Monday, September 16, 2019

Bầu cử 2020: chọn ai? (Bài 3)


Andrew Yang là một ứng cử viên tổng thống và hiện đứng hàng thứ 6 hay 7 tùy theo bảng xếp hạng của đảng Dân Chủ, tức là được nhiều ủng hộ hơn những nhân vật nổi tiếng khác như Beto O’Rourke, Julian Castro và Amy Klobuchar. Ông Yang 44 tuổi sinh trưởng ở Mỹ gốc Đài Loan, có bằng luật và là một doanh nhân thành đạt.

Điểm nổi bật nhất trong hồ sơ tranh cử của ông Yang là cấp phát mức lương tối thiểu 1000 USD mỗi tháng cho mỗi người (Freedom Dividend hay là Universal Basic Income) trong trường hợp mất công ăn việc làm vì tự động hóa (automation). Người viết tuy không đồng ý về điểm này nhưng trong số các ửng cử viên cả Cộng Hòa lẫn Dân Chủ ông Andrew Yang là người hiểu rỏ nhất về công nghệ điện toán và tác động của những ngành như trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence), người máy (robotic) và sản xuất ấn bản 3 chiều (3D printing) lên xã hội nói chung và công ăn việc làm của dân chúng nói riêng. Số ứng cử viên còn lại đều là các chính trị gia chuyên nghiệp.

Ông Yang không e dè che dấu hình ảnh mọt sách (nerd stereotype) gán ghép với người Á Đông. Chiếc nón mang khẩu hiệu tranh cử của ông là MATH (TOÁN), tức là Hoa Kỳ phải chú trọng giáo dục về khoa học kỷ thuật nhằm dẫn đầu trong thế kỷ 21. Không chịu chơi “cool” nhưng chịu khó thì mới thành công.


Điểm đáng chú ý nhất đối với người viết là thái độ điềm tỉnh của ông Yang hôm 09/16/2019 khi một danh hề Shane Gillis của chương trình truyền hình nổi tiếng Saturday Night Life có những phát biểu mang tính kỳ thị đối với người gốc Á Châu. Ông Yang đã trả lời phỏng vấn trên đài CNN rằng ông từng bị kỳ thị vì là người gốc Á Châu; tuy nhiên ông không dùng đó để khích động chia rẻ và trả đủa bởi vì mọi người đều có khuyết điểm và có thể sửa đổi [1]

Câu trả lời tuy bình thường nhưng đặt trong bối cảnh của nước Mỹ bị xâu xé vì phát biểu nẩy lửa đầy khích động về chủng tộc, tôn giáo, giới tính từ mọi phía thì đây là một thái độ điềm tỉnh và trưởng thành hiếm có. Nền dân chủ chỉ có thể tồn tại khi dân chúng không chia rẽ thù ghét lẫn nhau mỗi khi có sai phạm hay vì ý kiến khác biệt.


Ông Andrew Yang tuy không có hy vọng được chọn làm ứng viên Tổng Thống của đảng Dân Chủ nhưng đã tiến xa hơn mọi người gốc Á Châu khác trong chính trường Hoa Kỳ. Dù không ủng hộ ông Yang nhưng người viết ghi nhận rằng ông là người hoạt bát và có nhiều đề nghị chính chắn cho nước Mỹ trong giai đoạn khủng hoảng hiện thời.

 ==
  

[1] 'It hurts': Yang brings own experience to bigoted comments by new 'SNL' member Shane Gillis – CNN 09/16/2019





Tuesday, September 10, 2019

Bầu cử 2020: chọn ai? (Bài 2)


Người Mỹ thường đặt câu hỏi điều gì khiến bạn thao thức ban đêm (what keeps you awake at night?)  Đối với nhiều người Mỹ gốc Việt, câu trả lời là nước Việt Nam.

Riêng đối với người viết – và cho rất nhiều người Mỹ trong hiện tại - câu trả lời là nổi ưu tư cho nền dân chủ đang bị sói mòn tại Hoa Kỳ, cho nên cuộc bầu cử 2020 sẽ là một trong những bước ngoặc quan trọng nhất trong lịch sử nước Mỹ.

Nếu cánh hữu dân túy của đảng Cộng Hòa (Donald Trump) hay cánh tả xã hội của đảng Dân Chủ (Bernie Sander và Elizabeth Warren) lên nắm quyền thì Hoa Kỳ sẽ trở thành “hơi hơi” độc tài hoặc “hơi hơi” xã hội chủ nghĩa, có nghĩa là tự do và mức sống của dân chúng Mỹ sẽ không thay đổi gì nhiều ít nhất là trong giai đoạn đầu. Những định chế và ý thức của người dân Mỹ đủ vững chải để ngăn cản một Putin của nước Nga hay Tập Cận Bình của Trung Quốc, cho dù đang có nghịch lý rằng tình trạng chia rẻ và tê liệt trong chính quyền Hoa Kỳ khiến nhiều người Mỹ mất kiên nhẫn và mong đợi một loại người hùng để đẩy mạnh các bước đột phá cần thiết. Nhưng nếu cánh hữu dân túy hay cánh tả xã hội lên cầm quyền thì sự chia rẽ giữa chính quyền mới và phân nửa dân chúng không ủng hộ sẽ càng thêm sâu đậm. Điểm đáng tiếc là cánh trung tả lại không có một ứng cử viên nổi bật – cụ thể là ông Joe Biden tuy hiện dẫn đầu trong đảng Dân Chủ nhưng chỉ nhờ vào uy tín cá nhân để hứa hẹn sẽ thắng Trump mà lại không đưa ra một chính sách nào rỏ rệt để thu hút cử tri. Nhiều chính trị gia Hoa Kỳ đã kết luận rằng con đường trung đạo ba phải chỉ đầy xác gà bị xe cán chết (there are only dead chicken in the middle of the road) cho nên chỉ còn có cách cực đoan hơn dù tả hay hữu để thu hút lá phiếu.

Hoa Kỳ và Tây Phương từng đặt vào hy vọng trào lưu toàn cầu hóa với tự do mậu dịch và tự do thông tin Internet sẽ mang đến đợt sóng dân chủ thứ ba đánh ngã những thành trì cuối cùng của độc tài và cộng sản (chủ yếu nhắm vào cộng sản Trung Quốc). Nước Mỹ quả đã hưởng rất nhiều lợi ích nhờ vào toàn cầu hóa. Nhưng không ngờ chính mậu dịch toàn cầu cùng sự phát triển của mạng xã hội lại đem đến những cơn thác ngược dòng làm lung lay nền tảng dân chủ của chính Hoa Kỳ và Âu Châu.

Mậu dịch toàn cầu khiến hàng hóa giá rẻ giúp đỡ cho người tiêu thụ và các tập đoàn đa quốc gia, nhưng đồng thời lại đem theo 3 tỷ nhân lực từ các nước đang mở mang ở Trung Quốc, Ấn Độ, Mexico, Đông Âu và Đông Nam Á cạnh tranh trực tiếp với 1 tỷ công nhân viên ở các nước Tây Phương khiến nhiều người bị mất việc làm hoặc lương bổng không tăng (so với lạm phát) trong suốt 30 năm nay. Điều này tạo ra khoảng cách giàu nghèo giữa giới tinh hoa (elites) thích ứng với toàn cầu hóa với một số đông dân chúng còn lại (tuy không hẳng là đa số) dẫn đến rạn nứt trong xã hội. Mạng xã hội lại khích động sự phẩn nộ và chia rẻ quần chúng thành nhiều tập hợp nhỏ công khích lẫn nhau (người Mỹ gọi đây là tình trạng tribalism) đánh mất đi đối thoại và sư tương nhượng (compromise) vốn là nền tảng của xã hội dân chủ.

Điều này thể hiện qua tình trạng bất hợp tác giữa hai đảng Cộng Hòa và Dân Chủ để thỏa mãn cử tri của phe minh. Quốc Hội bỏ phiếu hàng dọc theo đảng phái để thông qua các đạo luật lớn như Obamacare. Vì không có sự họp tác giữa lưỡng đảng nên sau mỗi cuộc bầu cử thay đổi đảng cầm quyền thì chính quyền mới lại tìm đủ mọi cách để phá hỏng những đạo luật trước đây. Quốc Hội bị tê liệt không thông qua luật pháp nên Tổng Thống điều hành nhà nước bằng các sắc lệnh hành chánh (executive order), mà sau đó một Tổng Thống đối lập dễ dàng hủy bỏ các sắc lệnh trước đó làm mất đi tính chính đáng và tạo ra nhiều bất nhất theo kiểu sáng nắng chiều mưa.

Ngược lại các nước cộng sản và độc tài có sách lược rỏ ràng để thích ứng với toàn cầu hóa và ngăn chận làn sóng dân chủ: khai dụng mậu dịch toàn cầu và nhân công giá rẻ để ào ạt xuất cảng sang Tây Phương nhằm tăng trưởng GDP; xây dựng vạn lý tường lửa nhằm kiểm soát và đàn áp tiếng nói phản biện trong nước. Nhà cầm quyền được đại đa số dân chúng hậu thuẫn điểm thứ nhất nên khi bị chống đối về điểm thứ hai thường lập luận rằng kinh tế chỉ tăng trưởng trong điều kiện chính trị ổn định. Lập luận này được không it dân chúng trong nước chia xẻ.

Trái lại Hoa Kỳ và Tây Phương dường như lạc hướng không tìm ra đồng thuận để thích nghi với trào lưu toàn cầu hóa: không thể đão ngược mậu dịch toàn cầu, mà cũng không thể kiểm duyệt mạng xã hội vì vi phạm quyền tự do ngôn luận. Cho nên nền dân chủ tại Mỹ bị sói mòn là điều có thật và cũng nên là mối quan tâm hàng đầu cho mọi công dân Hoa Kỳ - dù là người bản xứ hay nhập tịch.

Trước những thách thức vô cùng phức tạp đó cử tri Hoa Kỳ năm 2020 sẽ chọn lựa giữa (1) người hùng Donald Trump tự tôn, hoang tưởng nhưng lại đột phá những bước táo bạo để đánh thức sự u mê của giới trí thức cấp tiến (liberal elites) như cứng rắn đối với Trung Quốc; (2) khuynh hướng dân chủ xã hội của Bernie Sander muốn áp dụng mô hình của Canada và Bắc Âu bất kể rằng đa số dân chúng Mỹ không chống đối xã hội chủ nghĩa; (3) cải tổ tư bản (reform capitalism) của bà Elizabeth Warren nhưng suốt cuộc đời chưa hề có một chút kinh nghiệm điều hành và quản lý; (4) cánh trung tả của ông Joe Biden không có chủ trương gì rỏ rệt miễn là thắng Trump.

Chọn lựa năm 2020 không dễ dàng, nhưng nếu mình không chọn sẽ có người khác chọn giùm mình (if you don’t chose then somebody else will chose for you.)

Monday, September 2, 2019

Bầu cử 2020: chọn ai?


Nhiều người Mỹ gốc Việt bỏ phiếu cho đảng Cộng Hòa vì cho rằng đảng này chống Cộng; bỏ phiếu cho Trump vì Trump chống Tàu. Thiết nghĩ đây là cách nhìn khiếm diện.

Người Việt đi tỵ nạn để tìm kiếm tự do. Nếu chúng ta thành thật, và tự do gắn liền với dân chủ, thì sự soi mòn của nền dân chủ tại Hoa Kỳ phải là điều mà chúng ta cần quan tâm trên hết.

Nước Mỹ hiện đang phải đối phó với 2 vấn nạn lớn: sự trổi dậy của Trung Quốc thách thức vị trí siêu cường của Hoa Kỳ, trong khi nền dân chủ của Mỹ bị lung lay từ trong nội bộ. Bên cạnh đó còn thêm những vấn đề phức tạp khác gồm khủng bố, môi trường, di dân v.v… Quá nhiều tranh luận cải cọ khiến cử tri phân vân không biết chọn ứng cử viên nào trong mùa bầu cử 2020.  

Nhưng giống như chiếc tàu trong bão táp quay cuồng chính là lúc mà chúng ta cần đến kim chỉ nam hướng về một phương duy nhất, tức là nhu cầu cũng cố nền dân chủ.

Nền dân chủ tại Hoa Kỳ đang bị lung lay không những vì những lời công kích trực tiếp vào các định chế dân chủ, nhưng chủ yếu vì sự sói mòn của giai cấp trung lưu trong khi đây chính là nền tảng của xã hội dân chủ.

Giới trung lưu tại Mỹ gánh một cổ hai tròng: tròng trên là Corporate Welfare tức là những ưu đãi dành cho nhà giàu và các tập đoàn tư bản; phía dưới là Social Welfare hay là phúc lợi xã hội cho người nghèo. Nói đơn giản thì nhà giàu và các đại công ty không đóng thuế vì biết lợi dụng vào kẻ hở luật pháp (loopholes) trong khi người nghèo không có tiền đóng thuế mà lại được cung phụng chổ ở, tiền chi tiêu hàng tháng và bảo hiểm sức khỏe. Cho nên chỉ còn lại thành phần trung lưu phải gồng mình đóng thuế gánh chịu hai đầu. Đảng Cộng Hòa bảo vệ nhà giàu, Dân Chủ bênh vực dân nghèo, nhưng cả hai đều không đại diện cho giới trung lưu. Giới trung lưu nơi đây gồm cả tiểu thương và những người đi làm cho hãng xưởng.

Lạm phát tuy không tăng nhưng ba thứ mà giới trung lưu quan tâm nhất là tiền nhà, bảo hiểm sức khỏe và giáo dục con cái ở mẫu giáo và đại học lại nhảy vọt. Trong khi đó mậu dịch toàn cầu mang lại 3 tỷ nhân lực ở Trung Quốc, Ấn Độ, Mễ Tây Cơ, Đông Âu và Đông Nam Á đến cạnh tranh về công ăn việc làm và lương bổng khiến tầng lớp trung lưu tại Hoa Kỳ (và Âu Châu) ngày càng thưa mỏng dần. Thợ thuyền bị mất việc nên không hy vọng tiến lên mức sống trung lưu như ông cha họ trước đây, trong khi chính những người trong giới trung lưu cũng cảm thấy phập phòng lo sợ cho tương lai khi công ăn việc ngày càng bấp bênh.

Mậu dịch toàn cầu có lợi cho các tập đoàn tư bản và tầng lớp ưu tú (elites) mà lại bỏ rơi một số đông dân chúng Hoa Kỳ. Dân Mỹ không chống mậu dịch toàn cầu nhưng đòi hỏi chính phủ phải có biện pháp bảo hộ tạo công ăn việc làm trong nước, đồng thời ngăn cản các cạnh tranh bất chính từ bên ngoài. Cả cánh hữu của Donald Trump và cánh tả gồm ông Bernie Sander và bà Elizabeth Warren đều đồng ý về vấn đề này, duy chỉ có cựu Phó Tổng Thống Joe Biden thuộc cánh trung tả lại ngây ngô tuyên bố ngay trong ngày đầu tranh cử rằng Trung Quốc không phải là kình địch của Hoa Kỳ (1).

GDP tăng trưởng trong khi công ăn việc làm mất và lương bổng không tăng chính nhờ vào chính sách tín dụng dễ dãi. Nói cách khác, Hoa Kỳ in tiền và mượn tiền để khuyến khích dân chúng tiêu xài nhằm thúc đẩy nền kinh tế. Tiền lời thấp khiến giá nhà đất tăng vọt dọc theo hai bờ biển miền Tây và Đông Bắc tạo ra khoảng cách giàu nghèo với đa số còn lại, trong khi tiêu thụ nhảy vọt chiếm đến 74% GDP ru ngủ dân chúng cho dù tương lai bất ổn. Cả nhà nước và dân chúng Mỹ đều ôm khối nợ khổng lồ, một phần không ít tiền nợ đến từ Trung Quốc, Trung Đông và Đông Á. Vay mượn dễ dàng khiến cả nhà nước và dân chúng đâm ra tiêu xài bừa bãi. Trong vấn đề này Trump chủ trương tiếp tục lãi xuất thấp và nới rộng giám sát (regulations) ngân hàng để thúc đẩy kinh tế; Bernie Sanders chủ trương in tiền ồ ạt (Modern Money Theory) đầu tư vào hạ tầng (infrastructure) và công nghệ xanh (Green New Deal) nhằm tạo công ăn việc làm và nâng cao tính cạnh tranh của Hoa Kỳ; bà Elizabeth Warren muốn kiểm soát tín dụng để giúp đỡ thành phần trung lưu không bị phá sản và không tiêu thụ quá mức; ông Joseph Biden thì biện pháp nào cũng được miễn là thắng Trump. Đây là vấn đề phức tạp mà người viết cần thêm thời gian để tìm hiểu và chia xẻ, nhưng chỉ riêng bà Elizabeth Warren có vẽ chú trọng nhiều nhất đến thành phần trung lưu.

Ngân sách quốc phòng Hoa Kỳ nhiều hơn của 5 nước kế hạng gộp chung. Mỹ liên tục tham gia chiến tranh suốt 19 năm nay (từ 2001) với phí tổn lên đến 4500 tỷ USD. Đã đến lúc Hoa Kỳ ngưng làm sen đầm quốc tế. Trật tự quốc tế ở Âu Châu phải do Anh-Đức-Pháp đảm nhiệm; ở Đông và Nam Á do Nhật-Úc-Ấn tuyến đầu và Việt Nam tiên phong vì đây là nước chịu nhiều thiệt thòi nhưng cũng hưỡng nhiều lợi ích nhất. Tài nguyên nhân vật lực của Hoa Kỳ không thể phung phí vào những cuộc phiêu lưu chính trị và quân sự mà phải dành vào cũng cố sức mạnh kinh tế trong nước. Cả ba ứng cử viên Trump, Bernie Sander và Elizabeth Warren đều đồng ý trong vấn đề này, còn ông Joseph Biden thì chính sách nào cũng được miễn là thắng Trump.

Nhiều người Mỹ gốc Việt ủng hộ chính sách di dân cởi mở vì chúng ta là những di dân. Đây là cách nhìn thiển cận vì chúng ta đều biết rỏ trong cộng đồng đã lạm dụng an sinh xã hội như thế nào. Người viết ủng hộ chủ trương siết chặc di dân, ưu tiên cho thành phần có tay nghề cao mà giảm đoàn tụ gia đình và hôn phối cũng như bắt buộc những người di dân phải không phạm luật và phải tự túc về kinh tế. Ông Bernie Sander trước đây bảo vệ giới thợ thuyền (blue collar), bà Elizabeth Warren bảo vệ tầng lớp trung lưu nhưng giờ này cả hai đều nghiêng về cánh cực tả không xem di dân bất hợp pháp là phạm tội đồng thời Medicare-for-all (bảo hiểm sức khỏe) cho mọi người kể cả di dân bất hợp pháp. Có thể việc chuyển hướng chỉ là chiến thuật giai đoạn trong mùa tranh cử sơ bộ nhưng cũng đã làm hao mòn sự ủng hộ của tầng lớp thợ thuyền và trung lưu đối với đảng Dân Chủ.

Cuối cùng là vấn đề thuế khóa. Trump chủ trương cắt giảm thuế cho mọi người để thúc đẩy kinh tế, nhưng dĩ nhiên là nhà giàu được giảm thuế nhiều nhất. Ông Bernie Sander và bà Elizabeth Warren chủ trương đánh thuế nhà giàu và các tập đoàn tư bản để dùng vào các chương trình như Medicare for All (bảo hiểm sức khoẻ cho mọi người), Basic Housing for All (nhà ở cho mọi người), Basic Income for All (lương tối thiểu cho mọi người) Education for All (giáo dục miễn phí cho mọi sinh viên), Child Care for All (giữ trẻ cho mọi gia đình). Cái gì cũng for All (cho mọi người) tức là xã hội chủ nghĩa: ông Sander đã tự nhận mình thuộc cánh dân chủ xã hội (social democrat), bà Warren trước đây đòi cải tổ chủ nghĩa tư bản nhưng nay lại nghiêng về cánh cực tả cũng là một sự thất vọng.

Như vậy cuộc bầu cử ở Mỹ năm 2020 sẽ chọn lựa giữa độc tài cánh hữu và xã hội chủ nghĩa cánh tả (trong trường hợp Joe Biden bị…ra rìa.) Ủng hộ Trump ngay bây giờ chỉ vì Trump chống Tàu chẳng khác gì dân Ba Lan bỏ phiếu cho Hitler vì Hitler đánh Stalin.


Người viết vẫn không biết sẽ bỏ phiếu cho ai nhưng 2020 sẽ là một trong những cuộc bầu cử quan trọng nhất trong lịch sữ Hoa Kỳ. Ngay lúc này người viết muốn lắng nghe một cuộc tranh luận giữa Donald Trump và bà Elizabeth Warren cho nên có thể trong mùa bầu cử sơ bộ sẽ tham gia bỏ phiếu cho bà Warren cho dù không thuộc đảng Dân Chủ (Texas là tiểu bang open primary.)

Không ít dân Mỹ từng bầu cho Bush vì không thích chủ trương xã hội cánh tả của Clinton; rồi bỏ phiếu cho Obama vì Bush dại dột phiêu lưu vào cuộc chiến Iraq quá tốn kém; lại thất vọng bầu cho Trump khi Obama mềm yếu với Trung Quốc; cho đến giờ này chưa biết sẽ bỏ phiếu cho ai. Cho dù quan điểm của mình ngày mai có thể thay 180 độ nhưng người viết sẽ tiếp tục chia xẻ tiến trình suy nghĩ cá nhân trong mùa bầu cử 2020.



Saturday, August 17, 2019

Khoảng cách giàu nghèo trong nước Mỹ - Phần 4: Toàn Cầu Hóa


Ai cũng biết đến sự kiện nổi bật của Bức Màn Sắt sụp đổ vào cuối thế kỷ 20, nhưng quan trọng không kém khi một Bức Màn Tre được vén lên trong cùng khoảng thời gian này. Bức Màn Tre, tức là trào lưu hội nhập quốc tế của Trung Quốc, Ấn Độ, Đông Âu, Mễ Tây Cơ và vùng Đông Nam Á đã làm thay đổi bộ mặt thế giới trong thế kỷ thứ 21. Nhiều người từng linh cảm như một trận đại hồng thủy (titanic shift) 500 năm mới có một lần khi trọng tầm kinh tế chuyển dịch từ Đông sang Tây nhưng chỉ gần đây mới bắt đầu hiểu được hệ lụy của nó: khi hơn 3 tỷ nhân lực từ các nước đang mở mang tham gia vào chuỗi sản xuất toàn cầu góp phần mang đến sự thịnh vượng chưa từng thấy trong lịch sử nhân loại, nhưng đồng thời cũng là nguyên nhân dẫn đến nhiều chấn động chính trị do khoảng cách giàu nghèo ngày càng sâu sắc tại cả các quốc gia công nghiệp lẫn những nước đang phát triễn. Bài viết này phân tích về tác động của Bức Màn Tre đến khối Tây Phương, trong khi ảnh hưởng đến những nước đang mở mang xin dành vào khi khác.

Trọng lượng kinh tế của toàn khối các quốc gia chậm tiến trong Chiến Tranh Lạnh chỉ là 21% GDP toàn cầu, nhưng đến năm 2010 đã nhảy vọt lên 49% và sẽ còn tăng đến 60% vào năm 2030 [1]. Bức Màn Tre được vén ra khi cánh cửa kinh tế tại Đông Âu, Trung và Nam Mỹ, Đông và Nam Á mở rộng để thu hút đầu tư nước ngoài. Bên cạnh đó, các tiến bộ vượt bực về khoa học kỷ thuật thu hẹp thế giới khiến việc liên lạc và giao thương giữa các nước trở nên nhanh chóng và thuận tiện. Kết quả là những đại tập đoàn đa quốc gia Âu-Mỹ-Nhật đã đầu tư ồ ạt sang các nước đang phát triễn để xử dụng nguồn nhân lực giá rẻ, đồng thời khai phá thị trường tiêu thụ mới, trong khi các nước đang phát triễn cãi tổ sâu rộng hệ thống kinh tế và tài chánh nhằm hổ trợ xuất cảng, thu hút công ty nước ngoài và phát triễn tư doanh.

Cơn lốc nói trên mang theo 3 tỷ nhân lực từ các nước đang mở mang đến cạnh tranh trực tiếp với gần 1 tỷ công nhân và thợ thuyền ở Tây Phương, cuốn trôi đi hàng trăm triệu công ăn việc làm và tạo áp lực lương bổng khiến mức sống của giới trung lưu tại Âu-Mỹ không hề tăng trưởng trong suốt 30 năm kể từ ngày toàn cầu hóa. Không dừng tại đó, Trung Quốc, Ấn Độ, Đông Âu và Đông Nam Á còn đào tạo đội ngũ chuyên viên có trình độ đại học và chuyên môn ngày càng cao bắt kịp với tầng lớp trí thức ở những nước công nghiệp. Mặt khác dân chúng ở các nước chậm tiến ồ ạt tìm cơ hội sinh sống ở Tây Phương để được hưởng trợ cấp xã hội, y tế và giáo dục nhưng đồng thời với việc qua lại dễ dàng khiến nhiều người di dân không cố gắng hội nhập vào đất nước mới (thí dụ như về Việt Nam cưới vợ; đàn bà đạo Hồi che mặt). Hậu quả khiến thành phần trung lưu Âu-Mỹ cảm thấy nếp sống của họ bị đe dọa, kinh tế của họ bị thiệt hại. Dù vậy chỉ một số ít trong đó muốn tự cô lập chống toàn cầu hóa, đa số còn lại hiểu rằng đây là một trào lưu không thể cưỡng lại nhưng đòi hỏi nhà nước phải có những biện pháp bảo hộ (protectionism) thích đáng cho công ăn việc làm và trước làn sóng di dân.

Xã hội Tây Phương chia thành hai phe thắng và thua cuộc trong cuộc chạy đua toàn cầu hóa. Những ai bắt kịp đà phát triễn thu về hầu hết các lợi lộc kinh tế từ toàn cầu hóa (winners take most) trong khi số còn lại mang tâm trạng bất mãn bị bỏ rơi. Phe chiến thắng gồm các đại tập đoàn xuyên quốc gia, thành phần trí thức ưu tú (elites) có trình độ đại học và chuyên môn cao và những gia đình sống tập trung tại các trung tâm công nghệ và thương mại như New York, San Francisco, London, Sydney, Silicon Valley v.v… Bên thua cuộc là tất cả những người còn lại.

Một tầng lớp được ưu đãi (meritocracy) ra đời cổ võ cho nhịp độ gấp rút của toàn cầu hóa trong khi số đông dân chúng nhận thấy chẳng những họ không dự phần mà còn bị thiệt hại trong đó. Giới trung lưu và thợ thuyền đánh mất niềm tin vào truyền thông, báo chí, các định chế nhà nước, những tập đoàn tư bản và thành phần ưu tú (elites) thao túng hệ thống chính trị (rigged system) để phục vụ quyền lợi của riêng họ thay vì cho đa số.  Đây chính là nguyên nhân dẫn đến Brexit và giúp Donald Trump thắng cử cùng với sự trổi dậy của phong trào dân tộc ở Pháp, Đức, Bắc Âu và Đông Âu.


Khuynh hướng bảo hộ xuất hiện ở cả cánh tả của ông Bernie Sander và bà Elizabeth Warren lẫn cánh hữu của Donald Trump để đáp ứng với nhu cầu của dân chúng. Nhưng cánh hữu của Donald Trump đặt nặng về vấn đề di dân còn cánh tả của ông Sander và bà Warren lại thiên về các biện pháp xã hội để giám sát các tập đoàn tư bản và san bằng khoảng cách giàu nghèo. Quả lắc đồng hồ đã chuyển sang chống lại nhịp độ toàn cầu hóa ồ ạt cho dù Tổng Thống nào sẽ đắc cữ vào năm 2020.
  
***

 

[1] Economy : Developing countries set to account for nearly 60% of world GDP by 2030, according to new estimates – OECD.org



Thursday, August 8, 2019

Việt Nam trong chiến tranh tiền tệ Mỹ-Trung


Việt Nam nằm giữa làn đạn trong mặt trận hối đoái Mỹ-Trung vừa mới khai hỏa vào tuần này.

Đồng Nhân Dân Tệ (NDT) mất giá so với USD tạo áp lực lên tiền Việt Nam (VND) vì nhập cảng từ Trung Quốc sẽ rẽ hơn so với hàng hóa nội địa, trong khi xuất cảng từ Việt Nam sang Hoa Lục và các nước khác mắc hơn so với hàng Trung Quốc [1]. Tuy nhiên Thủ Tướng Nguyễn Xuân Phúc vào tháng 01/2019 cho biết Việt Nam sẽ không phá giá đồng bạc [2] nhằm tránh không bị Hoa Kỳ liệt vào hàng các quốc gia thao túng tiền tệ (currency manipulator); dù vậy Việt Nam vẫn bị Bộ Tài Chánh Mỹ cho vào danh sách các nước cần bị theo dõi [3].

Lý do vì hàng Việt Nam nhập cảng vào Hoa Kỳ tăng vọt nhưng VND lại không tăng so với USD mà còn giảm 0.3% từ đầu năm 2019. Trong khi đó dự trữ ngoại tệ của Việt Nam nhảy lên đến mức 68 tỷ USD [4]. Tổng Thống Donald Trump và đại diện phòng Thương Mại Robert Lighthizer đều cảnh cáo Việt Nam cần có biện pháp điều chỉnh cán cân thương mại.

Tỷ suất giữa VND so với USD sẽ bị hâm nóng trong những ngày sắp tới sau khi Hoa Kỳ vừa mới liệt kê Trung Quốc là quốc gia thao túng tiền tệ, trong khi chính Donald Trump từng cảnh cáo rằng trong thương mại Việt Nam vừa là nước tệ hại hơn hết (“the single worse abuser of everybody”) nên lợi dụng Hoa Kỳ nhiều hơn cả Trung Quốc (“Vietnam takes advantage of us worse than China”) [5]

Đó là trên đe từ phía Hoa Kỳ. Dưới búa là ba nước gồm Ấn Độ, Tân Tây Lan và Thái Lan vừa mới phá giá đồng bạc [6] (Ấn Độ và Thái Lan là hai nước đối thủ xuất cảng gạo của Việt Nam) trong khi đồng NDT có thể sẽ tụt giá thêm nếu kinh tế Trung Quốc tiếp tục suy thoái và chiến tranh thương mại Mỹ-Trung thêm căng thẳng.


Biện pháp tốt nhất để làm hài lòng Trump là Việt Nam nên mua ồ ạt nông phẩm từ các tiểu bang như Ohio nay đang gánh chịu đòn trả đủa của Trung Quốc; than đá từ West Virginia; máy bay chiến đấu F-16 ở Texas; máy bay thương mại Boeing 787 từ South Carolina. Đây đều là những tiểu bang ủng hộ Trump trong kỳ bầu cử 2016.

***

[1] China's prolonged falling yuan may harm Việt Nam's trade – Vietnam News 08/08/2019
[3] US currency manipulation report: Vietnam on thin ice – ING 05/29/2019

[5] Why Vietnam Looks Like the Next Target of Trump’s Tariffs – WPR 07/02/2019


Friday, July 26, 2019

Khoảng cách giàu nghèo trong nước Mỹ - Phần 3


Phần 1 và 2 của loạt bài này phát họa các nguyên nhân xã hội khiến khoảng cách giàu nghèo tăng vọt nhanh chóng tại Mỹ. Phần 3 sẽ phân tích tại sao hố sâu giàu nghèo lại khiến kinh tế mất thăng bằng sinh ra khủng hoảng.

Người viết xin bắt đầu với một thí dụ cho dễ hiểu: giả sử 1 tỷ USD tập trung vào một tỷ phú thì họ có thể mua 20 chiếc Lamborghini vô cùng đắt giá. Nhưng nếu chia đều ra cho 10 ngàn gia đình thì hy vọng bán được 10 ngàn chiếc Toyota cho mỗi hộ, tức là tạo ra công ăn việc làm và thêm hãng xưởng trong xã hội.

Nói cách khác, tiền của nếu tập trung vào thiểu số giàu dù xài sang đi chăng nửa nhưng mức tiêu thụ tổng hợp trong một quốc gia (total consumption) vẫn không thể bằng khi chia đều ra cho nhiều người. Cho nên tiền của tập trung chỉ có cách xử dùng vào hai chổ còn lại: đầu tư hay tiết kiệm (để so sánh thì nhà nghèo có đồng nào xài đồng nấy thì lấy đâu mà đầu tư hay tiết kiệm.)

Như đã viết phần trên, tiền của tập trung khiến nhu cầu tiêu thụ của toàn xã hội giảm nên cơ hội đầu tư trực tiếp vào hảng xưởng cũng theo đó trở nên khan hiếm, cho nên khoảng còn lại phải dành để tiết kiệm. Nhưng tiết kiệm không sanh lời nên mức thặng dư này lại được dùng vào các phương tiện đầu tư gián tiếp như chứng khoán, và đầu tư phi sản xuất như địa ốc tạo thành bong bóng. Bong bóng phình to khi giá trị của đồ vật được bơm lên một cách giả tạo trong khi lương bổng và nhu cầu tiêu thụ không tăng theo kịp để làm nền tảng.

Riêng ở Mỹ tiền của thặng dư được dùng một phần để đầu tư trong nước vào các công ty điện toán (Amazon, Apple, Facebook, Google) ở Hoa Kỳ, phần còn lại mang ra ngoại quốc đầu tư vào hảng xưởng ở Trung Quốc, Mexico  v.v… Lý do vì công nghệ điện toán lời nhiều nhưng chỉ dùng ít nhân công với trình độ giáo dục thật cao nên thích hợp với các nước tiên tiến; trong khi hàng hóa sản xuất hàng loạt cho tiêu thụ như quần áo, xe hơi v.v… thì đem ra ngoại quốc để xử dụng nguồn nhân công rẻ đồng thời đáp ứng nhu cầu tiêu thụ tăng vọt tại các nước đang mở mang. Cho nên các tập đoàn tư bản đa quốc gia lời nhiều, GDP tăng trưởng cho dù nhu cầu thuê mướn người lao động giảm và mức lương của giới thợ thuyền bị trì trệ.

Nhưng thặng dư vẫn còn sau khi đã đầu tư trực tiếp vào các công ty điện toán tại Hoa Kỳ và cơ xưởng sản xuất ở ngoại quốc, nên khoảng còn lại được bơm vào địa ốc và chứng khoáng. Ở Mỹ có thêm một ngoại lệ khi tiền tiết kiệm của nước ngoài (Trung Quốc, Nhật, Saudi Arabia, Việt Nam v.v…) lại gởi sang Hoa Kỳ vì xem đây là chốn tích trữ an toàn khi chọn mặt gởi vàng (!) Kết quả là số tiền tiết kiệm khổng lồ từ cả trong và ngoài nước tồn động lại không đủ chổ thoát nên bơm thành bong bóng tín dụng cho địa ốc năm 2004-2008, rồi lại đẩy giá nhà và chứng khoáng tăng nhanh từ năm 2012 đến nay.

Xin nhấn mạnh một điểm rằng trong loạt bài này khái niệm “tiết kiệm” (savings), hay nói đúng hơn là tập trung tư bản (capital accumulation), được mở rộng dần dần: bắt đầu từ ý nghĩa hẹp với khoảng cách giàu nghèo giữa 1% và 99% còn lại; mở rộng ra tiết kiệm bao gồm các quỹ đầu tư (brokerage accounts, mutual funds, etfs, money markets), hưu trí (pension, 401K, IRA) và bảo hiểm; sau cùng là tiết kiệm ở cấp độ quốc gia (sovereign funds, US debt to foreign countries, v.v…) Vì mở rộng như vậy nên rất khó phân biệt giữa chủ đề khoảng cách giàu nghèo và đầu tư của giới trung lưu hay nước ngoài, nhưng tựu trung vẫn là điều mà nhiều chuyên gia kinh tế gọi là savings glut - tức là tiết kiệm dư thừa quá đáng trên toàn cầu dẫn đến tình trạng phân phối tư bản mất hiệu quả (capital misappropriation). Đây là một vấn đề phức tạp mà người viết sẽ tìm cách trình bày cho dễ hiểu trong một bài sau.

Vì gọi là “savings glut” nên có hiểu lầm cho rằng tiết kiệm là xấu trong khi tiêu thụ mới tốt. Để tránh sự lệch lạc này có lẻ nên dùng cụm từ “excessive accumulation of capital” tức là tình trạng tập trung tư bản quá đáng vào sẽ dẫn đến mất quân bình trong cả xã hội và kinh tế. Thiểu số đó ở Mỹ là giới 0.1% và 15%, còn tại Trung Quốc là 300 triệu người sống ở vùng duyên hải và nhà nước cộng sản (nhà nước dư tiền trong khi 700 triệu người dân còn nghèo khổ.)

Một sai lầm khác khi kết luận rằng tài sản cần được chia đều thì tiêu thụ mới tăng, theo đó sản xuất tăng để phát triển kinh tế. Nhưng nếu tài sản chia đều như trong chế độ cộng sản thì không còn động lực làm việc để làm giàu. Vốn cần phải được tập trung thì giới tư bản mới có phương tiện đầu tư vào hảng xưởng, qua đó tạo thêm công ăn việc làm và thuê mướn thêm công nhân. Thêm công ăn việc làm thì nhu cầu tiêu thụ tăng giúp cho xã hội tư bản khuyếch trương. Điểm khó là không tập trung tư bản một cách quá đáng để không tạo ra mất quân bình trong xã hội.

Bài kế trong loạt này sẽ mở rộng phân tích khoảng cách giàu nghèo trên thế giới thay vì chỉ giới hạn ở Mỹ; và mở rộng khái niệm “nhà giàu” không chỉ gồm tư bản tư nhân (capitalists) mà cả tư bản nhà nước (state capitalist), khi mà những nhà cầm quyền như tại Trung Quốc tích trữ quá nhiều tiền của trong khi một số đông dân chúng vẫn còn nghèo đói.


Saturday, July 20, 2019

Ghét Mỹ thì về Việt Nam


Năm 1999 có ông Trần Văn Trường treo ảnh Hồ Chí Minh và cờ đỏ sao vàng ở Little Saigon bị cộng đồng người Mỹ gốc Việt phản đối dữ dội, nhiều người đã giận dữ đòi đuổi ông này về Việt Nam [1]

Năm nay Tổng Thống Donald Trump lại khuấy động dư luận khi viết trên Twitter rằng 4 nữ Dân Biểu gốc thiểu số của đảng Dân Chủ tại sao không về nước thay vì ở Mỹ công kích Hoa Kỳ [2].

Ông Trump cố tình lẩn lộn giữa những người chống ông và chính sách hiện thời của Hoa Kỳ nhưng không hẳn là ghét Mỹ. Dù vậy chính một trong bốn nữ Dân Biểu đó là bà Alexandria Ocasio-Cortez (AOC) đã gây nhiều công phẩn khi gián tiếp gọi nước Mỹ là rác rưới [3]. Cũng không lấy làm lạ khi tâm lý nhiều người bản xứ khắc khe hơn đối với di dân thiểu số - nhất là khi hai trong số bốn nữ dân biểu nói trên đến từ các vùng hổn loạn như Palestine và Somalia - rằng công kích Hoa Kỳ là phản bội lại đất nước đã cưu mang họ trong những ngày hoạn nạn.

Quan điểm của mỗi người dân có thể khác nhau, nhưng Trump bị lên án vì trong vai trò của Tổng Thống lẽ ra ông phải tạo đoàn kết thay vì gây thêm chia rẽ. Trái lại Trump là một lãnh tụ của phong trào dân túy nên không nghe lời ai khuyên can, như cựu cố vấn Steve Bannon đã từng nhận xét là Trump ngoan cố chưa từng thấy (unbelievable stubborn). Hơn nữa chính Trump có lần trả lời với những người thân cận rằng nếu ông nghe lời họ không dùng Twitter thì giờ này vẫn còn đóng tuồng trong The Apprentice trên Tivi thay vì vào toà Bạch Ốc.

Trở lại với cộng đồng người Mỹ gốc Việt không ít các cựu quân nhân vẫn còn cay đắng vì Hoa Kỳ đã bỏ rơi Việt Nam năm 1975 thì còn hiểu được. Nhưng đối với những người lạm dụng welfare mà vẫn công kích Mỹ, hay trở thành tội phạm thay vì tận dụng cơ hội để học hành và tiến thân, hoặc còn mơ tưởng xã hội chủ nghĩa thì có lẽ họ tốt hơn nên về Việt Nam mà ở. Cũng như có những người hiện nay muốn di dân chỉ để hưởng trợ cấp xã hội thì họ đừng nên sang Mỹ.

***

[1] Ông Trường sau đó tự ý về Việt Nam nhưng chỉ vài năm sau thất vọng sang Mỹ trở lại.

[2] “…and viciously telling the people of the United States, the greatest and most powerful Nation on earth, how our government is to be run. Why don’t they go back and help fix the totally broken and crime infested places from which they came” – Donald Trump trên Twitter