Thursday, November 21, 2019

Bầu cử 2020: Pete Buttigieg (Bài 7)


Nước Mỹ đi đầu phá bỏ nhiều khuông mẫu xã hội thường dẫn đến những tranh luận gay gắt: riêng trong cuộc bầu cữ năm 2020 Hoa Kỳ phải tự tra vấn liệu đã sẳn sàng cho một vị Tổng Thống đồng tính hay chưa? Tuy nước Mỹ ngày nay cởi mở và nhiều tiểu bang đã chấp nhận hôn nhân đồng tính nhưng, để tượng trưng bằng hình ảnh, liệu dân chúng Hoa Kỳ có thoải mái với một vị Tân Tổng Thống đặt tay lên Thánh Kinh tuyên thệ nhậm chức khi ông “chồng” đứng bên cạnh hay không?

Vấn đề đặt ra khi số người trong đảng Dân Chủ ủng hộ ông Pete Buttigieg đang tăng nhanh. Ông Buttigieg hiện bỏ xa ba ứng cử viên hàng đầu là bà Warren cùng hai ông Biden và Sander ở Iowa. Vòng bầu cử sơ bộ đầu tiên trong đảng Dân Chủ sẽ diễn ra vào tháng 01/2020 tại tiểu bang này, và nếu thắng lớn ở Iowa thì ông Buttigieg có thể khuynh đảo bảng xếp hạng để tiến lên dẫn đầu trong đảng (Tuy ông Buttigieg không được biết đến trong cọng đồng người da đen và da màu nhưng thường chỉ có người da trắng tham gia bầu cử sơ bộ.)

Lý do vì bà Warren tuy hiện đứng nhất nhưng không ít dân chúng Mỹ lại cho là cánh tả quá khích (radical left) theo khuynh hướng xã hội chủ nghĩa. Nhiều người cho dù chán ghét Trump nhưng không thể nào bỏ phiếu cho các chính sách bao gồm quốc hữu hóa ngành y tế (Medicare For All), trừng phạt doanh nhân bằng các tận trưng thu thuế người giàu và mở cánh cửa biên giới cho di dân bất hợp pháp của bà Warren. Đảng Dân Chủ e sợ thua Trump vào 11/2020 nên nổ lực tìm một nhân vật trung tả thay thế ông Biden vốn ngày thêm mờ nhạt, người này phải đủ đa số đảng viên ủng hộ để thay thế bà Warren trước ngày tổng tuyển cử.  Gương mặt nổi bật hiện thời là ông Pete Buttigieg rất trẻ (37 tuổi), từng tham dự chiến trường ở Afghanistan, rất hoạt bát nên thu hút quần chúng, theo lập trường trung tả (left of center) và là người đồng tính.

Ông Pete Buttigieg thường xuất hiện trong các buổi vận động tranh cử cùng chồng là ông Chasten Buttigieg. Ấn tượng đầu tiên này của nhiều người Mỹ khi xem truyền hình mạnh hơn rất nhiều so với lập trường chính trị của ông. Cử tri nói chung sẽ bị dằn vặt giữa chính kiến và đời sống tư riêng của một ứng cử viên. Nếu là một cuộc bầu cử bình thường thì khác, nhưng năm 2020 cực kỳ quan trọng vì nước Mỹ phải chọn lựa giữa độc tài (Trump) và xã hội chủ nghĩa (Warren) thì với một giải pháp trung tả tương đối chấp nhận được nhưng ứng cử viên là người đồng tính liệu có được dân Mỹ ủng hộ đông đảo hay không?

Tổng Thống Hoa Kỳ ngoài trách nhiệm lãnh đạo đất nước còn là biểu tượng cho nước Mỹ trên toàn thế giới. Obama là hình ảnh không phân biệt mầu da. Pete Buttigieg nếu đắc cử - cho dù còn quá sớm để kết luận - sẽ là một biểu tượng của lối sống khác biệt (alternative lifestyle) ngày nay. Liệu ông này cũng sẽ giống như Obama tuy được cánh cấp tiến ở Hoa Kỳ và dư luận Âu Châu tung hô, nhưng rồi bị phe bảo thủ trong nước phản đối và vô hiệu hóa hay không? Liệu nước Mỹ có sẽ thêm rạn nứt hay không?

Báo chí dòng chính (mainstream media) đề cập đến lối sống của ông Pete Buttigieg một cách dè dặt và thận trọng. Nhưng truyền thông dòng xuôi không còn độc quyền hướng dẫn dư luận như trước đây. Bên cạnh đó còn có thêm thông tin dòng ngược (alternative media) và tin vịt (fake news), trước đây từng tấn công mạnh mẽ và dai dẳng về tính chính đáng do nơi sinh trưởng của ông Obama nay sẽ lại khuấy động việc ông Pete Buttigieg có chồng.

Nói rộng ra, chúng ta thường nói đến các giá trị phổ quát (universal rights) áp dụng cho mọi người, mọi xã hội và mọi dân tộc. Theo sự hiểu biết bình thường thì những giá trị này gồm (1) chống độc tài (2) chống kỳ thị màu da (3) chống kỳ thị năm nữ (4) chống kỳ thị tôn giáo (5) chống bất công và phân biệt giai cấp. Nay thành phần cấp tiến Tây Phương lại cọng thêm vào đó các quyền đồng tính, quyền di dân, quyền được hưỡng trợ cấp xã hội, quyền được hưỡng môi trường xanh, quyền có nhà ở, v.v… tuy không sai nhưng nhiều quá có làm loãng đi trọng tâm chống độc tài và bất công hay không? Hơn thế, những giá trị phổ quát nào không đi ngược lại nền đạo đức và tôn giáo của từng quốc gia? 
Không phải các giá trị truyền thống đều đúng như khi Nhất Linh viết quyễn Đoạn Tuyệt đã lên án khung cảnh xã hội trong đó mẹ chồng khắc nghiệt với nàng dâu. Rất nhiều tập tục cổ hữu, phong kiến và lạc hậu cần bị loại bỏ. Luân lý và đạo đức biến chuyển theo thời gian nhưng lịch sử cho thấy những thay đổi này thường là chậm chạp và rất hung bạo, đôi khi phải trải qua chiến tranh tôn giáo hay tranh chấp giữa những nền văn hóa.

Trở lại vấn đề đồng tính nước Mỹ không cử đại sứ LGBTQ sang các nước Trung Đông vì trái ngược với tín ngưỡng Hồi Giáo. Nhưng Obama lại cho hai đại sứ đồng tính sang Đông Nam Á là Phi Luật Tân và Việt Nam. Tổng Thống Duterte của Phi thẳng thừng sĩ nhục vị đại sứ Mỹ trong khi xã hội Việt Nam thay đổi vô cùng nhanh chóng nên không phản đối.

Trở lại với cuộc bầu cử ở Mỹ 2020 người viết chỉ chia xẻ một góc cạnh để suy nghĩ nhưng không đưa ra kết luận. Hoa Kỳ và chủ nghĩa tự do (liberalism) được thế giới ngưỡng mộ hay thù ghét vì tiên phong phá bỏ những khuông khổ xã hội, tạo ra nhiều vấn nạn thách thức lề lối suy nghĩ cổ điển (conventional thinking). Nhiều câu hỏi thật khó để trả lời.

Monday, November 11, 2019

Bầu cử 2020: sáu tiểu bang quyết định thắng thua (Bài 6)


Năm 2016 ông Trump bị bà Clinton dẫn trước 3 triệu phiếu dân bầu nhưng rồi đắc cử Tổng Thống, lý do vì Hoa Kỳ chọn Tổng Thống theo cử tri đoàn (electoral votes) thay vì lá phiếu phổ thông (popular votes). Cho nên nếu bầu Tổng Thống ngay bây giờ thống kê gần đây nhất cho thấy ông Trump dù bị các đối thủ Dân Chủ gồm ông Biden, ông Sander và bà Warren bỏ xa với tỷ lệ trên 50/40 dân chúng ủng hộ nhưng rồi vẫn tái đắc cử nhờ chiến thắng tại sáu trọng điểm huyết mạch. Đó là các tiểu bang Florida, Michigan, Iowa, Ohio, PennsylvaniaWisconsin [1]

Các tiểu bang còn lại hoặc đã biết trước sẽ bỏ phiếu cho ai (như California, Washington bầu Dân Chủ trong khi Texas, Oklahoma bỏ phiếu Cộng Hòa), hay vì quá nhỏ không đủ số phiếu cử tri đoàn để thay đổi kết quả bầu cử (như Vermont, Connecticut). Nhưng 6 tiểu bang nói trên khá đông dân lại thay đổi lá phiếu tùy theo mỗi mùa bầu cử nên được xem như chiến trường (battleground states) quyết định thắng thua.

Nổi ám ảnh hiện giờ của đảng Dân Chủ khi ứng cử viên nổi bật nhất bà Warren lại nghiêng hẳn theo cánh tả cấp tiến (progressive left) nên dù được hai bờ ven biển Tây và Đông Bắc tán dương nhưng lại bị các vùng trong đất liền đánh giá là cánh tả quá khích (radical left). Đây là những tiểu bang mà đa số dân chúng là công nhân và nông dân đơn giản, bình dị và tự lập nên không ủng hộ bà Warren, cho dù bà tuy lớn lên từ một gia đình trung lưu ở Oklahoma nhưng nay lột xác trở thành trí thức thượng lưu thiên tả (left-wing elite) vùng San Francisco và Massachusett (bà là giáo sư đại học trường Havard). Họ đã từng không bỏ phiếu cho bà Clinton thuộc cánh trung tả vào năm 2016 thì lại càng không thể bầu cho bà Warren cực tả năm 2020.

Điều này phản ảnh một vấn nạn chung của đảng Dân Chủ vốn đại diện cho công nhân thợ thuyền dưới thời Tổng Thống Roosevelt, nhưng nay nhiều người xem như bị khuynh đảo bởi thành phần cánh tả cấp tiến vùng San Francisco và giới thượng lưu trí thức vùng Đông Bắc Mỹ. Nhiều gia đình lao động và trung lưu Hoa Kỳ cho rằng hai ứng cử viên dẫn đầu trong đảng là bà Warren và ông Sander theo  khuynh hướng xã hội chủ nghĩa khi lên án nhà giàu, quốc hữu hóa bảo hiểm sức khỏe, hứa hẹn y tế và giáo dục miễn phí cho toàn dân, bênh vực di dân bất hợp pháp, hôn nhân đồng phái, LGBTQ, cây xanh và môi trường, sưu cao thuế nặng thay vì đưa ra những kế hoạch phát triễn kinh tế, tạo công ăn việc làm và bảo vệ nên văn hóa Cơ Đốc Giáo truyền thống của nước Mỹ.

Trở lại cuộc bầu cử 2020, sáu tiểu bang nói trên ở phía Đông nước Mỹ nên đi trước miền Tây 3 giờ đồng hồ. Do đó các hảng thông tấn đã có thể tiên liệu thắng thua khi phòng phiếu miền Đông vừa đóng cửa. Nói cách khác, nếu ở Texas (Trung Mỹ) thì 10 giờ tối có thể tắt TV lên giường vì đã biết được ai sẽ thành Tổng Thống. Tuy vậy những đài truyền hình sẽ không thông báo kết quả cho đến khuya sau nửa đêm giờ Texas, lý do vì nếu loan tin quá sớm sẽ khiến những người ở miền Tây như California nản chí không đi bầu làm ảnh hưởng đến các cuộc chạy đua vào chiếc ghế Quốc Hội.

Nhưng còn ở Texas có cần đi bỏ phiếu hay không khi kết quả được biết trước là sẽ bầu cho đảng Cộng Hòa? Câu trả lời là cần thiết vì nhiều lý do:

-          Nước Mỹ đang chuyển mình nên không điều gì biết trước được 100% trong cuộc bầu cử 2020. Chẳng hạn như Texas có thể bất ngờ biến đỏ (Cộng Hoà) thành xanh (Dân Chủ) khi di dân ngày thêm đông đúc nơi đây.

-          Tổng Thống do cử tri đoàn chọn lựa nhưng mức độ chính danh tùy thuộc vào lá phiếu phổ thông:  nhận nhiều phiếu dân bầu tức là được càng nhiều người ủng hộ.

-          Đi bầu để chọn đại diện trong Quốc Hội cùng ngày trong phòng phiếu.

Trong số 6 tiểu bang nói trên thì người Mỹ gốc Việt khá đông tại Florida. Kết quả nơi đây thường là sát nút nên người Việt gốc Mỹ nếu đi bầu đông đão có thể góp phần làm thay đổi chính trường Hoa Kỳ.

Về phần nhà nước Việt Nam muốn lấy lòng Donald Trump thì nên mua ồ ạt nông phẩm Iowa và Pennsylvania, thịt bò Ohio và Wisconsin, thịt heo New Hampshire, than đá West Virginia, xăng dầu và nhà máy năng lượng ở Texas, máy bay dân sự ở Alabama và đầu tư…nhà đất ở Florida! 

***

[1] One Year From Election, Trump Trails Biden but Leads Warren in Battlegrounds - NYTimes 11/04/2019




Sunday, November 3, 2019

Bầu cử 2020: không biết chọn ai? (Bài 5)

Bà Elizabeth Warren hiện dẫn đầu trong cuộc bầu cử sơ bộ thuộc đảng Dân Chủ cho nên cần tìm hiểu lập trường chính trị của bà.

Bà Warren năm nay 70 tuổi, sinh trưởng từ một gia đình trung lưu ở Oklahoma City. Bà đậu bằng luật, bắt đầu dạy tại Houston rồi sau đó là UPenn và Harvard. Bà ứng cử và trở thành Thượng Nghị Sĩ tiểu bang Massachussets từ năm 2012.

Bà Warren viết quyển “The Two-Income Trap” được nhiều người biết đến vì phân tích rỏ những khó khăn của các gia đình trung lưu Hoa Kỳ: giá nhà, tiền giữ trẻ, giáo dục bậc đại học và bảo hiểm sức khỏe tăng vọt là những nổi ưu tư lớn của đa số người Mỹ. Bà kêu gọi kiểm soát chặc chẻ hệ thống ngân hàng không cho vay bừa bải dụ dỗ nhiều gia đình tiêu xài phung phí lâm vào tình trạng phá sản. Tuyên ngôn của bà Warren từ khi bước vào chính trường là nước Mỹ bị dàn dựng (rigged) để có lợi cho giới tư bản nhưng thiệt thòi cho mọi thành phần còn lại, cho nên bà Warren thuộc trào lưu dân túy cánh tả (left wing populism) thay vì hữu (right wing populism) như Donald Trump.

Trái với Bernie Sander thuộc khuynh hướng dân chủ xã hội (social democrat), bà Elizabeth Warren tự nhận là tư bản tận xương tủy (capitalist to the bones) nhưng đòi phát huy vai trò của nhà nước để kiểm soát những lạm dụng của giới tư bản và bảo vệ số đông dân chúng. Trong thực tế chương trình tranh cử của bà Warren và ông Sander giống nhau đến mức khó phân biệt khi cùng tập trung vào giám sát những tập đoàn tư bản và tăng thuế nhà giàu cùng doanh nghiệp để tài trợ cho các chương trình công cộng mở rộng.

Bà Warren cũng giống như ông Sander và tổng thống Donald Trump phản đối Hoa Kỳ làm sen đầm quốc tế. Nhưng trái với Trump tăng cường quân đội, bà Warren và ông Sander sẽ cắt giảm chi phí quốc phòng (hiện bằng 7 nước đi sau cộng lại) để dùng vào mạng lưới xã hội. Nếu bà Warren hay ông Sander đắc cử Tổng Thống thì cổ phiếu của các công ty quốc phòng sẽ suy sụp thảm hại.

Bà Warren cũng giống như ông Sander và tổng thống Donald Trump chống mậu dịch toàn cầu khiến hàng chục triệu công nhân Mỹ mất việc. Chiến tranh thương mại Mỹ-Trung không hẳn sẽ bớt căng thẳng nhưng bà Warren và ông Sander sẽ tế nhị hơn là Trump đối với khối Âu Châu (EU) và Bắc Mỹ (NAFTA). Bà Warren từng chống TPP sau đó lại công kích Trump rút khỏi TPP, cho nên liệu Hoa Kỳ có trở lại TPP hay không chưa biết trước được.   

Nhưng chính chủ trương đối nội của bà Warren đã khiến nhiều người Mỹ hoảng sợ và lên án là xã hội chủ nghĩa (socialism). Xã hội chủ nghĩa nơi đây không hiểu theo mô hình độc đảng và sở hữu toàn dân kiểu Việt Nam và Trung Quốc mà giống như chính sách kinh tế phá sản của Hugo Chavez vốn đem Venezuala là quốc gia có trữ lượng dầu hỏa hàng đầu thế giới đi vào khánh tận.

Bà Warren sẽ cấm khai thác dầu đá phiến (giá xăng sẽ tăng lên 7-8 USD như trước đây); bẻ gãy Amazon, Facebook, Google (các công ty Alibaba, Tencent, Huawei của Trung Quốc sẽ thống trị ngành điện toán); siết chặc tài phiệt Wall Street (thị trường chứng khoán sẽ chao đảo khi mua bán cổ phiếu bị đánh thuế, giá nhà đất sụt giảm vì tín dụng bị siết chặc); quốc hữu hóa bảo hiểm sức khỏe (tức là chấm dứt bảo hiểm tư nhân của 170 triệu người đi làm); đại học công miễn phí; giữ trẻ miễn phí; miễn kiểm soát di dân bất hợp pháp đi vào nước Mỹ (open border); Đầu Tư Xanh (Green New Deal) tốn kém hàng ngàn tỷ USD để bảo vệ môi trường. Bà Warren sẽ đánh thuế các tỷ phú và nhà giàu có tài sản từ 50 triệu USD trở lên, tăng thuế doanh nghiệp, cắt giảm quốc phòng để tài trợ cho các chương trình công cộng dự trù tốn kém 52 ngàn tỷ USD.

Đối với người Mỹ gốc Việt thì Free (miễn phí) thì tốt nhưng For All (của toàn dân) tức là xã hội chủ nghĩa. Bảo hiểm xã hội cho mọi người (for all) bao gồm di dân bất hợp pháp và những người lạm dụng welfare thì nước Mỹ sớm nghèo. Sưu cao thuế nặng khiến doanh nghiệp chạy ra nước ngoài.

Bà Warren lột xác từ một người bảo vệ cho giới trung lưu đổi sang cánh tả cấp tiến (progressive left). Quan điểm của bà Warren không còn tiêu biểu cho thành phần trung lưu nước Mỹ mà trở nên trí thức thượng lưu cực đoan miền San Francisco và vùng Đông Bắc (North East). Những ai đã không bỏ phiếu cho cánh trung tả của bà Clinton năm 2016 càng khó bỏ phiếu cho bà Warren năm 2020.

Nếu Tổng Thống Donald Trump không bị truất phế và bà Warren (hay ông Sander) trở thành ứng viên của đảng Dân Chủ thì cuộc bầu cử năm 2020 cũng giống như chọn lựa giữa độc tài và xã hội chủ nghĩa. Nhưng không đi bầu vì không biết chọn ai thì cũng vẫn có Tổng Thống, nên phải đi bầu để sau này không trách móc ai.

Nếu bầu cử ngay bây giờ thì người viết sẽ bỏ phiếu chéo, tức là bầu Tổng Thống Cộng Hòa thì Quốc Hội Dân Chủ hay ngược lại. Ưu điểm của Hiến Pháp Hoa Kỳ nơi Hành Pháp và Lập Pháp kiểm soát lẫn nhau không cho một phe đi quá đà sang độc tài hay xã hội chủ nghĩa. Điểm dở khi rạn nứt trong xã hội không được hàng gắn, chính quyền Mỹ bị tê liệt vì tranh chấp nội bộ nên tạo cơ hội cho Trung Quốc qua mặt.

Nếu bầu cử ngay bây giờ thì người viết sẽ bỏ phiếu cho … bà Warren vì dù lạc hướng nhưng bà Warren không tấn công vào các định chế dân chủ như Donald Trump, nên còn có thể bị Quốc Hội kềm chế.

Nhưng từ đây đến tháng 11/2020 còn nhiều lần đổi ý!!!



Sunday, October 6, 2019

Bầu cử 2020: chọn ai? (Bài 4)


Việc chọn lựa bỏ phiếu tại Mỹ ngày càng nan giải: trong số 4 ứng cử viên dẫn đầu thì người viết sẽ không bầu cho ông Biden vì ông này ngày đầu tiên tranh cử lại tuyên bố một câu rất ngây thơ  rằng Trung Quốc không phải là mối đe dọa cho Hoa Kỳ [1]. Trong số 3 ứng cử viên còn lại thì ông Trump nếu không bị truất phế và tái đắc cử sẽ lộng hành ngang ngược, còn Bernie Sander và bà Elizabeth Warren lại ngày càng khuynh tả đến mức thành xã hội chủ nghĩa.

Cho dù không ủng hộ một ứng cử viên nào nhưng nếu không đi bầu thì nước Mỹ cũng sẽ có một Tổng Thống và Quốc Hội mới nên khi đó không thể trách cứ nếu quyền lợi của mình bị va chạm. Nhưng nếu đi bầu thì bỏ phiếu cho ai?

Có lẻ người viết sẽ chọn đi hàng hai tức là nếu bầu Tổng Thống Cộng Hòa thì Quốc Hội Dân Chủ - hay ngược lại. Sự sáng suốt của các nhà lãnh đạo khai sinh ra nước Mỹ là phân quyền để Hành Pháp và Lập Pháp kiểm soát và kềm chế lẫn nhau không cho đi quá đà.

Đây không phải là một giải pháp tốt vì chọn lựa này sẽ khiến nước Mỹ tê liệt ngay vào lúc thế giới đang cần đến sự lãnh đạo của Hoa Kỳ trước sự trổi dậy đầy hung hiểm của Trung Quốc. Tình trạng bế tắc giữa Hành Pháp và Lập Pháp càng không hàn gắng được các rạn nứt trong nội bộ nước Mỹ. Đây chỉ là chọn lựa ít tồi tệ nhất nhằm ngăn ngừa Hoa Kỳ dù hỗn loạn nhưng không đi vào con đường độc tài hay xã hội chủ nghĩa.

Như đã trình bày nhiều lần trước đây, người viết ngay lúc này không có ý định vận động bỏ phiếu cho bên nào cả mà chỉ muốn chia xẻ tiến trình suy nghĩ của mình trước một cuộc bỏ phiếu vô cùng quan trọng. Một chia xẻ khác là người viết sẽ tránh né không bàn đến Trump những khi tụ tập gia đình hay bạn bè trong mùa lễ Phục Sinh, Giáng Sinh và Tết Nguyên Đán sắp tới. Chẳng có lý do gì vì Trump mà mình phải tranh luận mất hòa khí, gây gổ với người thân và…tăng áp huyết!

 


Tuesday, September 24, 2019

Exxon Việt Nam: lãi ít rủi nhiều



Nguyên tắc sơ đẳng của kinh doanh khi nhiều rủi ro hơn lợi lộc thì rút vốn để tìm cơ hội đầu tư khác.

Việt Nam sẽ lập luận rằng Exxon hiện diện tại Việt Nam vì quyền lợi chiến lược lâu dài của Hoa Kỳ. Nhưng ban quản trị của Exxon sẽ không thể nào trình bày với cổ đông là Exxon chịu thua lổ vì tương lai Việt Nam!

Một công ty như Exxon trước đây có thể được các bảo đảm ngấm ngầm của Bộ Ngoại Giao hay Quốc Phòng Hoa Kỳ để đầu tư vào những khu vực mất an ninh. Nhưng với Trump thì không thể lẩn lộn giữa lợi ích kinh tế và quyền lợi chiến lược. Trump muốn thấy kết quả ngay bây giờ thay vì có tầm nhìn dài hạn. Hơn nửa Hoa Kỳ nay trở thành nhà sản xuất hàng đầu về dầu hỏa và khí đốt thì việc khai thác những nguồn cung cấp ở các quốc gia khác không còn cấp bách nửa.

Việt Nam sẽ là nước mất mát nhiều nhất nếu Exxon rút khỏi mỏ Cá Voi Xanh thì phải nhượng bộ nhiều nhất, hoặc bằng cách tăng cường bảo đảm an ninh hay chịu thua thiệt trong hợp đồng khai thác với Exxon. Việt Nam lại bị Trump đánh giá là lợi dụng Hoa Kỳ nhiều hơn cả Trung Quốc, thì một cách khác để khai thông vụ Exxon là mua ào ạt nông phẩm từ Ohio, máy bay thương mại từ Boeing (Alabama) hay vũ khí của Lockheed (Texas) tức là những tiểu bang đã bỏ phiếu cho Trump năm 2016 trước khi Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ có những bảo đảm ngấm ngầm cho Exxon.

Các nhà lãnh đạo Việt Nam đều quen thuộc nghệ thuật bôi trơn nên sẽ biết thế nào để đáp ứng với nghệ thuật kinh doanh của Trump. Cho nên có thể đây là một trong những đề tài thảo luận khi ông Trọng sang Hoa Kỳ vào tháng 10 năm nay. 

(Nói cách khác, có bán nước thì bán cho cả Tàu lẫn Mỹ chớ đừng chỉ bán cho Tàu thì nguy to!)

Monday, September 16, 2019

Bầu cử 2020: chọn ai? (Bài 3)


Andrew Yang là một ứng cử viên tổng thống và hiện đứng hàng thứ 6 hay 7 tùy theo bảng xếp hạng của đảng Dân Chủ, tức là được nhiều ủng hộ hơn những nhân vật nổi tiếng khác như Beto O’Rourke, Julian Castro và Amy Klobuchar. Ông Yang 44 tuổi sinh trưởng ở Mỹ gốc Đài Loan, có bằng luật và là một doanh nhân thành đạt.

Điểm nổi bật nhất trong hồ sơ tranh cử của ông Yang là cấp phát mức lương tối thiểu 1000 USD mỗi tháng cho mỗi người (Freedom Dividend hay là Universal Basic Income) trong trường hợp mất công ăn việc làm vì tự động hóa (automation). Người viết tuy không đồng ý về điểm này nhưng trong số các ửng cử viên cả Cộng Hòa lẫn Dân Chủ ông Andrew Yang là người hiểu rỏ nhất về công nghệ điện toán và tác động của những ngành như trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence), người máy (robotic) và sản xuất ấn bản 3 chiều (3D printing) lên xã hội nói chung và công ăn việc làm của dân chúng nói riêng. Số ứng cử viên còn lại đều là các chính trị gia chuyên nghiệp.

Ông Yang không e dè che dấu hình ảnh mọt sách (nerd stereotype) gán ghép với người Á Đông. Chiếc nón mang khẩu hiệu tranh cử của ông là MATH (TOÁN), tức là Hoa Kỳ phải chú trọng giáo dục về khoa học kỷ thuật nhằm dẫn đầu trong thế kỷ 21. Không chịu chơi “cool” nhưng chịu khó thì mới thành công.


Điểm đáng chú ý nhất đối với người viết là thái độ điềm tỉnh của ông Yang hôm 09/16/2019 khi một danh hề Shane Gillis của chương trình truyền hình nổi tiếng Saturday Night Life có những phát biểu mang tính kỳ thị đối với người gốc Á Châu. Ông Yang đã trả lời phỏng vấn trên đài CNN rằng ông từng bị kỳ thị vì là người gốc Á Châu; tuy nhiên ông không dùng đó để khích động chia rẻ và trả đủa bởi vì mọi người đều có khuyết điểm và có thể sửa đổi [1]

Câu trả lời tuy bình thường nhưng đặt trong bối cảnh của nước Mỹ bị xâu xé vì phát biểu nẩy lửa đầy khích động về chủng tộc, tôn giáo, giới tính từ mọi phía thì đây là một thái độ điềm tỉnh và trưởng thành hiếm có. Nền dân chủ chỉ có thể tồn tại khi dân chúng không chia rẽ thù ghét lẫn nhau mỗi khi có sai phạm hay vì ý kiến khác biệt.


Ông Andrew Yang tuy không có hy vọng được chọn làm ứng viên Tổng Thống của đảng Dân Chủ nhưng đã tiến xa hơn mọi người gốc Á Châu khác trong chính trường Hoa Kỳ. Dù không ủng hộ ông Yang nhưng người viết ghi nhận rằng ông là người hoạt bát và có nhiều đề nghị chính chắn cho nước Mỹ trong giai đoạn khủng hoảng hiện thời.

 ==
  

[1] 'It hurts': Yang brings own experience to bigoted comments by new 'SNL' member Shane Gillis – CNN 09/16/2019





Tuesday, September 10, 2019

Bầu cử 2020: chọn ai? (Bài 2)


Người Mỹ thường đặt câu hỏi điều gì khiến bạn thao thức ban đêm (what keeps you awake at night?)  Đối với nhiều người Mỹ gốc Việt, câu trả lời là nước Việt Nam.

Riêng đối với người viết – và cho rất nhiều người Mỹ trong hiện tại - câu trả lời là nổi ưu tư cho nền dân chủ đang bị sói mòn tại Hoa Kỳ, cho nên cuộc bầu cử 2020 sẽ là một trong những bước ngoặc quan trọng nhất trong lịch sử nước Mỹ.

Nếu cánh hữu dân túy của đảng Cộng Hòa (Donald Trump) hay cánh tả xã hội của đảng Dân Chủ (Bernie Sander và Elizabeth Warren) lên nắm quyền thì Hoa Kỳ sẽ trở thành “hơi hơi” độc tài hoặc “hơi hơi” xã hội chủ nghĩa, có nghĩa là tự do và mức sống của dân chúng Mỹ sẽ không thay đổi gì nhiều ít nhất là trong giai đoạn đầu. Những định chế và ý thức của người dân Mỹ đủ vững chải để ngăn cản một Putin của nước Nga hay Tập Cận Bình của Trung Quốc, cho dù đang có nghịch lý rằng tình trạng chia rẻ và tê liệt trong chính quyền Hoa Kỳ khiến nhiều người Mỹ mất kiên nhẫn và mong đợi một loại người hùng để đẩy mạnh các bước đột phá cần thiết. Nhưng nếu cánh hữu dân túy hay cánh tả xã hội lên cầm quyền thì sự chia rẽ giữa chính quyền mới và phân nửa dân chúng không ủng hộ sẽ càng thêm sâu đậm. Điểm đáng tiếc là cánh trung tả lại không có một ứng cử viên nổi bật – cụ thể là ông Joe Biden tuy hiện dẫn đầu trong đảng Dân Chủ nhưng chỉ nhờ vào uy tín cá nhân để hứa hẹn sẽ thắng Trump mà lại không đưa ra một chính sách nào rỏ rệt để thu hút cử tri. Nhiều chính trị gia Hoa Kỳ đã kết luận rằng con đường trung đạo ba phải chỉ đầy xác gà bị xe cán chết (there are only dead chicken in the middle of the road) cho nên chỉ còn có cách cực đoan hơn dù tả hay hữu để thu hút lá phiếu.

Hoa Kỳ và Tây Phương từng đặt vào hy vọng trào lưu toàn cầu hóa với tự do mậu dịch và tự do thông tin Internet sẽ mang đến đợt sóng dân chủ thứ ba đánh ngã những thành trì cuối cùng của độc tài và cộng sản (chủ yếu nhắm vào cộng sản Trung Quốc). Nước Mỹ quả đã hưởng rất nhiều lợi ích nhờ vào toàn cầu hóa. Nhưng không ngờ chính mậu dịch toàn cầu cùng sự phát triển của mạng xã hội lại đem đến những cơn thác ngược dòng làm lung lay nền tảng dân chủ của chính Hoa Kỳ và Âu Châu.

Mậu dịch toàn cầu khiến hàng hóa giá rẻ giúp đỡ cho người tiêu thụ và các tập đoàn đa quốc gia, nhưng đồng thời lại đem theo 3 tỷ nhân lực từ các nước đang mở mang ở Trung Quốc, Ấn Độ, Mexico, Đông Âu và Đông Nam Á cạnh tranh trực tiếp với 1 tỷ công nhân viên ở các nước Tây Phương khiến nhiều người bị mất việc làm hoặc lương bổng không tăng (so với lạm phát) trong suốt 30 năm nay. Điều này tạo ra khoảng cách giàu nghèo giữa giới tinh hoa (elites) thích ứng với toàn cầu hóa với một số đông dân chúng còn lại (tuy không hẳng là đa số) dẫn đến rạn nứt trong xã hội. Mạng xã hội lại khích động sự phẩn nộ và chia rẻ quần chúng thành nhiều tập hợp nhỏ công khích lẫn nhau (người Mỹ gọi đây là tình trạng tribalism) đánh mất đi đối thoại và sư tương nhượng (compromise) vốn là nền tảng của xã hội dân chủ.

Điều này thể hiện qua tình trạng bất hợp tác giữa hai đảng Cộng Hòa và Dân Chủ để thỏa mãn cử tri của phe minh. Quốc Hội bỏ phiếu hàng dọc theo đảng phái để thông qua các đạo luật lớn như Obamacare. Vì không có sự họp tác giữa lưỡng đảng nên sau mỗi cuộc bầu cử thay đổi đảng cầm quyền thì chính quyền mới lại tìm đủ mọi cách để phá hỏng những đạo luật trước đây. Quốc Hội bị tê liệt không thông qua luật pháp nên Tổng Thống điều hành nhà nước bằng các sắc lệnh hành chánh (executive order), mà sau đó một Tổng Thống đối lập dễ dàng hủy bỏ các sắc lệnh trước đó làm mất đi tính chính đáng và tạo ra nhiều bất nhất theo kiểu sáng nắng chiều mưa.

Ngược lại các nước cộng sản và độc tài có sách lược rỏ ràng để thích ứng với toàn cầu hóa và ngăn chận làn sóng dân chủ: khai dụng mậu dịch toàn cầu và nhân công giá rẻ để ào ạt xuất cảng sang Tây Phương nhằm tăng trưởng GDP; xây dựng vạn lý tường lửa nhằm kiểm soát và đàn áp tiếng nói phản biện trong nước. Nhà cầm quyền được đại đa số dân chúng hậu thuẫn điểm thứ nhất nên khi bị chống đối về điểm thứ hai thường lập luận rằng kinh tế chỉ tăng trưởng trong điều kiện chính trị ổn định. Lập luận này được không it dân chúng trong nước chia xẻ.

Trái lại Hoa Kỳ và Tây Phương dường như lạc hướng không tìm ra đồng thuận để thích nghi với trào lưu toàn cầu hóa: không thể đão ngược mậu dịch toàn cầu, mà cũng không thể kiểm duyệt mạng xã hội vì vi phạm quyền tự do ngôn luận. Cho nên nền dân chủ tại Mỹ bị sói mòn là điều có thật và cũng nên là mối quan tâm hàng đầu cho mọi công dân Hoa Kỳ - dù là người bản xứ hay nhập tịch.

Trước những thách thức vô cùng phức tạp đó cử tri Hoa Kỳ năm 2020 sẽ chọn lựa giữa (1) người hùng Donald Trump tự tôn, hoang tưởng nhưng lại đột phá những bước táo bạo để đánh thức sự u mê của giới trí thức cấp tiến (liberal elites) như cứng rắn đối với Trung Quốc; (2) khuynh hướng dân chủ xã hội của Bernie Sander muốn áp dụng mô hình của Canada và Bắc Âu bất kể rằng đa số dân chúng Mỹ không chống đối xã hội chủ nghĩa; (3) cải tổ tư bản (reform capitalism) của bà Elizabeth Warren nhưng suốt cuộc đời chưa hề có một chút kinh nghiệm điều hành và quản lý; (4) cánh trung tả của ông Joe Biden không có chủ trương gì rỏ rệt miễn là thắng Trump.

Chọn lựa năm 2020 không dễ dàng, nhưng nếu mình không chọn sẽ có người khác chọn giùm mình (if you don’t chose then somebody else will chose for you.)