Saturday, May 18, 2019

Nhìn về nước Mỹ: điểm thi SAT dựa vào lý lịch và gia cảnh


“Cộng sản đang tiến vào nước Mỹ” (The Communists are coming.) Câu nói đầy kích động của cánh cực hữu trong mùa bầu cử nhưng thu hút được cử tri trước những gì đang xảy ra, mà gần đây nhất là điểm thi SAT sẽ tăng hay giảm dựa vào lý lịch và gia cảnh nhằm san bằng bất công xã hội (The SAT’s bogus “Adversity Score – New York Times, 05/18/2019.)

Ban điều hành College Board sẽ quyết định tăng hay giảm điểm SAT của mỗi thí sinh từ 0 cho đến 100 dựa trên 15 tiêu chuẩn trong đó có khu nhà ở, gia cảnh và học khu giàu hay nghèo. Những học sinh thuộc diện “thiệt thòi” được nâng từ 0-50 điểm, còn diện “ưu đãi” bị giảm từ 0-50 điểm. Chỉ các đại học mới nhận được kết quả đánh giá này trong mùa tuyển chọn sinh viên còn cha mẹ và thí sinh không được biết.

Điều này không khác gì việc thi tuyển đặt trên lý lịch và nhân thân tại Việt Nam.

Quyết định nói trên khiến tôi nhớ đến câu chuyện xảy ra vào năm 2016 tại thành phố McKinney thuộc tiểu bang Texas. Một học sinh ưu hạng (valedictorian) nhưng thuộc diện di dân bất hợp pháp (illegal immigrant) được mời đọc diễn văn trong buổi lễ tốt nghiệp trong đó em chống đối quan điểm Nước Mỹ Trên Hết (America First) của ứng cử viên Tổng Thống Donald Trump. Em được trường đại học danh tiếng Yale trao tặng học bổng toàn phần.


Hai bà mẹ ngồi trong buổi lể đó. Một người hân hoan vỗ tay cho rằng học sinh nói trên tiêu biểu cho nước Mỹ của những người di dân (“This is how America should be”). Bà kia giận dữ đáp trả bà sẽ bỏ phiếu cho Trump cho dù không hề ủng hộ Trump (“I never thought I would vote for Trump but I will.”) Gia đình bà đóng thuế đầy đủ, chăm lo cho con cái ăn học (nói theo tiếng Mỹ là play by the rule) để rồi một người di dân bất hợp pháp dùng ngõ tắt giựt lấy những quyền lợi xã hội.

Chính quyền dân cử nhằm bảo vệ quyền lợi của công dân hay cho những người phạm pháp?


Tuesday, May 14, 2019

Nhìn về nước Mỹ: tả khuynh trong mùa bầu cử


Free heathcare; free education; universal basic income; guaranteed housing. Mọi người dân đều được bảo đảm y-tế, giáo dục, nhà ở và mức lương tối thiểu. Nghe qua ai mà không thích, nhưng rồi người Mỹ gốc Việt chợt nhớ lại đã từng nghe những lời hứa tương tự…của Việt Cộng. Kết quả là phải cạp đất mà ăn rồi bỏ nhà cửa quê hương trốn chạy, nay chính sách này nếu lại áp dụng tại Mỹ sẽ không còn đất dung thân.


Cho dù ứng cử viên Dân Chủ Bernie Sander và dân biểu AOC (Alexandria Ocasio Cortez) tự xem dân chủ xã hội (social democrat) hay ứng cử viên Dân Chủ Elizabeth Warren lại gọi chủ nghĩa tư bản cấp tiến (progressive capitalism) nhưng đối thủ cánh hữu gán cho một nhãn hiệu đầy tính kích động nhưng rất dễ hiểu “The communists are coming!” (Cộng sản đang đến gần). Người Mỹ có câu “if it looks like a duck, walks like a duck, quacks like a duck then it’s a duck” (con gì đi giống như con vịt, kêu như con vịt chính thị là con vịt,” nên chỉ có cộng sản mới cái gì cũng miễn phí.

AOC đòi tăng thuế nhà giàu lên 70%. Không biết dân giàu sẽ trả thêm bao nhiêu còn nhà nghèo không có tiền đóng thuế, nên thuế của giới trung lưu cũng sẽ theo đó tăng vọt từ 20-30% hiện thời lên hơn gấp đôi 50-60%.

Tăng thuế vẫn không đủ để chi tiêu nên Bernie Sander và AOC chủ trương MMT (Modern Monetary Theory) theo đó thì Mỹ thiếu tiền thì…in thêm tiền vô tội vạ! Lý luận này bắt nguồn từ ba hiện tượng (1) Hoa Kỳ đang trong giai đoạn lãi xuất thấp (low interest environment) do tăng trưởng chậm (secular stagnation) (2) nước Mỹ hưỡng đặc quyền ưu đãi (exorbitant privilege) nhờ đô-la là đơn vị tiền tệ quốc tế (3) thế giới cho Mỹ vay bằng đô-la nên Hoa Kỳ không bao giờ quịt nợ mà có thể in đô-la để trả. Từ đó mới sinh ra MMT mà ngay cả hai kinh tế gia cánh tả hàng đầu là Paul Krugman và Larry Summer cũng đều gọi là vô trách nhiệm.

Để biện hộ cho MMT và những chương trình xã hội tốn kém dân Mỹ sẽ nghe các lý lụận mập mờ đánh lận con đen giữa đầu tư (investment) và chi tiêu (expenses). Đầu tư là cho tương lai, còn chi tiêu là tiền xài rồi hết. Ngân sách thâm thủng, nợ công và thuế má tăng vọt nhưng dùng vào “đầu tư” vẫn xoa dịu tâm lý cử tri hơn là tiêu xài hoang phí vào các chương trình trợ cấp y-tế và xã hội đầy thất thoát (di dân sang Hoa Kỳ lạm dụng welfare nhưng gọi đây là phúc lợi hay quyền lợi (entitlement) còn nhiều người Mỹ tự trọng không xin trợ cấp vì không muốn nhận của bố thí tế bần (government handouts).)

Trong số các ứng cử viên Dân Chủ có ông cựu Phó Tổng Thống (thời Obama) Joseph Biden có vẽ sáng giá, lương thiện và không thuộc cánh cực tả. Nhưng cánh cấp tiến trong đảng tấn công ông là kém tiến bộ, và vừa rồi ngay sau khi ra tranh cử lại tuyên bố một câu rất vụng về rằng Trung Cộng không phải là kình địch của Mỹ (Biden downplays Chinese economic competition, CNN May 02-2019). Phát biểu này bị ngay chính ông Bernie Sander phản đối vì nếu một nhà lãnh đạo Hoa Kỳ ngày nay vẫn còn mơ ngủ về tham vọng bành trướng của Bắc Kinh thật hồ đồ và nguy hại.

Đã đành đảng Dân Chủ nóng giận khi bị Tổng Thống Donald Trump khiêu khích nhưng nếu vì đó mất khôn chọn theo cánh cực tả trong nước đồng thời hòa dịu với kình địch nước ngoài nên lại có cơ hội thất bại vào năm 2020! Cho đến nay chỉ có bà Nancy Pelosi (Chủ Tịch Hạ Viện) là cương nhu đúng lúc nhưng bà này lại không là ứng cử viên Tổng Thống.



Friday, August 17, 2018

Vay vốn Trung Quốc khi vỡ nợ có nhờ IMF giúp được không?




Ngoại trưởng Hoa Kỳ Pompeo cảnh cáo rằng IMF sẽ không giúp trả nợ vay từ Trung Quốc [1]. Đây là vấn đề phải đặt ra khi viễn tượng của nhiều nước lệ thuộc vào nguồn tiền từ Trung Quốc nhưng đã hay sắp vỡ nợ rất gần:

1.       Lạm phát tại Venezuala có thể đến 1.000.000% trong năm 2018 [1a]. Nước này thiếu Trung Quốc 19 tỷ USD nợ hết hạn vào 04/2018 [2] chưa rỏ dàn xếp ra sao, nhưng khi nhà độc tài Madurao còn hô hào chống Tây Phương thì triễn vọng nhờ IMF giúp là con số không.

2.       Tổng số nợ của Pakistan lên đến 91 tỷ USD trong đó 60 tỷ vay vốn Trung Quốc vào đầu tư hậu cần, nhưng cũng lại sắp vỡ nợ [3].  Nước này nhờ IMF cứu 12 lần từ thập nên 1980, lần cuối là 6.6 tỷ USD năm 2016. Ngoại giao giữa Hoa Kỳ và Pakistan đang xuống dốc vì Mỹ cáo buộc Pakistan nhận tiền mà không hết lòng trong chống khủng bố. Tân Tổng Thống Imram Khan lại ca tụng mô hình Trung Quốc nên triễn vọng được IMF giúp để trả nợ (2/3 trong đó nợ từ Bắc Kinh) rất thấp.

ĐIỂM ĐÁNG GHI NHẬN trong số các nước Á Châu nhiều nợ nhất thì Việt Nam đứng hàng thứ tư ngay sau Pakistan [3]

3.       Shri Lanka là nước Á Châu nhiều nợ nhất [3] nên đành nhượng tô cảng chiến lược Hambatota cho Trung Quốc kiểm soát trong vòng 99 năm.

4.       Tổng Thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan sanh sự với cả Đức lẫn Mỹ nhưng lại nâng tầm quan hệ ngoại giao với Trung Quốc lên hàng Đối Tác Chiến Lược [4] cho nên khó lòng nhờ được IMF giúp khi kinh tế đang khủng hoảng trầm trọng [5]. Erdogan chỉ có cách trong chờ vào Trung Quốc nếu không chịu nhượng bộ Tây Phương.

5.       Iran bị Hoa Kỳ phong tỏa về kinh tế. Nguồn thu nhập chính của Iran là bán dầu sang Hoa Lục, cho nên dù Tehran đe dọa phong tỏa đường chuyên chở dầu qua ngã Địa Trung Hải nhưng sẽ không dám làm vì như vậy là tự cắt mạch máu của chính mình. Iran chỉ trông cậy vào buôn bán và đầu tư (nhỏ giọt) từ Trung Quốc để cầm cự.


6.       Tổng Thống Phi Luật Tân Duterte “chê” 61 triệu Euro viện trợ của Âu Châu vì những yêu cầu cải thiện nhân quyền [6]. Tổng Thống Hun Sen của Kampuchea thách Hoa Kỳ cắt bỏ mọi viện trợ vì những đòi hỏi cải thiện nền dân chủ [7] Hai ông Tổng Thống này ve vãn nhận tiền đầu tư và viện trợ của Trung Quốc, nền kinh tế tuy đang phát triển nhưng sau này gặp khủng hoảng đừng hòng nhờ cậy vào Tây Phương.

Tuy Trung Quốc là thành viên của cả IMF và World Bank nhưng hai cơ quan quốc tế này do lá phiếu của Hoa Kỳ và Âu Châu quyết định. Bà Tổng Giám Đốc IMF Christine Lagarde đã chính thức cảnh báo về tính thiếu minh bạch và độc hại khi vay vốn từ Trung Quốc [8].

IMF hoặc cho nước khủng hoảng mượn tiền hay đứng ra làm trung gian điều đình với các chủ cho vay cắt hay gia hạn nợ. Khó lòng các ngân hàng Trung Quốc chấp nhận cho IMF làm trung gian.

Hơn thế, IMF nếu giúp các nước trả nợ cho Trung Quốc chẳng khác gì IMF tài trợ cho dự án Một Vành Đai Một Con Đường của Bắc Kinh! Nhưng không được Tây Phương giúp đỡ các nước thiếu nợ chỉ còn cách nhượng địa hay bán tài nguyên với giá rẻ mạt cho Bắc Kinh.

Ngược lạiTrung Quốc có thể bắt nạt các nước nhỏ như Shri Lanka, còn nước lớn và có vũ khí nguyên tử như Pakistan thì không thể! Hơn nửa, túi tiền của Bắc Kinh có giới hạn nhất là khi họ đang phải gánh một núi nợ khổng lồ trong nước và chuẩn bị cho Chiến Tranh Thương Mại Mỹ-Trung. Thế giới lo các nước bị Trung Quốc siết nợ, ngược lại Bắc Kinh đang sợ mất trắng số nợ cho vay khi con nợ không nằm trong khu vực tiếp cận với Trung Quốc.

Lần này khi kinh tế Trung Quốc suy sụp các bạn hàng lớn của Trung Quốc như Brazil, Pakistan, Venezuala, Việt Nam, v.v… sẽ bị vạ lây. Nếu không mượn được tiền Tây Phương trả nợ cho Trung Quốc thì tương lai sẽ ra sao?

Năm 2008 khi kinh tế thế giới khủng hoảng Bắc Kinh đã tung ra gói kích cầu khổng lồ. Trung Quốc nhờ đó đã làm đầu tàu kéo theo nhiều nước đang mở mang trong giai đoạn nguy kịch, nhưng bù lại gói kích cầu này dẫn đến một núi nợ xấu mà Bắc Kinh chưa giải quyết được. Cho nên nếu kinh tế thế giới lại rơi vào khủng hoảng Trung Quốc không thể nào tung ra một gói kích cầu như trước đây. Ngay cả Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ và Âu Châu cũng đã xài hết đạn (out of ammunition) vào năm 2008-2012 nên khó lòng cứu viện ồ ạt như trước đây.

Tổng số nợ Trung Quốc của Việt Nam là bao nhiêu? Nếu kinh tế suy thoái – việc này sẽ có ngày xảy ra - ai sẽ giúp Việt Nam trả nợ cho Bắc Kinh? Dù Việt Nam khôn khéo giữ hòa thuận với Âu-Mỹ nhưng Tây Phương sẽ giúp trả nợ của họ cho vay chớ không dại gì giúp trả nợ cho Trung Quốc (mà không đưa ra điều kiện ngặt nghèo khi Việt Nam chiếm vị trí chiến lược quan trọng ở Biển Đông).

--------

[1] U.S.' Pompeo warns against IMF bailout for Pakistan that aids China - Reuters 07/30/2018
[1a] Venezuela Inflation Could Reach One Million Percent by Year’s End – NY Times 07/23/2108
[2] Venezuela faces heavy bill as grace period lapses on China loans - sources. Business News 04/2018

[3] IMF Bailout Looms For Pakistan as Debt Surge Raises Alarm – Bloomberg 05/30/2018

[4] Turkey-China Relations: From “Strategic Cooperation” to “Strategic Partnership”? USAK Center for Asia-Pacific Studies - Ankara | Mar 20, 2018

[5] Plunge in Lira, Turkey’s Currency, Fuels Fears of Financial Contagion. NY Times 08/13/2018

[6] PH rejects €6.1 million in EU aid. CNN 01/24/2018

[7] Defiant Hun Sen tells U.S. to cut all aid to Cambodia | Reuters. 11/18/2017


[8] IMF's Lagarde warns China on Belt and Road debt | Financial Times. 04/11/2018



Sunday, August 12, 2018

Lá chủ bài trong Chiến Tranh Thương Mại



Năm 2016 khi Trump thắng cử các cố vấn kinh tế Trung Quốc tự tin rằng họ biết “rơ” của lão tỷ phú địa ốc này: khi Trump rao giá Bắc Kinh sẽ … lặng thinh cho đến khi lão xuống nước; hoặc đến năm 2018 đảng Cộng Hòa sẽ thua lớn trong kỳ bầu Quốc Hội (đảng cầm quyền thường thua trong lần bầu giữa nhiệm kỳ); hay năm 2020 Trump bị hất văng ra khỏi tòa Bạch Ốc.

Nhưng nay khi vừa vào vòng đầu của Chiến Tranh Thương Mại lại có dấu hiệu cho thấy Tập Cận Bình gặp chống đối trong nội bộ. Liệu diễn biến này sẽ ảnh hưởng đến hồi kết như thế nào?

Trên bàn bài xì phé mỗi bên đều thấy rõ ràng các lá bài ngữa và vốn của nhau. Chỉ có hai điều quyết định thắng thua, hoặc đối thủ đầu hàng trước hay cả hai thấu cáy tới cùng cho đến khi lật lá bài tẩy.

Trận Chiến Tranh Thương Mại vừa bước vào giai đoạn lật ngữa một hai lá bài đầu tiên để thăm dò tình hình và sức chịu đựng của đối phương. Kinh tế Mỹ phát triển ngoạn mục nhưng có thể sẽ chậm dần lại vào năm 2019; các tiểu bang trước đây bỏ phiếu cho Trump hơi “thấm đòn” vì cú đáp trả của Bắc Kinh áp thuế vào nông hải sản nhập cảng từ Hoa Kỳ. Nội tình xứ Mỹ chia rẽ trầm trọng và đảng Dân Chủ đang hy vọng sẽ thắng lớn vào tháng 11/2018.

Trong khi đó thị trường chứng khoáng Thượng Hải rơi -27%. Đồng Nhân Dân Tệ xụt -9%, tuy nhờ vậy mà đòn áp thuế hàng mua từ Trung Quốc của Trump mất phần nào hiệu quả nhưng  lại nằm ngay ngưỡng ồ ạt chảy máu ngoại tệ giống như năm 2015. Nền kinh tế Trung Quốc chậm lại, và nội bộ nước Tàu có dấu hiệu rạn nứt vì chống đối ông Tập thu tóm quyền lực.

Nhưng Bắc Kinh cũng không thể khiến ông Tập yếu thế trong khi đang chiến tranh mậu dịch với Mỹ; ngược lại ông Tập cũng nhân cơ hội này biện minh cho nhu cầu phải có một lãnh tụ mạnh và quyết đoán. Cho nên từ đây cho đến tháng 11 lá bài lật ngữa kế tiếp là phe ông Trump hay phe ông Tập sẽ lung lay trong nội bộ từng quốc gia.

Khi đó nếu một bên bỏ cuộc (chịu xuống nước) thì…hết chuyện. Nhưng cũng còn vài lá bài chưa lật nên chỉ đồn đoán: ông Tập đi Âu Châu vào tháng 07/2018 lôi kéo EU chống Trump nhưng lại về tay không; ngay sau đó Jean-Claude Juncker sang Mỹ ôm hôn ông Trump thắm thiết cho rằng lịch sử thương mại giữa hai khối đã sang trang. Nếu thật sự EU vì bị Trung Quốc chơi xấu nên nay hợp tác với Hoa Kỳ trong Chiến Tranh Thương Mại thì Bắc Kinh nguy to.

Trung Quốc mong cho đảng Dân Chủ thắng lớn trong kỳ bầu cử Quốc Hội sắp tới, nhưng quần chúng và cả hai chính đảng Hoa Kỳ ngày càng bất mãn vì cán cân mậu dịch bất bình đẳng. Cho nên dù đảng nào thắng vào tháng 11 chưa chắc gì ông Trump sẽ dịu giọng, ngược lại ông lại có thể tấn công mạnh để chứng tỏ là ông cứng rắn hơn phe chống đối nhằm chuẩn bị cho lần tái tranh cử 2020.

Liệu ông Trump có dám thấu cáy áp thuế lên 200 tỷ hàng Trung Quốc như từng đe dọa? Viễn cảnh dân Mỹ thất nghiệp, hãng xưởng thua lỗ, kinh tế suy sụp trước năm 2020 có làm ông Trump chùn tay hay không? Bắc Kinh tin rằng nếu đánh lớn dù họ thiệt hại nặng nề hơn (vì kinh tế Trung Quốc lệ thuộc vào xuất cảng sang Hoa Kỳ) nhưng dân Tàu chịu đòn lì lợm hơn Mỹ mập (big fat Americans). Lần cuối khi Bắc Kinh thua cuộc chiến thương mại năm 1860 nước Trung Hoa bị các cường quốc Âu Châu và Nhật Bản xâm lăng, dân chúng Tàu sẽ nhớ mối nhục này để không bao giờ chịu bị chèn ép thêm lần nửa.

Khi đó hai bên chỉ còn đến nước lật ngữa lá bài tẩy. Trump áp thuế lên 500 tỷ hàng nhập cảng từ Trung Quốc. Bắc Kinh trả đũa thổi bùng ngọn lửa bài Hoa Kỳ, phá giá đồng Nhân Dân Tệ, phá rối an ninh trong vụ Bắc Hàn và Đài Loan, v.v… Thế giới sẽ đi vào một cuộc Đại Khủng Hoảng giống như năm 1929.

Cho nên thêm căng tẳng thì Chiến Tranh Mậu Dịch sẽ quyết định tương lai thế giới trong thế kỷ 21. Còn không thì giống như vũ điệu của loài công với hai con đực phùng lông trợn mắt để rồi không có gì hết! Khi đó nước Mỹ cũng giống như con tôm hùm trong nồi nước sôi, Trung Quốc bắt lửa chầm chậm để con tôm hùm ngủ quên đến…chết.


Saturday, August 11, 2018

Thập niên 2020-2030


Một ngày nào đó trong thập niên 2020 nước Mỹ sẽ tỉnh dậy bàng hoàng với tít lớn chạy hàng đầu trên mọi cơ quan truyền thông rằng GDP của Trung Quốc đã qua mặt Hoa Kỳ. Dù không đáng ngạc, và theo đó là những câu hỏi về tương lai của nền trật tự tự do toàn cầu (liberal world order) nhiên vì thống kê từ nhiều năm trước đó đã tiên đoán việc này sẽ xảy ra nhưng đây là vẫn là một khúc quanh chấn động trong lịch sử nhân loại: trọng tâm kinh tế đã di chuyển từ Tây sang Đông Phương và sự tái lập tương quan giữa các nước lớn và từng khu vực.

Cho dù GDP là thước đo khiếm khuyết không phản ảnh được sức mạnh kinh tế thực sự của mỗi quốc gia nhưng đây vẫn là con số dễ hiểu và quan trọng nhất trong mọi thống kê. Nhiều nhà nước lớn như tại Trung Quốc, Ấn Độ, v.v… đặt tính chính danh trên tăng trưởng GDP. Bắc Kinh nay dùng tăng trưởng GDP theo “mô hình Trung Hoa” để tuyên truyền so sánh giữa nền dân chủ tự do và kinh tế thị trường (liberal democracy – market economy) theo kiểu Tây Phương với tư bản nhà nước (state capitalism) của Trung Quốc.

Nhờ dân số đông gấp 4 nên mức thu nhập đầu người tại Hoa Lục chỉ cần bằng ¼ tại Hoa Kỳ GDP của Tàu cũng hơn Mỹ. Nhưng ngược lại nếu tính theo sức mua (PPP) thì theo World Bank và IMF kinh tế Trung Quốc qua mặt Hoa Kỳ từ năm 2016.

Hơn nữa, nền kinh tế Hoa Kỳ rất tự túc nên không lệ thuộc nhiều vào xuất nhập cảng như Trung Quốc. Điều này cũng có nghĩa rằng khi GDP của Tàu hơn Mỹ ảnh hưởng và thế lực của Trung Quốc sang các quốc gia theo con đường thương mại sẽ lớn hơn của Hoa Kỳ rất nhiều lần, rõ ràng nhất trong những năm gần đây Hoa Lục đã trở thành đối tác thương mại hàng đầu của nhiều nước lớn nhỏ. Dĩ nhiên không ai muốn làm mất lòng người bạn hàng lớn nhất cho dù trong bụng có ưa hay ghét.

Nhiều người đánh giá chính quyền Trump là cơ hội cuối cùng để chặn đứng đà tiến của Bắc Kinh. Nhưng tờ The Economist (Trade Blockage 07/21/2018) nhận xét có thể đã muộn: năm 1980 GDP của Nhật chỉ bằng 40% của Mỹ khi Tổng thống Reagan đối đầu với Tokyo về mậu dịch; ngày hôm nay GDP Trung Quốc bằng 69% của Hoa Kỳ và sẽ tiến lên 88% trong vòng 5 năm nửa.

Trong cuộc chiến mậu dịch Bắc Kinh tin rằng cho dù họ sẽ bị thiệt hại nặng nề hơn Hoa Kỳ nhưng bù lại người Trung Quốc kiên nhẫn và lì lợm chịu đòn hay trong lúc dân Mỹ béo mập (fat), nóng nảy và chia rẽ. Bắc Kinh sẽ không nhượng bộ vì họ còn phải chờ xem liệu quyền lực ở Hoa Kỳ có sẽ chuyển qua tay Quốc Hội Dân Chủ sau lần bầu cử vào tháng 11 tới đây. 


Nhiều người cho rằng Trump lật ngược bàn cờ bằng cách kéo Nga chống Tàu. Nhưng nếu Mao trước đây thay đổi thế chân vạc không vì ai dụ dỗ ngon ngọt mà do những tính toán khôn ngoan có lợi cho Trung Quốc thì nay Putin cũng vậy. Putin thân với Trump chưa được gì vì sức chống đối trong Quốc hội Mỹ rất mạnh nên vẫn bị phong tỏa về kinh tế và cô lập về chính trị. Nhưng
Putin “tạo vẻ” thân thiện với Trump khiến nội tình chính trị của Hoa Kỳ và ngoại giao với Âu Châu bị chia rẽ sâu sắc, chỉ riêng điều này đủ cho Nga-Tàu có lợi lớn.

Trở lại Trung Quốc đang phải đối phó với 3 mối đe dọa nghiêm trọng bên trong: khối nợ khổng lồ; dân số già đi; và bản chất của một nhà nước độc tài sẽ cản trở sự phát triển của thị trường tự do. Ngược lại Đảng Cộng sản Trung Quốc còn đủ thời gian và phương tiện để giải quyết chấp vá (apply band-aid) cho đến khi GDP Tàu vượt Mỹ rồi sau đó mới phải đối diện với các thay đổi cấu trúc nền tảng.

Về nợ, đơn giản nhất là so sánh Tàu với Mỹ đều gánh hai núi nợ khổng lồ nên không biết núi nào sập trước.
Trung Quốc còn 10 năm nửa trước khi dân chúng ồ ạt đến tuổi hưu trí. Cho nên kế hoạch Made In China 2025 là nỗ lực nâng cao năng lực sản xuất qua các ngả đầu tư chiến lược (và ăn cắp công nghệ) để sau này khi lực lượng công nhân trẻ ít đi nhưng vẫn nuôi được số người già.

Điểm cuối cùng là nghịch lý giữa chế độ độc tài sẽ bóp nghẹt tự do sáng tạo và giết chết tính cạnh tranh trong thị trường tự do. Từ 30 năm nay Đảng Cộng sản Trung Quốc đã khôn khéo lèo lái để một mặt độc quyền cai trị nhưng nền kinh tế vô cùng năng động và GDP phát triển ngoạn mục. Cho dù những yếu kém của phương án này ngày càng lộ rõ khi nền kinh tế chuyển đổi từ đầu tư sang tiêu thụ nhưng trong tầm nhìn 5-10 năm nữa không có dấu hiệu của một nhà nước suy yếu đến mức phải thay đổi thể chế, hoặc một cuộc cách mạng sẽ bùng nổ. Cho nên dù những tranh giành quyền lực trong nội bộ có khốc liệt đến mức nào nhưng vẫn là “gãi ngứa ngoài da” vì phe phái nào thắng đảng Cộng Sản Trung Quốc vẫn nắm trọn quyền kiểm soát.


Ý thức về dân chủ và nền trật tự tự do toàn cầu (liberal world order) từ thế kỷ 18-20 phát triển song song với sức mạnh kinh tế và quân sự của Âu Châu rồi sau đó là Hoa Kỳ. Trung Quốc không đòi hỏi thay thế mô hình này ở Tây Phương, nhưng đưa ra một giải pháp khác (alternative solution) cho các nước đang mở mang so sánh giữa sự suy yếu hiện thời của nền kinh tế và xã hội Âu-Mỹ và tương lai phát triển ngoạn muc của Á Châu và Phi Châu trong đó Hoa Lục là trụ cột. Làm ăn với Trung Quốc sẽ không bị chỉ trích về nhân quyền, môi trường, LGBT trong khi giới cầm quyền lại thêm cơ hội hối lộ, làm giàu và cũng cố vị trí lãnh đạo của mình. Nhiều nước ở Phi Châu, Cam Bốt, Lào, Phi, Pakistan, Thổ, Ba Lan, Tiệp, Thái Lan, Việt Nam… đã rơi hẳn hay nghiêng về giải pháp của Bắc Kinh. Ngay cả những nền kinh tế lớn như Âu Châu, Nhật, Úc, Nam Hàn… cũng phân vân khó xử.

Khối Cộng Sản trước đây phân tích Tư Bản đang dẫy chết nhưng chúng dẫy hoài không chịu chết mà ngày càng lớn mạnh. Nhiều người (kể cả người viết) từng dự đoán Trung Cộng dẫy chết trong suốt 30 năm dài nhưng bọn này cũng cứ lớn lên như thổi. Cho nên tiên tri chính trị và kinh tế là một việc làm… đầy rủi ro!


Wednesday, May 9, 2018

Made in China 2025



Ai cũng biết đến “đường lưỡi bò” và “con đường tơ lụa” vốn thể hiện hai tham vọng lớn của Bắc Kinh trong thế kỷ 21. Riêng đại sách lược “Made in China 2025” trước đây ít được nhắc đến nhưng có thể được xem như bước khởi đầu cho sự trổi dậy của Trung Quốc. “Made in China 2025” ngày càng nổi cộm trong cuộc chiến tranh mậu dịch Mỹ-Hoa vì đây là thời điểm Bắc Kinh muốn thắng cuộc đua dẫn đầu trong 10 ngành công nghệ chủ lực gồm người máy, xe lái tự động, xe điện, trí thông minh nhân tạo, sinh học, hàng không, năng lượng tái tạo, siêu vi tính và điện thoại 5G.

Cựu Cố Vấn Steve Bannon (nay bị thất sủng và sa thải) từng tiên đoán rằng Mỹ chỉ có từ 5-10 năm để ngăn chận đà vươn lên của Trung Quốc còn không thì quá trễ [1]

Tỷ phú Carl Icahn (cựu cố vấn kinh tế cho Trump) nhận xét năm 2016 nếu chiến tranh mậu dịch phải xảy đến thì nên sớm hơn là muộn [2], tức là không thể chờ thêm vài năm nửa khi Hoa Lục đã quá mạnh.

Nhà bình luận Thomas Friedman viết trên báo New York Times ngày 05/02/2018 trong hai ngày thương lượng về mậu dịch vừa xảy ra ở Bắc Kinh, các nhà đàm phán cao cấp Mỹ-Trung đều khẳng định đây là giai đoạn quyết định trên bàn cờ chiến lược của thế kỷ 21 [3]

Riêng người viết nhận xét tham vọng của Bắc Kinh sẽ không ngừng tại đó và gồm 3 bước tiếp nối:

  1. Made in China 2025 - Sản xuất từ Trung Quốc 2025
  2. Innovated in China 2035 – Phát minh từ Trung Quốc 2035
  3. Dominated by China 2050 - Thống trị thế giới 2050;
(2049 cũng là kỷ niệm 100 năm ngày thành lập Cộng Hòa Nhân Dân Trung Quốc).

Các nhà lãnh đạo Bắc Kinh tự tin sẽ thắng Hoa Kỳ trong trận chiến quyết định này. Trung Quốc chi ra 300 tỷ USD vào “Made in China 2025” để thu thập những công nghệ tiên tiến của Tây Phương qua nhiều hình thức như áp lực về thương mại để các công ty nước ngoại quốc phải trao công nghệ; ăn cắp các phát minh từ nước ngoài; đầu tư ồ ạt vào các công trình nghiên cứu; thu dụng các giáo sư tiến sĩ và chuyên viên kỷ thuật lổi lạc gốc Hoa hiện đang sinh sống ở Tây Phương; đầu tư cho hàng trăm ngàn sinh viên xuất sắc sang du học tại những đại học danh tiếng nhất của Âu-Mỹ.

Ngay trong thời điểm quan trọng nhất Hoa Kỳ lại bị khủng hoảng sâu sắc về chính trị; mâu thuẩn lan rộng trong quần chúng; bất hợp tác giữa hai đảng Cộng Hòa và Dân Chủ; không thoát ra khỏi vũng lầy Afghanistan, Iraq và Syria và cuộc chiến chống khủng bố Hồi Giáo; nợ nầng chồng chất; bị phân tâm vì Bắc Hàn và Iran. Nếu nhìn vào bàn cờ trước mắt thì không có gì bảo đảm Mỹ sẽ thắng.

Các nhà thương thuyết Bắc Kinh khẳng định họ sẽ không nhượng bộ trên hai đòi hỏi chính của Trump gồm (1) cắt giảm thâm thủng mậu dịch bớt 100 tỷ USD (2) chậm lại tiến độ đầu tư 300 tỷ USD vào kế hoạch “Made in China 2025” [3]. Họ tin rằng chiến tranh mậu dịch nếu xảy ra dù Trung Quốc sẽ bị thiệt hại nặng nề hơn (vì lệ thuộc vào xuất khẩu sang Mỹ) nhưng sẽ thắng. Kết quả sẽ được định đoạt bởi bên nào lì “chịu đòn” hơn là do mạnh yếu. Chế độ toàn trị sẽ thúc giục đoàn kết người dân Trung Quốc hữu hiện hơn nền dân chủ Tây Phương bị chia rẽ một khi quyền lợi kinh tế của các tập đoàn sản xuất bị xâm phạm, công nhân bị thất nghiệp. Sau hết, các nhà lãnh đạo Bắc Kinh nghĩ rằng Donald Trump với bản chất thương gia sẽ chấp nhận thương lượng hơn là “chơi đến cùng” (nhưng quyết định mới nhất của Trump rút ra khỏi hiệp ước kiểm soát vũ khí nguyên tử với Iran không khỏi khiến nhiều người đặt câu hỏi nhà tỷ phú địa ốc này dám “thấu cáy” đến mức nào?)

Nhiều chuyên gia phê bình Trump tự cô lập ra khỏi tổ chức quốc tế và các nước bạn. Tuy nhiên khiếu kiện ra WTO thường kéo dài 10-15 năm vẫn không kết thúc. Đối với Âu châu giả sử hảng Boeing của Mỹ bị Trung Quốc cấm vận thì Airbus của Pháp-Đức sẽ nhảy vào trám chổ trống dành hợp đồng. Tư bản Trung Quốc mua 10% cổ phần công ty Mercedes-Benz thì Angela Merkel cho là không có gì sai trái trong khi dư luận tại Đức lo ngại công nghệ nồng cốt lọt dần vào tay Bắc Kinh. Riêng về TPP thì nhiều nước tham gia dù tuyên bố nhằm ngăn chận đà bành trướng của Trung Quốc, nhưng thật tình chỉ tìm cợ hội bán thêm hàng sang thị trường Mỹ chớ không hề thay đổi chính sách bang giao và mậu dịch với Hoa Lục.

Các nhà lãnh đạo cáo già như Duterte (Phi), Erdogan (Thổ), Viktor Orban (Tiệp) v.v… nhìn vào gió mạnh chiều nào theo chiều đó chớ không tin vào các tổ chức quốc tế nhất là khi các nền móng của trật tự thế giới đang lung lay. Tranh hùng Mỹ-Trung sẽ được quyết định bằng sức mạnh kinh tế; mậu dịch và đầu tư có sức thu hút mãnh liệt hơn là các thỏa ước trên văn bản.

Một độc giả trên báo New York Times nhận xét Lenin từng phê bình tư bản Tây Phương sẽ bán cả sợi dây thừng treo cổ chính mình; nhưng nước Nga của Lenin kém quá nên không đủ tiền mua dây, còn Trung Quốc khôn ngoan dùng món mồi lợi lộc nhử dần cho đến khi họ siết chặt thòng lọng.

***

[1] Steve Bannon says U.S. in Economics War with China. Reuters, 08/17/2017
[2] ICahn: If we’re going to get into a trade war with China, maybe it is better to do it “sooner”. Business Insiders, 12/22/2016
[3] The U.S. and China Are Finally Having It Out. New York Times, 05/02/2018
[4] China is Set to Take a Hard Line on Trump’s Trade Demands. New York Times, 05/02/2018

Saturday, April 21, 2018

Nhận xét về Tập Cận Bình


Tập Cận Bình thay đổi Hiến pháp không giới hạn nhiệm kỳ Chủ tịch nước như trước đây, nhiều người cho rằng vì ông tham quyền cố vị. Có lẻ đúng, nhưng  người viết nghĩ bên cạnh đó là cao vọng của ông để đủ thời gian để trở thành một trong những nhà lãnh đạo lớn nhất của Trung Hoa: Mao Trạch Đông thống nhất Hoa Lục; Đặng Tiểu Bình canh tân Trung Quốc; Tập Cận Bình đưa Trung Hoa trở lại ngôi vị trung tâm hàng đầu trên thế giới.

Viết như vậy không phải nhằm ca tụng họ Tập mà để nhìn lại lịch sử dân tộc: mỗi lần Trung Hoa có một vị hoàng đế hùng tâm thao lược thì Việt Nam bị áp lực nặng nề nhất là khi trên dưới bất hoà, lòng dân ly tán.

Tập Cận Bình năm nay 64 tuổi (so với Trump 71 và Putin 65 tuổi), tức là họ Tập đủ năng lực lãnh đạo Trung Quốc thêm 15 năm nữa. Nếu khi đó GDP của Tàu qua mặt Mỹ, Hoa Lục khống chế biển Đông, thống nhất Đài Loan và đại kế hoạch Con đường Tơ Lụa thứ nhì diễn tiến tốt đẹp thì sử sách Trung Quốc chắc hẳn sẽ khắc ghi công trạng hàng đầu cho họ Tập.

Trái với Trump nóng nảy và Putin chỉ muốn thỏa mãn tự ái dân tộc của nước Nga nhưng lại khiến quốc gia bị cô lập và rơi dần vào quỹ đạo của Trung Quốc, Tập Cận Bình trầm tĩnh và tự tin nơi tương lai sẽ thuộc về Hán tộc nên dám chọn những bước đi nhanh và táo bạo:

1. Tập trung quyền lực và đặt tính chính danh của nhà nước trên nền tảng sử dụng người tài để lèo lái đất nước (meritocracy – nhưng có tài và tham nhũng) thay vì mô hình dân chủ (democracy) của Tây phương.

2. Dù núi nợ khổng lồ nhưng không có dấu hiệu Tập Cận Bình sẽ chậm lại đà phát triển kinh tế. Trái lại tại Trung Quốc lập luận rằng nhờ thặng dư mậu dịch và dân Tàu tiết kiệm rất cao (để dành 40% thu nhập so với Mỹ là 10%) nên Hoa Lục có thể mượn thêm 30% vào đầu tư với điều kiện là không dung dưỡng nợ xấu. Tình trạng nợ nần ở Trung Quốc từ mức độ nguy hiểm vào năm 2016 nay cải thiện thành đáng quan ngại. Nếu quả thật Hoa Lục có thể gánh thêm nợ để thúc đẩy tăng trưởng mà không khiến kinh tế bị sập thì rất có thể sẽ qua mặt Hoa Kỳ trong những năm 2022-25.

3. Đạt chỉ tiêu “Made in China 2025” tức là Hoa Lục sẽ phát triển ngang hàng hay qua mặt Âu-Mỹ-Nhật trong mọi ngành công nghệ mũi nhọn bao gồm viễn thông thế hệ 5G, trí thông minh nhân tạo, siêu máy tính và năng lượng tái tạo, đồng thời tiếp tục làm công xưởng khổng lồ cho thế giới.

4. Tình trạng lão hóa tại Trung Quốc đã bắt đầu nhưng chưa đến nỗi trầm trọng trong vòng 15-20 năm nửa. Nếu kế hoạch hiện đại hóa hoàn thành thì năng suất lao động sẽ tăng đủ để nuôi số người già trong tương lai.

5. Nhiều chuyên viên quân sự Mỹ tiên liệu rằng đến khoảng năm 2021 hải quân Trung Quốc sẽ đủ mạnh để đẩy lùi hạm đội của Hoa Kỳ ra ngoài chuỗi đảo thứ nhất nhằm khống chế biển Đông và phong tỏa Đài Loan trong trường hợp căng thẳng gia tăng.

Năm điểm nói trên mất 7 năm tức là không còn xa nữa và chiếm ½ nhiệm kỳ nếu họ Tập tiếp tục lãnh đạo cho đến khi 80 tuổi. Phần còn lại sẽ cũng cố và phát triển Con đường Tơ Lụa nối liền hai lục địa Á-Âu trong đó Bắc Kinh sẽ nắm vai trò trung tâm như tên gọi Trung Quốc trước đây.

Nhưng quan trọng hơn mọi chiến lược quốc tế khi Tập Cận Bình muốn chứng minh rằng nền dân chủ tự do và kinh tế thị trường do Tây phương quảng bá từ 300 trăm năm nay không phải là mô hình duy nhất cho phát triển; trái lại, tập trung lãnh đạo vẫn có thể đi đôi với tự do kinh doanh nếu biết sử dụng nhân tài (meritocracy). Cho đến nay đại đa số các nhà nghiên cứu vẫn hoài nghi về mô hình phát triển của Trung Quốc thì tham vọng của Tập Cận Bình là chứng minh bằng thành quả thực tế chớ không tranh cải lý thuyết. Cho dù lợi tức đầu người dân Trung Quốc không qua mặt Hoa Kỳ và Âu Châu, nhưng GDP lớn hơn cũng đủ làm khuynh đảo thế giới.

Việt Nam đang chuẩn bị gì cho tương lai đó khi thế nước yếu?