Wednesday, August 23, 2017

Tranh chấp Mỹ-Trung dưới thời Trump

Bắc Kinh không khỏi thở phào nhẹ nhõm khi được tin hai cố vấn cao cấp Steve Bannon (Chiến lược gia – Chief Strategist) và tỷ phú Carl Icahn (Cố vấn đặc biệt – Special Advisor) cùng rời bỏ tòa Nhà Trắng hôm 08/18/2017. Đây là hai trong số ba nhân vật nòng cốt bày tỏ lập trường diều hâu trong bang giao và thương mại Mỹ-Trung.

Tỷ phú Carl Icahn khi được mời làm Cố vấn đặc biệt (Special Advisor) cho Tổng thống Trump đã trả lời với đài CNBC vào tháng 12/2016 [1] rằng ông không chủ trương tranh chấp với Trung Quốc, nhưng nếu chiến tranh kinh tế giữa hai nước không thể tránh được thì nên khởi động sớm tốt hơn là muộn (Lời người viết: Hoa Lục hiện giống như con cua đang lột vỏ khi chuyển đổi từ đầu tư sang tiêu thụ nội địa nên là lúc yếu thế nhất).

Steve Bannon, người bị đồn đoán bị thất sủng từ nhiều tháng nay, đã trả lời thẳng thừng trong một cuộc phỏng vấn với báo The American Prospect ngày 08/16/2017 [2] rằng Trung Quốc đã từ lâu công khai mở ra cuộc chiến tranh kinh tế với Hoa Kỳ. Theo ông thì đây mới là vấn đề mấu chốt, trong khi Bắc Hàn chỉ là chuyện bên lề (sideshow).

Steve Bannon cho biết ông tranh cãi hàng ngày với các bộ ngành khác nhằm đặt ưu tiên tuyệt đối (maniacally focused) vào cuộc tranh chấp Mỹ-Trung. Ông nhận xét 5-10 năm tới sẽ là khúc quanh quyết định vì sau đó sẽ là quá trễ không thể ngăn chặn đà tiến của Trung Quốc thành siêu cường hàng đầu trong vòng 15-20 năm sau đó.

Steve Bannon chỉ trích hai Bộ Quốc phòng và Ngoại giao trông đợi vào Bắc Kinh giúp đỡ trong vấn đề Bắc Hàn chỉ là hy vọng hão huyền. Ông cũng tranh cãi kịch liệt với Bộ Tài chính và Hội đồng Kinh tế Quốc gia (National Economic Council) vốn sợ xảy ra chiến tranh tiền tệ làm gián đoạn thương mại.

Trong chính quyền Trump hiện chỉ còn một nhân vật từng bày tỏ lập trường cứng rắn đối với Trung Quốc, tức là Giáo sư Peter Navarro hiện đang làm Giám đốc Hội đồng Thương mại Quốc gia (National Trade Council). Đây là tác giả quyển sách “Chết vì Trung Quốc” (Death by China). Ông viết bài trên báo Los Angeles Times ngày 07/21/2016 [3] đòi tăng thuế 45% lên hàng hóa nhập cảng từ Hoa Lục [4] và những nước sử dụng vũ khí tiền tệ làm lợi thế [5].

Đại đa số các chuyên viên quốc phòng, kinh tế, tài chính và thương mại của Hoa Kỳ đều không muốn có một cuộc đối đầu trực tiếp Mỹ-Trung về tiền tệ, mậu dịch hay quân sự. Một số không ít dần dần chấp nhận điều được xem như thực tế không tránh khỏi khi kinh tế Hoa Lục sẽ tiến lên hàng đầu, nên Hoa Kỳ cần phải chuẩn bị cho một trật tự thế giới trong đó Mỹ bảo vệ quyền lợi của mình mà không xảy ra tranh chấp tàn khốc với Trung Quốc. Học giả Tây Phương gọi đây là vấn nạn Thucydides’s Trap của trận tranh hùng nằm giữa hai thế lực lớn ở Hy Lạp là Athens và Spartan vào thế kỷ thứ 5 trước Công Nguyên. Hai ông Bannon và Navarro với lập trường cứng rắn nên bị xem như ngoài lề (fringe elements).
Trái lại các chuyên gia Trung Quốc rút tỉa bài học lịch sử Xuân Thu Chiến Quốc kéo dài 400 năm từ thế kỷ thứ 3 đến 9 trước Công Nguyên với kết cục là nhà Tần gồm thâu Lục Quốc. Điều này cho thấy sự khác biệt trong bề dày lịch sử vốn hun đúc thế giới quan giữa hai nền văn hóa.

Trở lại với ông Steve Bannon bị xem thuộc thành phần dân tộc cực hữu nay bị đuổi việc. Tranh chấp giữa các quan điểm trong một chính quyền xảy ra bình thường. Nhưng điều mà người viết không thể hiểu được nơi nhân vật chính tức là ông Trump hiện đang đánh “võ khùng”, “vô chiêu thắng hữu chiêu” hoặc ông chính là Tổng thống khùng(!) God Bless America.

Đ.H.Q.
__________
[1] The most important thing from Carl Icahn’s 40-minute CNBC interview – CNBC 12/22/2016
[2] Steve Bannon, Unrepentant – The American Prospect
[3] Trump’s 45% tariff on Chinese goods is perfectly calculated – Los Angeles Times, 07/21/2016
[4] Nhiều chuyên gia cho rằng Bắc Kinh không còn kềm giá đồng Nhân Dân Tệ so với USD giống như trước đây, nhưng tác giả Peter Navarro phản công rằng 45% thuế lên hàng hóa nhập cảng nhằm đền bù 15 năm gian lận và những thiệt hại do chính ăn cắp sở hữu trí tuệ và đóng cửa thị trường
[5] Các nước dìm giá tiền so với đồng đô-la trong đó có Đức, Nam Hàn, Việt Nam.


Sunday, August 13, 2017

Lá phiếu cho Trump của người Mỹ trắng

Nền dân chủ Hoa Kỳ được xây dựng trên lá phiếu của giai cấp trung lưu và thợ thuyền người da trắng; người thiểu số tuy có góp phần nhưng chỉ gần đây và với vai trò khiêm tốn (trừ người da đen với phong trào Civil Rights thập niên 1960). Gánh nặng xây dựng và bảo vệ trật tự toàn cầu (world order) do Mỹ đảm nhận cũng nhờ vào sự hậu thuẫn của dân da trắng. Lý do đơn giản vì cấu trúc xã hội và trật tự thế giới từ sau Thế Chiến Thứ Hai đã giúp giai cấp trung lưu bản xứ có cuộc sống ngày càng sung túc, đồng thời tạo cơ hội cho thành phần lao động tin rằng nếu họ chịu khó làm việc theo luật chơi (work and play by the rule) sẽ bước vào giới trung lưu. Nhưng nay người Mỹ trắng trung lưu và thợ thuyền ồ ạt bỏ phiếu cho Trump khiến người ta không khỏi quan tâm cho nền dân chủ và trật tự thế giới mà Hoa Kỳ dày công xây dựng.

Lá phiếu cho Trump thể hiện sự phẫn nộ của người Mỹ trắng rằng mô hình xã hội bị dàn dựng (rigged) bất lợi cho họ: người da trắng bị đẩy lùi ra khỏi hai vùng ven biển Đông và Tây trù phú (California, New York,…); GDP của Hoa Kỳ và thương mại thế giới tăng vọt nhưng lợi tức của các gia đình trung lưu đứng khựng lại trong suốt 25 năm nay [1]; giới trung lưu đóng thuế ngày càng nhiều nhưng gánh nặng về bảo hiểm sức khỏe và giáo dục cho con cái vẫn tăng nhanh trong khi các quyền lợi an sinh xã hội bị người di dân lạm dụng; giai cấp thợ thuyền bị thất nghiệp hàng loạt vì công ăn việc làm bị mang sang Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam,… thương mại toàn cầu giúp củng cố các nhà cầm quyền độc tài ở Trung Đông và Á Châu, đồng thời giúp các đại gia Trung Quốc, Nga, Việt Nam ồ ạt đổ tiền đi du lịch, cho con đi du học và bơm giá địa ốc ra khỏi tầm tay của dân bản xứ. Sau hết, người Mỹ trắng khi lên tiếng nói lên sự công phẫn của họ lại bị lên án kỳ thị, bảo hộ và chủ nghĩa dân túy.

Một điều cần được quan tâm thêm nữa là nền dân chủ Hoa Kỳ được xây dựng trên cơ sở Cơ Đốc Giáo (Christian-Judaism) trong khi sự đóng góp từ các nền văn hóa Nam Mỹ, Á Đông, Phật Giáo, Ấn Độ Giáo, Hồi Giáo, v.v. tuy đa dạng nhưng khiêm tốn. Chính nền tảng xã hội này ngày nay cũng bị thách thức bởi khuynh hướng tự do phóng khoáng (liberalism) ủng hộ phá thai, LGBTQ, nền chính trị xuôi dòng (political correctness), tinh thần hòa hợp (tolerance) và chủ nghĩa đa văn hóa (multi-culturalism). Nói một cách khác, người di dân đến Hoa Kỳ được khuyến khích phô trương nét đặt thù văn hóa và tôn giáo, nhưng đồng thời nhà nước và luật pháp lại giới hạn khắc khe những thể hiện Cơ Đốc Giáo và niềm tự hào của người bản xứ trong học đường và xã hội với lý do chống áp đặt giá trị tôn giáo và kỳ thị màu da [2].

Nước Mỹ được xây dựng bởi người di dân để rồi những người đến trước và sau cùng nhau xây dựng một xã hội tốt đẹp cho mọi người. Nhưng ngày nay người dân bản xứ cảm thấy một số đông di dân mới góp phần rất lớn xây dựng xã hội, nhưng một số đông còn lại đem theo nhiều tệ đoan như lạm dụng an sinh xã hội, không chịu hòa đồng, đe dọa an ninh (Hồi Giáo bảo thủ) và đe dọa nền văn hóa bản xứ. Người Mỹ trắng đang dần trở thành thiểu số trên chính quê hương của họ mà còn bị mắng nhiếc rằng đây là một trào lưu không chuyển đổi.

Nói trắng ra, khi chủ nhà mời khách vào nhà, dọn ăn, rồi sau đó khách tuyên bố rằng vài chục năm nữa sẽ chiếm căn nhà, chắc chắn chủ nhà sẽ nổi giận.

Không phải người Mỹ trắng nào cũng bỏ phiếu cho Trump. Thành phần gọi giới quyền lực (elite) nắm vai trò chủ chốt trong chính quyền, thương mại, truyền thông, học đường, cổ võ cho toàn cầu hóa (globalization) trật tự thế giới (world order) và chính sách di dân rộng rãi. Người Mỹ ở hai vùng ven biển chủ trương đa văn hóa (multi-culturalism), đa bản sắc (multi-identities), LGBTQ, tự do phá thai, chống mọi thể hiện Cơ Đốc Giáo và nền văn hóa của người Mỹ trắng nhưng đòi bình đẳng cho Hồi Giáo và các sắc tộc thiểu số. Hai thành phần này vừa có phương tiện tài chánh lại nắm các kênh truyền thông dòng chính (mainstream media) nên trong 25 năm từ sau Chiến Tranh Lạnh đã ảnh hưởng lên chính sách ngoại giao và đối nội của các chính quyền Clinton (Dân Chủ, 1993-2001), Bush (Cộng Hoà, 2001-2009), Obama (Dân Chủ, 2009-2016). Tuy giữa hai đảng vẫn có nhiều tranh chấp, nhưng tựu trung vẫn nằm trong khung toàn cầu hóa, đón nhận di dân và đa văn hóa. Cho đến khi có Internet (Twitter, Facebook…) sang bằng thông tin và giúp người bản xứ trong các vùng Trung-Mỹ nói lên sự phẫn nộ của họ.

Cuộc bầu cử năm 2016 là một cơn chấn động chính trị vì Trump với chủ trương “Nước Mỹ trên hết” đã đi ngược lại chính sách của ba đời tiền nhiệm và quan điểm chính trị của giai cấp quyền thế (elite) từ tả (liberalism) đến hữu (neo-conservatism). Chủ yếu đây là sự rạn nứt giữa người Mỹ trắng gần giống như cuộc Nội Chiến 1861-65 khi miền Nam chủ trương có nô lệ trong khi miền Bắc chống nô lệ, còn nay hình ảnh tương lai cho nước Mỹ rất khác nhau giữa hai vùng ven biển và khu vực miền Trung nước Mỹ.

Đa số người Mỹ trắng ngày nay không kỳ thị, không chống toàn cầu hóa và di dân. Nhưng họ phải bảo vệ quyền lợi của mình và muốn thấy nền văn hóa bản xứ được tôn trọng. Những người bỏ phiếu cho Trump cũng kinh hoàng với hành vi và những tuyên bố của ông này, nhưng Trump lại lắng nghe và nói ngôn ngữ của họ. Có thể Trump sẽ không đáp ứng được nguyện vọng của họ nhưng ông đã thổi bùn lên sự công phẫn mà nếu giai cấp quyền thế và trí thức vẫn tiếp tục thái độ thầy đời (paternalistic) sẽ còn xâu xé xã hội và đe dọa cho nền dân chủ Hoa Kỳ.

***


[1] Trái với lợi tức của các gia đình trung lưu Mỹ trắng không tăng thì lợi tức của các sắc dân di cư nhảy vọt. Thí dụ tiêu biểu một gia đình gốc Việt khi mới qua Mỹ nhận trợ cấp xã hội hay đi làm với đồng lương tối thiểu nhưng sau 5-10 năm khi con cái có bằng cấp kỹ sư, luật sư, bác sĩ thì lợi tức gia đình tăng vọt 5-10 lần nhiều hơn.

Saturday, July 15, 2017

Ông Trump chơi cờ

Báo chí Mỹ nhận xét trong khi họ Tập chơi cờ tướng thì ông Trump chơi cờ cá ngựa (Xi plays chess, Trump plays checker). Lý do nước Mỹ dưới thời ông Trump chỉ lo cho quyền lợi trước mắt như bảo hộ mậu dịch và nhiên liệu hóa thạch, đã nhường chổ trống cho Trung Quốc nhảy vào vai trò lãnh đạo thương mại toàn cầu và chống biến đổi khí hậu. Điều này có thể đúng, nhưng thực tế lại cho thấy những nước ở Trung Đông, Đông Âu hay Đông Á cần đến Hoa Kỳ không phải nơi hiệu ứng lồng kính ở chỗ Mỹ giúp bảo vệ an ninh cho họ; ngược lại buôn bán với Trung Quốc ngày càng tăng không phải do Bắc Kinh mở cánh cửa tự do mậu dịch nhưng vì Hoa Lục có nhiều tiền để đầu tư, nhập cảng nguyên vật liệu cùng bán hàng rẻ.

Trở lại với bàn cờ chiến lược Mỹ-Trung, ông Trump cho thấy cách thức tiếp cận ngành ngoại giao theo kiểu con buôn trong lần tiếp xúc với ông Tập về Đông-Á:
  1. Sau buổi họp đầu tiên ông Trump tán dương Tập Cập Bình và đặt niềm tin vào họ Tập sẽ tận tình giúp giải quyết vấn đề Bắc Hàn. Ông Trump còn cho biết không thể có chiến tranh thương mại khi mà Trung Quốc đang tạo áp lực lên Bình Nhưỡng. Báo chí kết luận ông Trump sớm tháo gỡ các lời tuyên bố chống Bắc Kinh trong thời gian bầu cử như những vị tiền nhiệm khác.

  1. Nhưng không lâu sau đó ông Trump đổi giọng bày tỏ nổi thất vọng rằng Bắc Kinh đã không giúp đỡ hết mình. Ông mời Thủ Tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc sang Hoa Kỳ và bàn chuyện tàu sân bay Mỹ vào Cam Ranh; thông báo bán $1.42 tỷ USD vũ khí cho Đài Loan; lên án Trung Quốc vi phạm nhân quyền; cho tàu chiến Mỹ tiến sát đảo Thị Tứ trong vùng biển bị Bắc Kinh tự cho có chủ quyền.
Nói cách khác ông Trump ban đầu chìa bàn tay tâng bốc đối phương [1], nhưng khi công việc diễn tiến không thuận lợi thì ông sẵn sàng trở mặt tấn công, tạo áp lực nhiều mặt. Rất khó biết mục tiêu trước mắt của ông thực sự là Bắc Hàn, Đài Loan, biển Đông hay cuộc thương thảo mậu dịch Mỹ-Trung 100 ngày bắt đầu từ tháng 05/2017. Điểm lợi là đối thủ không đoán được ông Trump sẽ nhượng bộ điều gì để được điều gì; điểm thiệt là chính các nước bạn như Nhật, Nam Hàn, Đài Loan và vùng Đông Nam Á cũng không biết ông Trump có sẽ đánh đổi quyền lợi của mình cho một vấn đề nào đó không, trong khi chính các nhà ngoại giao Hoa Kỳ cũng lúng túng không thể giải thích được lập trường của chủ nhân Tòa Nhà Trắng.

Các nước có thể chọn một trong hai thái độ (1) theo Trung Quốc vì không còn tin Mỹ, (2) hoặc xích gần với Mỹ để canh chừng quyền lợi của mình không bị đổi chác! Có vẻ nhiều nước chọn giải pháp thứ nhì khi Thủ Tướng Việt Nam sang Hoa Kỳ với hợp đồng 15 tỷ USD, Đài Loan mua vũ khí Mỹ, sau đó Tân Tổng Thống Nam Hàn cũng đến gặp ông Trump. Nhưng không ai biết đươc kết quả lâu dài sẽ như thế nào với lề lối ngoại giao chưa từng thấy này.

Dù vậy dân giang hồ [2] sẽ đánh giá nếu Mỹ có thực lực chơi bạo cho dù mỗi bên đều bị thiệt thòi chút ít thay vì nói mạnh mà chơi yếu xìu. Tầng lớp tinh hoa xã hội đừng coi như chuyện đùa vì ông Trump rất sành sỏi khuấy động tâm lý bình dân mà không cần nương tựa vào các chuyên gia trí thức.


 ***

[1] Lề lối ngoại giao và mối quan tâm về thương mại của ông Trump thể hiện rỏ qua kỳ họp G-20 vừa mới đây:
Với Tổng Thống Nam Dương Joko Widodo: “Chúng ta là bạn, và chúng ta sẽ ký kết rất nhiều hợp đồng thương mại” (“We've become friends, and we're going to be doing a lot of deals together — trade deals.”)
Với Thủ Tướng Singapore Lý Hiển Long: “Chúng tôi gần nhau lắm, và chúng tôi hy vọng sẽ chung nhau làm rất nhiều điều tốt” (“The Prime Minister of Singapore – we're very close, the relationship is very close, and we expect to do some excellent things together in many ways.”)
Với Tổng Thống Mễ Tây Cơ Enrique Pena-Nieto: “Tôi rất thích gặp lại bạn là Tổng Thống Mễ Tây Cơ. Chúng tôi thương thuyết lại NAFTA và các điều khác, và đang chờ kết quả” (“It's great to be with my friend, the President of Mexico. And we're negotiating NAFTA and some other things with Mexico, and we'll see how it all turns out.”)
Với Tổng Thống Nam Hàn Moon Jae-In: “Chúng tôi có buổi ăn tối tuyệt vời ở Tòa Bạch Ốc. Chúng tôi đang thảo luận hiệp ướng mậu dịch với Nam Hàn, và mong rằng đây sẽ là một hiệp ước sòng phẳng” (“We had fantastic dinner at the White House – accomplished a lot,” he said. “We are renegotiating a trade deal right now as we speak with South Korea, and hopefully it will be an equitable deal.”)
Với Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình: “Chúng tôi đã tạo được thân tình. TôI tin rằng dù vấn đề thương mại hay Bắc Hàn, hay nhiều điều khác nửa, chúng ta sẽ đạt được kết quả tốt đẹp” (“We are developing, and have developed, a wonderful relationship,” he said. “And I'm sure that whether it's on trade or whether it's on North Korea, or any of the many things that we will be discussing, we will come to a successful conclusion.”)


[2] Giới giang hồ nơi đây gồm cả Tập Cận Bình, Putin, Modi, Netanyahu, Erdogan, Duterte, lãnh đạo Hà Nội, v.v…

Friday, July 7, 2017

Liệu Việt Nam có phải trả tiền cho Mỹ dùng Cam Ranh?

Việc Mỹ thuê Cam Ranh đã được bàn đến từ lâu nhưng chưa xảy ra, nay với ông Tổng Thống “thất thường” Donald Trump và cung cách ông đòi tiền Nam Hàn thiết nghĩ không thể loại bỏ giải thuyết liệu có ngày Hoa Kỳ sẽ yêu cầu Việt Nam trả tiền cho tàu chiến Mỹ vào Biển Đông hay không?

Tưởng cũng nên nhắc lại Nam Hàn là đồng minh cột trụ của Hoa Kỳ ở Đông-Á. Mỹ đặt dàn hỏa tiễn THAAD giúp Nam Hàn phòng thủ trường hợp bị Bắc Hàn tấn công, nhưng tầm radar của THAAD cực mạnh cho phép Hoa Kỳ theo dõi các hoạt động quân sự của Trung Quốc và Nga ở Đông Á. Như vậy Mỹ có lợi ích chiến lược rất lớn, thế mà ông Trump trắng trợn đòi Nam Hàn trả 1 tỷ USD cho dàn THAAD lại muốn sửa đổi hiệp ước thương mại giữa hai nước khi chênh lệch mậu dịch nay lên đến 17 tỷ USD.

Đối với ông Trump bạn bè phải sòng phẳng, và Hoa Kỳ không chấp nhận đánh đổi quyền lợi kinh tế cho lợi ích chiến lược. Các nước cũng không thể dựa vào cánh dù quân sự của Mỹ để hưởng lợi ích buôn bán với Trung Quốc mà không phải chi tiền.

Việt Nam có tầm quan trọng kém hơn Nam Hàn thế mà chênh lệch mậu dịch với Mỹ lên đến 31 tỷ USD. Thua lổ với Trung Quốc lại đúng 30 tỷ USD khiến nhiều người sinh nghi rằng Việt Nam đã trở thành cửa hậu làm gia công cho Hoa Lục bán lén hàng sang Mỹ. Việt Nam cần Mỹ ngăn trở Trung Quốc bành trướng ở Biển Đông nhưng sợ mất lòng Bắc Kinh. Nước nào cũng muốn đu dây để hưởng lợi hai đầu, nhưng nay với ông Trump thì muốn bảo vệ quyền lợi phải… chi tiền.


Cho nên không thể loại bỏ giải thuyết có ngày ông Trump sẽ đòi Việt Nam chi tiền để mua vũ khí Hoa Kỳ hay cho tàu Mỹ vào biển Đông. Có thể toàn bộ vấn đề sẽ không ồn ào nhưng hai bên kín tiếng mặt cả giữa giá thuê bao hay mua hàng hóa và vũ khí cho đến khi tìm ra phương hướng sòng phẳng. Chỉ hy vọng phía bên Mỹ không đặt cả vấn đề nhân quyền ra trả giá!

Saturday, July 1, 2017

Thất bại của nền tự do và thương mại toàn cầu

Nói cho dễ hiểu, giới thợ thuyền Âu-Mỹ phẫn nộ khi thấy khoảng cách giàu nghèo trong nước tăng vọt, còn các đại gia Trung Quốc và Nga vung tiền đi du lịch và mua địa ốc ở những khu đắt đỏ nhất thế giới như Hồng Kông, Sydney, New York, Vancouver, London, v.v… bơm giá địa ốc lên đến mức mà con cái dân bản xứ không có khả năng và hy vọng dọn về những nơi có trường học tốt và nhiều việc làm này. Mậu dịch toàn cầu giúp cho các nhà cầm quyền độc tài củng cố vị trí, Bắc Kinh có cơ hội trở thành nền kinh tế hàng đầu trong lúc Tây Phương ngày thêm suy yếu.

Gần gũi hơn trong cộng đồng Việt Nam và gác đi quan điểm chính trị, nhiều người tự hiểu tại sao còn giúp đỡ thân nhân khi giá nhà ở Sài Gòn, Hà Nội, Đà Nẳng, Nha Trang, v.v… tăng vọt, giúp tài sản của dân thành phố lên đến hàng trăm ngàn hay nhiều triệu đô-la? Xuất khẩu, du lịch, tiêu thụ nội địa, tiền gởi về Việt Nam và địa ốc không những tạo ra một tầng lớp tư bản đỏ mà còn giúp cho giới trung lưu thành thị trở nên vô cùng khá giả, số người đi du lịch và cho con du học nước ngoài ngày thêm đông lại tự hào rằng có tiền sống ở Việt Nam sung sướng hơn phải đi cày bên Mỹ rất nhiều. Hình ảnh này dẫn đến nhận xét rằng Việt Nam không còn là một quốc gia nghèo, chỉ có rất nhiều người nghèo nhưng vì cơ hội không đồng đều. Trừ những người bỏ thôn quê lên đô thị kiếm sống vô cùng khổ cực, những ai có gốc gác lâu đời ở thành phố nhưng vẫn chật vật đa số vì lo ăn chơi hay không biết toan tính làm ăn chớ không phải do thiếu cơ hội.

Thế giới ngày này rạn nứt theo hai tỷ lệ 50% và 30%. Tại nhiều nước như Trung Quốc và Việt Nam 1/3 dân chúng khá giả trong khi 2/3 còn lại vô cùng nghèo khổ. Ở Âu-Mỹ khoảng 1/2 dân chúng ở các đô thị và vùng ven biển hưởng lợi từ toàn cầu hóa trong lúc 1/2 còn lại bị thiệt thòi. Khoảng cách từ lương bổng cho đến sở hữu địa ốc và chứng khoán tăng vọt khiến chênh lệch giàu nghèo và sự phẫn nộ ngày thêm trầm trọng. Ở Trung Quốc, Việt Nam dân chúng thôn quê biểu tình đòi hỏi quyền lợi còn tại Hoa Kỳ và Tây Âu họ phản ứng bằng lá phiếu chống toàn cầu hóa.


Đây là vấn nạn toàn cầu trong thế kỷ 21.

Friday, June 16, 2017

Lập trường đối ngoại của chính quyền Trump

Báo Wall Street Journal ngày 05/30/2017 đã cho đăng một bài mang tên “Nước Mỹ trước nhất không phải là nước Mỹ đơn độc”[1] của Tướng H.R. McMaster (Cố vấn Hội đồng An ninh Quốc gia) và doanh nhân Gary D. Cohn (Cố vấn trưởng về Kinh tế). Bài viết này gây nhiều phản ứng vì có thể được xem như quan điểm chính thức của chính quyền Trump trong đó có đoạn:

“…thế giới không phải là “cộng đồng quốc tế” nhưng như một đấu trường nơi đó các quốc gia, thành phần phi chính phủ và doanh nghiệp tranh giành ưu thế. Hoa Kỳ tham dự vào diễn đàn này với sức mạnh vô địch về quân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa và giá trị nền tảng. Chúng ta chấp nhận thay vì chối bỏ thực tế này”.[2]

Hiểu nôm na là hồn ai nấy giữ. Nhưng hai tác giả cho biết lập trường nói trên không đồng nghĩa với Hoa Kỳ tự cô lập:

(Hoa Kỳ) “…quyết tâm bảo vệ và phát huy lợi ít cốt lõi của mình đồng thời tăng cường hợp tác và siết chặc quan hệ với đồng minh và các nước bạn… Chúng ta đòi hỏi nhiều nơi đồng minh và các nước bạn. Ngược lại nước Mỹ một lần nữa sẽ là người bạn chân chính cho thân hữu, và đối thủ nguy hiểm nhất của kẻ thù…”[3]

Lập trường này không khác với câu người Việt thường nói: các quan hệ đều tạm bợ, chỉ có quyền lợi quốc gia là trường tồn. Bài viết bị công kích dữ dội vì đặt nhẹ “cộng đồng quốc tế” và “giá trị” (dân chủ, nhân quyền) vốn là hai nền tảng của ngoại giao Mỹ từ sau Thế chiến thứ hai.

Nhưng ngược lại thế giới đã thay đổi rất nhiều từ sau Chiến tranh Lạnh. Trước đây Tây phương dù có mua bán với khối Cộng sản nhưng không đủ để giúp Liên bang Xô Viết tồn tại. Trái lại ngày nay Trung Quốc là đối tác kinh tế hàng đầu với Âu-Úc-Nhật-Hàn-Ấn và Mỹ nên dù giao dịch với Hoa lục sẽ giúp Bắc Kinh mạnh hơn về cả kinh tế, chính trị lẫn quân sự nhưng không nước nào chịu từ bỏ quyền lợi mậu dịch thay vào đó trông chờ nơi Hoa Kỳ vừa chịu thâm thủng mậu dịch lại phải chi trả bảo vệ “trật tự quốc tế” – cũng giống như Việt Nam đi giữa Mỹ-Trung vì lợi ích. Việt Nam quen nghề bôi trơn nên khôn khéo “dâng” trước 15 tỷ USD kinh doanh để Mỹ đổ xăng dầu cho tàu tuần tiễu biển Đông (nhưng đã hứa 15 tỷ thì không thể chỉ bỏ ra 10 tỷ coi chừng ông Trump vốn rất sành sỏi với các lối mánh mung trên thương trường).

Bài viết được đồng tác giả bởi một tướng lãnh và doanh nhân cho thấy quan điểm của chính quyền Trump rằng kinh tế và an ninh như hai vấn đề luôn đi đôi với nhau. Đấu trường (arena) nơi đây có thể so sánh với bàn cờ vây trong đó các cường quốc như Bắc Kinh dùng áp lực đủ mặt về chính trị, thương mại, quân sự, tinh học, v.v… nhằm chèn ép đối phương để đạt mục tiêu chiến lược. Lập trường này khác với quan điểm của một số chuyên viên Tây Phương cho rằng các cường quốc cần tách biệt những điểm xung khắc (địa chính trị, mậu dịch, nhân quyền…) để cùng hợp tác trên các điểm đồng thuận (chống khủng bố, biến đổi khí hậu, thương mại toàn cầu,…). Áp dụng vào Đông Á, thí dụ Hoa Kỳ sẽ không “bỏ” biển Đông, Đài Loan để “được” Bắc Hàn và cán cân mậu dịch, trái lại Mỹ sẽ cò kè mặc cả cùng một lúc trên mọi khía cạnh để dành được mối lợi lớn nhất (best deal) trong quan hệ với Trung Quốc.


Rất nhiều người hy vọng đây chỉ là giai đoạn ngắn bất thường trong nền ngoại giao Mỹ cho đến ngày ông Trump bị truất phế hay mãn nhiệm kỳ. Nhưng dù ông Trump ăn nói sỗ sàng thực tế vẫn là Hoa Kỳ không đủ lực và dân chúng cũng không muốn kéo dài việc cáng đáng làm sen đầm quốc tế. Các nhà ngoại giao Mỹ từng khó ăn nói vì những cam kết trước đây khiến đối tác ù lì ỷ lại, nay ông Trump trắng trợn đòi tiền! Những chính quyền sau này sẽ dựa vào tiền lệ sẵn có để thúc hối các nước chia sẻ trách nhiệm bằng cách chi tiêu quốc phòng và sửa đổi mậu dịch nhằm giúp nước Mỹ mạnh hơn.

Chính trị xuôi dòng (Political Correctness)

Không ít lá phiếu bầu cho Donald Trump được xem như thái độ phản đối chống lại nền văn hóa chính trị xuôi dòng (Political Correctness) ở Mỹ. Nhưng thế nào là chính trị xuôi dòng, và có quan hệ gì với chủ nghĩa tự do là những vấn đề mà người viết xin trình bày dưới đây.
Tự do (liberty) hàm ý nghĩa giải phóng (liberation) nhân loại ra khỏi mọi khuôn khổ, đàn áp, bất công để con người có quyền phát huy trí tuệ, sức sáng tạo và mưu tìm hạnh phúc. Từ đó dẫn đến khuynh hướng cấp tiến (liberal), hiểu thông thường như người mang tư tưởng cùng lối sống cởi mở, phóng khoáng thích hợp với thời đại mới: bảo vệ môi trường; kêu gọi bình đẳng và giảm bớt chênh lệch giàu nghèo; bao dung (tolerance) và chống kỳ thị; trợ giúp người nghèo, thiểu số và di dân; chống kỳ thị; ủng hộ LGBT, quyền phá thai và hôn nhân đồng tính.

Khuynh hướng cấp tiến thu hút được thành phần trí thức ưu tú (elite) nên dần dà trở nên quan điểm áp đảo trong đại học và giới truyền thông, rồi ảnh hưởng lên chính quyền qua các chính sách trợ cấp xã hội; không bắt bớ người nhập cảnh bất hợp pháp; ưu tiên cho sinh viên da đen và gốc Mễ vào đại học (equal opportunity); giáo dục và tài trợ cho phá thai; công nhận hôn nhân đồng tính và quyền lợi cho người chuyển giới.

Một điều rất đáng ghi nhận là khuynh hướng cấp tiến (liberal) ngày nay khác với cấp tiến cánh tả (leftist) của thế kỷ 20 nơi không đặt nặng vấn đề bảo vệ công nhân và giai cấp thợ thuyền trong nước[1]. Trái lại thành phần cấp tiến ủng hộ tự do mậu dịch giữa các quốc gia vì trào lưu này nâng cao mức sống của hàng tỷ người ở những quốc gia khác (cho dù khiến hàng chục triệu dân Mỹ thất nghiệp). Quan điểm về toàn cầu hóa của thành phần cấp tiến lại gần gủi với cánh Tân Bảo thủ (neo-conservative) vốn chủ trương phát huy giao thương và nền trật tự tự do toàn cầu (global liberal order)[2]. Ngược lại dân Mỹ bỏ phiếu cho Trump (và Bernie Sander) giận dữ phản đối rằng thành phần trí thức ưu tú (elite) ủng hộ tự do mậu dịch đơn giản vì có lợi cho họ để làm giàu nhanh chóng trong khi hàng chục triệu người thất nghiệp trong nước.

Nền trật tự tự do toàn cầu và tự do mậu dịch khi được giới trí thức ưu tú của cả hai cánh Cấp tiến (Liberal) và Tân Bảo thủ (Neo-Conservative) chấp nhận đã trở thành tiếng nói áp đảo từ học đường sang truyền thông, tòa án, Quốc hội và hành pháp. Mọi người phải thuận theo nền văn hóa chính trị xuôi chiều (politically correctness) để tránh bị tấn công, cô lập hay bôi nhọ – và để trở thành một công dân tốt.

Trở lại các vấn đề xã hội (di dân, người nghèo, LGBT, phá thai, hôn nhân đồng tính v.v…) giới trung lưu phẫn nộ vì nền chính trị xuôi chiều muốn thay đổi nền tảng Cơ Đốc giáo (Christian-Judaism) thay vào đó bằng một nền văn hóa đa bản sắc (identity based culture). Họ bị bắt buộc phải trả thuế cho các chương trình xã hội vốn bị lạm dụng; phải dung dưỡng di dân lậu; phải chấp nhận sống chung với Hồi giáo bảo thủ che kín người phụ nữ; chịu thiệt thòi khi con cái vào đại học; và chi trả cho các cuộc phiêu lưu chính trị quân sự vô cùng tốn kém để xây dựng dân chủ nhưng chỉ mang lại thảm họa nhân đạo ở Trung Đông.
Nói bình dân cho dễ hiểu, giới thợ thuyền nổi giận vì họ mất việc cho các đại gia Hoa Kỳ, Trung Quốc, Việt Nam làm giàu (và qua Mỹ kinh doanh và mua nhà). Thành phần trung lưu công phẫn khi họ vừa phải è cổ trả thuế cho di dân và người nghèo mà lại còn cảm thấy nếp sống của họ bị đe dọa. Khế ước xã hội (social contract) không còn phục vụ cho hai tầng lớp quan trọng nhất trong nền dân chủ là giới trung lưu và thợ thuyền. Tuy không còn ảnh hưởng mạnh trong truyền thông và chính quyền nhưng nay họ dùng Internet và lá phiếu để tạo thay đổi.

Chủ nghĩa tự do (liberalism) và toàn cầu hóa có rất nhiều điểm hay, nhưng khi dùng áp lực văn hóa chính trị xuôi chiều và thái độ thầy đời (paternalistic) để kiểm duyệt tiếng nói chính đáng của giới trung lưu và thợ thuyền vốn âu lo cho cuộc sống thiết thực của họ đã trở thành một thứ giáo điều phi tự do. Đây cũng là bài học cho mọi nhà văn hóa, tôn giáo, nhà cầm quyền và thành phần ưu tú trong xã hội rằng một khi họ tự tin nắm vững chân lý của thời đại – và hưỡng tư lợi từ đó – cũng chính là lúc họ tách rời khỏi khối quần chúng vốn nâng đỡ họ.
__________
[1] Đây là lý do khiến ứng cử viên Bernie Sander cho rằng đảng Dân chủ đã xa rời những thành phần ủng hộ truyền thống gồm công đoàn và giới thợ thuyền
[2] Đây là lý do khiến ba đời tổng thống Dân chủ và Cộng hòa Bill Clinton, George Bush và Barack Obama cùng ủng hộ các hiệp ước mậu dịch NAFTA, WTO và TPP