hơn là rất nhiều tiền – được tung ra thì lại có chuyện tranh cải vì phân phối không công bình.

Đối với thành phần công nhân có lời than phiền rằng trợ cấp thất nghiệp cộng thêm phụ trội khẩn cấp còn cao hơn cả tiền lương họ đang lãnh, nếu kéo dài sẽ sinh ra thói lười biếng.

Khoảng 600 tỷ USD được dành để tài trợ cho các cơ xưởng tiệm tùng nhỏ lẻ (Small Business Administration hay SBA) như nhà hàng v.v… Nhưng thoạt đầu vài công ty lớn và vừa cũng nhảy vào “ăn có” vay mượn hàng trăm triệu USD làm hụt tiền trợ cấp cho kinh doanh cá thể nên tạo ra làn sóng công kích dữ dội. Việc lạm dụng giờ đây được ngăn chận phần nào bằng cách giới hạn số tiền cho vay nhưng cũng đã gây nên nhiều bất mãn trong xã hội.

Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ (NHTƯHK) trước đây chỉ mua nợ công của chính phủ Mỹ; năm 2008 mua thêm nợ địa ốc để hổ trợ các ngân hàng không bị xập tiệm; năm 2020 lại tiến thêm một bước chưa từng có là mua thêm nợ từ đủ mọi loại doanh nghiệp để giúp cho các công ty không bị phá sản hàng loạt, lý do vì nhiều kỷ nghệ có tầm vóc quốc gia như hàng không, sản xuất xe hơi, khai thác dầu hỏa, v.v… đều bị tê liệt trong thời gian khủng hoảng. Tuy nhiên từ năm 2008 do lãi xuất cực thấp nhiều doanh nghiệp đã vay mượn không phải để kinh doanh mà nhằm xử dụng vào các pháp thuật tài chánh (financial engineering) như thu hồi cổ phiếu (stock buyback) để nâng giá chứng khoáng nhằm thu lợi cho cổ đông và thành phần quản trị. Rủi ro đạo đức là liệu NHTƯHK có sẽ thu mua nợ xấu của những công ty này hay không vì tầm quan trọng chiến lược trong nền kinh tế.

Các khoảng cứu trợ khẩn cấp năm 2007-08 đã dẫn đến phong trào dân túy cánh hữu và xã hội cánh tả. Chúng ta chỉ có thể dự trù rằng những gói tài trợ lớn hơn rất nhiều vào năm 2020 sẽ khiến độ rạn nứt về chính trị càng trở nên sâu sắc. Cánh hữu sẽ đòi Hoa Kỳ cắt giảm nhịp độ toàn cầu hóa, nước Mỹ tự túc và cô lập để không còn lệ thuộc sinh tồn vào sản xuất nước ngoài, không phung phí tiền của ra ngoại quốc và tạo công ăn việc làm trong nước. Cánh tả sẽ đòi nhà nước khuếch trương to lớn khổng lồ để đảm nhận nhiều vai trò như y tế vào tạo công ăn việc làm thay vì giao khoáng cho tư nhân, đồng thời tăng thuế nhảy vọt để tái phân phối của cải trong xã hội. Khoảng cách giàu nghèo trong xã hội sẽ càng sâu đậm trong khi chiến tranh lạnh Mỹ-Trung có cơ hội nổ bùng. Thập niên 2020 sẽ đầy sóng gió.

Bài kế tiếp sẽ tìm hiểu liệu đại dịch Vũ Hán có đe dọa làm tan rã khối EU hay không?

Friday, April 24, 2020

Mất cân bằng trong kinh tế toàn cầu: các nước đang mở mang và đại dịch Vũ Hán (Bài 21)


Ôn dịch Vũ Hán gây nên một cơn khủng hoảng chưa từng thấy trong khối các nước nghèo khó khiến 100 quốc gia trong số 189 thành viên IMF hiện đang cầu cứu cơ quan quốc tế này viện trợ khẩn cấp. Tưởng cần nên tìm hiểu bối cảnh của những quốc gia đang phát triển song song với các phân tích về tác động của khủng hoảng.

  1. Từ 2008 đến nay Trung Quốc là đầu tàu phát triển cho nhiều nước trên thế giới. Thương mại lên trên 1 ngàn tỷ USD thu mua khoáng sản từ Úc và Phi Châu, dầu hỏa ở Nga và Trung Đông và lương thực của Á Châu và Nam Mỹ (để so sánh thì Hoa Kỳ phung phí 4 ngàn tỷ USD vào chiến trường Afghanistan và Iraq mà không được gì hết!) Nay kinh tế Âu-Mỹ-Nhật-Hoa đều chậm lại nên không thể tìm ra nguồn tiền mới tiếp tục cho tăng trưởng.

  1. Do lãi xuất ở Âu-Mỹ-Nhật cực thấp nên một khoảng tiền trên thế giới đổ vào các nước đang mở mang cho vay mượn tìm phân lời cao. Nợ nước ngoài thường tính bằng Euro và USD. Trong số này thì nợ từ Trung Quốc tăng nhanh nhất với kế hoạch Vành Đai Con Đường chiếm trên 200 tỷ USD nhưng với sổ sách và điều kiện cho vay không minh bạch. Khi khủng hoảng do ôn dịch Vũ Hán xãy đến thì USD trở nên khan hiếm, đô-la Mỹ tăng giá trong lúc thu nhập của các quốc gia đang mở mang lại sa sút. Tình trạng này khiến nhiều nước nghèo khó rơi không còn khả năng trả nợ.

  1. Chiến tranh dầu hỏa giữa Nga, Saudi và công nghệ dầu đá phiến ở Mỹ bùng nổ ngay vào lúc ôn dịch Vũ Hán hoành hành khiến giá dầu thô sụp đổ. Hai nước Nga và Saudi có khoảng dự trữ ngoại tệ trên dưới 500 tỷ USD đủ để chịu lỗ trong một thời gian; Hoa Kỳ có thể in tiền cứu trợ công nghệ dầu đá phiến vì lý do an ninh quốc gia. Ngược lại kinh tế Iran và Venezuala lệ thuộc phần lớn vào dầu hỏa nên sẽ lâm nguy; Brazil, Mễ Tây Cơ, Ai Cập, Sudan, Iraq v.v… đều là những nước bán dầu đều bị thiệt hại nặng nề.

  1. Những quốc gia với quỹ dự trữ ngoại tệ dồi dào như Nam Hàn, Đài Loan, Nga, Saudi, Việt Nam, v.v… có thể gồng mình gánh chịu trong khi nhiều nước còn lại (trong đó có Ý, Tây Ban Nha, Hy Lạp và những quốc gia nghèo khó) sẽ rơi vào tình trạng xáo trộn cả kinh tế lẫn chính trị. Giá dầu rẻ mạt phần nào giúp đỡ dân nghèo, nhưng do nhu cầu tiêu thụ sụp đổ trên toàn thế giới trong khi khuynh hướng bảo hộ mậu dịch sẽ gia tăng vào những năm sắp tới nên việc thúc đẩy xuất cảng nhằm gầy dựng quỹ dự trữ sẽ trở nên khó khăn.

  1. Ngành du lịch sụp đổ ảnh hưởng nặng nề đến nhiều nước trong đó Pháp, Ý, Thái Lan, Việt Nam, v.v…

  1. Đại dịch nếu bùng phát ở Phi Châu, Nam Mỹ và Nam Á sẽ là một thảm họa nhân loại vì những nước này vừa không đủ tiền lại không có cơ sở y tế để chống trả. Biện pháp cách ly ngăn ngừa dịch bệnh bắt đầu mang lại nạn đói tập thể do không có công ăn việc làm ở nhiều quốc gia. Ngay trong hoàn cảnh sáng sủa nhất ôn dịch không lan rộng nhưng hàng trăm triệu hay tỷ người trên thế giới vẫn rơi trở lại vào cuộc sống bần cùng do tác động kinh tế dây chuyền.

IMF ước tính kinh tế thế giới sẽ co cụm 3% vào năm 2020 nếu độc vật Vũ Hán không tái bùng phát vào mùa Đông. Ngược lại trong trường hợp có thêm đợt dịch thứ nhì suy thoái sẽ là 6% hay cao hơn nửa.

IMF hiện có khoảng 1.2 ngàn tỷ USD trong quỹ đủ để cứu trợ khẩn cấp vào năm 2020. G-20 trong tháng 04/2020 đồng thỏa thuận cho những nước nghèo hoãn hạn kỳ trả nợ. Tuy nhiên nhiều chuyên gia quan tâm liệu Bắc Kinh có thực hiện lời hứa hay không do các khoảng cho vay thiếu minh bạch với điều kiện thường là chuyển nhượng đất đai và bến cảng cho Trung Quốc nếu không có tiền trả nợ.

Vào tháng 07/2018 khi Pakistan yêu cầu IMF cứu trợ thì Ngoại Trưởng Hoa Kỳ Mike Pompeo cảnh báo rằng không thể dùng tiền của IMF để trả nợ thiếu minh bạch từ Trung Quốc. Vấn đề này tuy chưa được nêu lên trong những ngày gần đây nhưng sẽ trở lại trong bối cảnh căng thẳng Mỹ-Trung ngày càng gia tăng.

Tháng 04/2020 Tổng Thống Pháp Macron kêu gọi cộng đồng quốc tế không chỉ hoãn nợ mà phải hủy nợ cho các nước nghèo khó. Lời kêu gọi này nhắm thẳng vào Bắc Kinh vì Trung Quốc là chủ nợ hàng đầu cho Phi Châu. Với chính sách độc đoán của Donald Trump không biết Mỹ và Âu Châu còn có thể hợp tác với nhau hay không nhưng đây có thể là bước đầu để phá vỡ kế hoạch Vành Đai Con Đường và thu tóm đất đai của họ Tập.