Sunday, August 7, 2016

Tiền trên trời rớt xuống

Ai không tin có tiền từ trên trời rớt xuống thì việc này gần xảy đến tại Nhật, Âu Châu và ngay cả Hoa Kỳ: lý do các quốc gia công nghiệp lâm vào tình trạng giảm phát quá lâu nên đang tính đến chuyện in tiền đưa dân chúng xài để tiền mất giá giúp giá cả leo thang! Chiến lược nói trên được giải Nobel kinh tế Milton Friedman gọi là Helicopter Money vào thập niên 1960 và nay có thể mang ra thử nghiệm.

Trong thực tế cho dù người đi chợ chỉ thấy hàng hoá ngày càng đắt đỏ nhưng thống kê nhà nước cho biết lạm phát ở Nhật và Âu Châu khoảng 0% còn tại Hoa Kỳ 1%, tức là rất thấp so với chỉ tiêu 2% đề ra. Lạm phát cao khiến tiền bốc hơi làm dân chúng nghèo đi, nhưng lạm phát thấp cũng nguy hiểm vì bơm lên bong bóng và làm tăng lên khoảng cách giàu nghèo (sẽ giải thích phần sau). Cho nên các Ngân Hàng Trung Ương mới đề ra một mức lạm phát “tốt” 2% trong khi kinh tế tăng trưởng 3-4%, không nhanh không chậm thật là lý tưởng.

Nhưng kinh tế Âu-Mỹ-Nhật phát triển quá chậm trong nhiều thập niên nên Ngân Hàng Trung Ương buộc phải giữ phân lời cực thấp với hy vọng giúp dân chúng dễ dàng vay mượn mua sắm và doanh nghiệp dễ dàng vay vốn đầu tư, qua đó thúc đẩy tăng trưởng. Nhưng rồi lương bổng vẫn không chịu tăng, tức là dân chúng phải chấp nhận đi làm giá rẻ khi mà doanh nghiệp chưa cần nâng mức lương để thu hút nhân viên mới. Người tiêu thụ không dám ăn xài vì thu nhập còn thấp hay việc làm mới còn bấp bênh khiến doanh nghiệp lại càng không dám đầu tư do không thấy có triển vọng thêm khách hàng. Đây là cái vòng lẩn quẩn đáng sợ mà các Ngân Hàng Trung Ương tìm đủ mọi biện pháp thoát ra.

Lãi suất thấp còn bơm lên bong bóng đầu cơ. Tiền gởi ngân hàng không có lời nên nhà giàu đổ tiền mua bán địa ốc và cổ phiếu. Tình trạng này gọi là price inflation khi giá nhà đất tăng vọt khiến người đi làm càng khó mua nhà, còn thị trường chứng khoáng cũng phình ra cho dù doanh nghiệp tăng trưởng chậm. Hai quả bong bóng nói trên khiến khoảng cách giàu nghèo ngày càng sâu vì ai có sẵn của cải càng thêm giàu trong khi người đi làm ăn lương bị thụt lùi. Dân chúng bất mãn khuấy động thành các hiện tượng chính trị như Brexit, Bernie Sanders hay Donald Trump. 

Riêng tại Mỹ đồng đô-la tăng giá so với euro, yen hay nhân dân tệ. Lý do vì kinh tế Trung Quốc bấp bênh, Âu-Nhật trì trệ trong khi khối các nước đang phát triển Nga-Brazil v.v. rơi vào khủng hoảng nên giới đầu tư đổ tiền sang Hoa Kỳ tìm an toàn – dễ thấy nhất là ở Việt Nam vơ vét được đồng nào thì tìm cách gởi con đi Mỹ học rồi sau đó mua nhà. Giá địa ốc, chứng khoáng và công phiếu tại Mỹ tăng cùng một lúc vì được cả thế giới ưa chuộng là tình trạng chưa từng xảy ra từ trước đến nay.

Ngân Hàng Trung Ương Âu-Nhật đã áp dụng lãi suát âm để người gởi tiền ngân hàng chẳng những không có lời mà còn bị lổ, mục đích nhằm bắt dân chúng ngừng tiết kiệm mà phải tiêu xài. Nhưng ngay cả biện pháp này cũng không mang đến hiệu quả mong muốn nên nay phải bàn đến chuyện in tiền chất vào máy bay thảy xuống.

Nếu áp dụng thì nhà nước in bạc đầu tư vào hạ tầng (xây cầu đường, internet, hải cảng, v.v…) qua đó tạo việc làm lương cao cho dân chúng. Hay chính quyền gởi thẳng cho mỗi gia đình tấm check vài chục ngàn đô-la xài chơi.

Chỉ riêng việc các Ngân Hàng Trung Ương Âu-Nhật và ngay cả Hoa Kỳ bàn đến tiền trên trời rớt xuống cũng đã là khó tưởng tượng. Nhưng nếu áp dụng mà không thành công thì các Ngân Hàng Trung Ương… hết thuốc chửa (out of ammunition).


Sau khi bàn chuyện Âu-Mỹ-Nhật thì nhắc đến Việt Nam, câu chuyện helicopter money khiến người viết nhớ lại chuyện cười dân gian kể Stalin, Mao và Hồ cùng đi máy bay. Hồ thảy xuống 1 tờ $1 và nói sẽ có 1 người mừng tối nay; Mao thảy 10 tờ $1 cho 10 người vui; Stalin thảy 1000 tờ $1 đồng cho 1000 người vui. Viên phi công nghĩ thầm nếu thảy cả ba ông này ra khỏi máy bay thì có 2 tỷ người hân hoan. 

Lập trường đối ngoại của bà Clinton và ông Trump

Cuộc bầu cử năm 2016 sẽ vô cùng sôi nổi giữa người phụ nử đầu tiên ứng cử Tổng Thống Mỹ bà Hillary Clinton với nhà tỷ phú bạo miệng Donald Trump. Người viết xin tóm tắt quan điểm ngoại giao của hai ứng cử viên như sau:

Lập trường và thành tích của bà Clinton rỏ ràng vì tiếp nối truyền thống ngoại giao Hoa Kỳ từ sau Thế Chiến Thứ Hai:

  1. Hoa Kỳ cần duy trì và bảo vệ trật tự quốc tế thông qua các hiệp ước hổ tương với những nước đồng minh.
  2. Mỹ phải chủ động phát huy hai giá trị phổ quát gồm dân chủ và nhân quyền.

Nước Mỹ trông đợi bà Clinton sẽ cứng rắn hơn đối với Nga, Trung và tại Trung Đông so với Tổng Thống Obama hiện thời.

Ngược lại quan điểm của ông Trump phản truyền thống (unconventional) và gồm ba điểm chính:

  1. Mỹ sẽ tôn trọng các cam kết nếu những nước đồng minh gánh vác phần trách nhiệm của mình.
  2. Chính sách của Hoa Kỳ bừa bãi áp đặt dân chủ tại Trung Đông là sai lầm.
  3. Đặt quyền lợi của nước Mỹ trước tiên (Make America Great Again).

Ông Trump vốn là doanh nhân nên tính toán lời lỗ không theo khuông mẫu ngoại giao thông thường từ trước đến nay:

    1. Toàn cầu hoá và trật tự thế giới hiện giờ khiến Mỹ mỗi năm buôn bán lỗ lã 800 tỷ USD và mất hàng triệu việc làm nên cần tổ chức lại cho phù hợp với quyền lợi của Hoa Kỳ.

    1. Mỹ không thể tiếp tục bao thầu NATO nếu Âu Châu cắt giảm ngân sách quốc phòng để chi phí cho an sinh xã hộI trong khi chính Âu Châu bị Nga và khủng bố Hồi Giáo đe doạ trực tiếp, vì làm điều này không khác đem tiền cho nhà giàu (welfare for the rich).

    1. Nếu Nga đe doạ các nước NATO ở vùng Baltic thì những cường quốc Âu Châu phải chống trả ở tuyến đầu chớ không phải Mỹ.

    1. Việc lật đổ các nhà độc tài ở Trung Đông chẳng những ngu xuẩn mà còn mang đến thảm hoạ nhân loại: hất Saddam Hussein của Iraq làm hỏng thế cân bằng giữa Sunni-Ả Rập và Shiite-Iran; lật Mubarak ở Ai Cập vốn là đồng minh lâu đời của Mỹ; Khadaffi của Lybia và Assad của Syrie không hề đe dọa Tây Phương. Hơn thế các lãnh tụ này dù tàn ác nhưng vẫn khá hơn rất nhiều so với ISIS.

    1. Nhật phải tự trang bị vũ khí nguyên tử để răn đe Trung Quốc chớ không thể chờ Hoa Kỳ can thiệp (Đã có vài chuyên viên giải thích lập trường này vì ba lý do: 1. Nhật sớm muộn sẽ bị Trung Quốc đè bẹp về dân số, kinh tế và quân sự; 2. Dân Mỹ chưa chắc chấp nhận chiến tranh với Trung Quốc dù là để bảo vệ Nhật; 3. Nhưng Hoa Kỳ sẽ phải can thiệp để chận đứng một cuộc chiến tranh hạch nhân Hoa-Nhật).

Ông Trump nếu thành Tổng Thống sẽ mặc cả trả giá (make deals) chớ không đàm phán thương lượng theo lề lối ngoại giao. Điều làm NATO và Nhật-Hàn kinh sợ là ông Trump không chỉ dọa xuông mà dám ngưng mặc cả (walk away from the offer) nếu không có lợi.

Ông Trump chưa phát biểu về biển Đông, nhưng dựa trên lập trường của ông thì người viết có thể dự đoán:

  1. Muốn Mỹ đem tàu chiến vào biển Đông hay Cam Ranh thì Hà Nội phải trả… tiền xăng, chớ không thể tiếp tục đem tiền thu vén trong nước chạy ra ngoại quốc mua nhà trong khi núp bóng Hoa Kỳ chống Trung Quốc mà vẫn tìm mua bán với Hoa Lục.

  1. Mỹ chỉ giúp Hà Nội đu dây nếu hành động đu dây nếu có lợi cho Hoa Kỳ, chẳng hạn khiến bang giao Việt-Trung ngày thêm rạn nứt còn nhà cầm quyền cộng sản càng thêm cô lập với dân chúng.

  1. Hoa Kỳ và Trung Quốc không giao tranh mà sẽ mặc cả về biển Đông nhưng Bắc Kinh đừng vội mừng vì cò ke giá cả với ông Trump không phải dễ ăn.


Monday, June 27, 2016

Ý kiến ngắn về hạt giống dân chủ

Dân chủ trong một nước đang phát triển (developing country) và tại một quốc gia tiến bộ (developed nation) có thể được ví với hai thửa ruộng khác nhau:
  1. Nước đang mở mang tựa như mảnh đất vừa được khai phá nên các loài cỏ dại (tập đoàn lợi ích, tệ đoan xã hội, …) cùng cỏ tốt (tiềm năng và nhận thức trong quần chúng, …) đua nhau mọc rất nhanh. Nếu không được vun bồi kỹ lưỡng thì cỏ dại sẽ lan tràn và đè bẹp các giống cỏ tốt.
  2. Nước tiến bộ giống như thửa ruộng đang tươi tốt. Tuy vậy loài cỏ xấu lúc nào cũng rình rập sinh sôi trở lại nhất là trong hoàn cảnh mùa màng thay đổi, hạn hán hay ngập lũ (khủng hoảng kinh tế, va chạm với các nhóm di dân,…)
Cho nên dân chủ không chỉ là mục tiêu mà còn là tiến trình, cũng như nhà nông năm tháng miệt mài không ngừng chăm sóc diệt loài cỏ dại cho đồng ruộng xanh tươi.
Việt Nam từ ngày đổi mới đã thể hiện rất nhiều tiến bộ khích lệ kèm theo những tệ đoan nhanh chóng tràn lan. Khía cạnh tích cực bao gồm hội nhập vào quốc tế, thương mại phát triển, dân chúng tìm tòi mở mang kiến thức, hàng triệu người thoát ra khỏi cảnh nghèo khó bần cùng tạo điều kiện thành hình một tầng lớp trung lưu và doanh nhân vô cùng năng động. Nhưng bên cạnh đó là bức tranh ảm đạm khi phe đảng cầm quyền và tập đoàn lợi ích cấu kết và bén rễ ngày càng sâu; công an trị và trộm cướp hoành hành; đạo đức xã hội suy đồi vì đa số giành giật món lợi tư và hưởng thụ nhất thời thay vì chuẩn bị lâu dài cho tương lai.
Nếu chỉ nhìn một chiều để phủ nhận mọi điểm tích cực trong xã hội cũng giống như chối bỏ trên đất nước không còn có giống cỏ tốt. Nhưng nếu chóa mắt trước những hào nhoáng và tiền của trong xã hội thì lại quên đi nguy cơ cỏ dại tràn lan rất nhanh. Tương lai của đất nước liệu sẽ trở thành một quốc gia văn minh tùy thuộc vào các điều kiện thuận lợi cho loài cỏ tốt phát triển như dân chủ, pháp trị, thị trường tự do, doanh nghiệp tư nhân, ý thức công dân có đẩy lùi dần độc tài, các tập đoàn lợi ích và chủ nghĩa tư lợi cá nhân hay không.
Hoa Kỳ và Âu Châu là hai khu vực có nền móng dân chủ lâu đời và vững chắc, dù vậy cỏ dại vẫn rình mò lan tràn trở lại khi lơ là thiếu chăm sóc. Gần 10 năm sau cuộc đại khủng hoảng kinh tế cho thấy khoảng cách giàu nghèo ngày thêm sâu đậm; trào lưu toàn cầu hóa đã bỏ rơi một thành phần không nhỏ trong xã hội; di dân mang theo tội phạm, khủng bố, tình trạng lạm dụng trợ cấp tạo ra tâm trạng bất an vì dân chúng cảm thấy bị phản bội và cấu trúc xã hội (social structure) thay đổi nhanh hơn là họ có thể thích ứng. Áp lực kiểm duyệt tư tưởng và ngôn luận (politically correct) dồn nén không cho người dân bày tỏ sự phẫn nộ, cho nên đến khi bùng nổ sẽ khiến các cuộc tranh luận trở nên khích động và mang màu sắc giận dữ, kỳ thị và chia rẽ.
Khái niệm dân chủ đang trải qua một thời kỳ khủng hoảng tận cội rễ ở cả các nước văn minh lẫn những quốc gia chậm tiến. Nền dân chủ đủ vững để thích ứng và tồn tại, nhưng những thử thách hiện giờ cho thấy tiến trình này không tất yếu mà sẽ trải qua nhiều cơn quặn thắt, bởi thế rất cần đến sự suy xét chín chắn, nghiêm túc và thành thật trong mọi tầng lớp xã hội hầu đóng góp cho bước đi này ngày một vững vàng.

Sunday, May 15, 2016

Sự phẩn nộ của giới trung lưu nước Mỹ trong kỳ bầu cử 2016

Có nhận xét cho rằng tại một nước độc tài khi lợi tức bình quân tiến lên khoảng 4000 USD sẽ dẫn đến cuộc cách mạng dân chủ vì khi đó một giới trung lưu được hình thành vững chắc, ý thức quần chúng lên cao đòi hỏi sự có sự tham dự và pháp trị trong mọi sinh hoạt của xã hội để quyền lợi của mọi người được bảo vệ đồng đều. Nhưng ngược lại ở một nước dân chủ tiến bộ nhưng khi thành phần trung lưu bị thụt lùi thì cơ nguy quá khích dẫn đến độc tài lại nổi lên. Điều này đã từng xảy ra ở Đức trong những năm 1930 và có dấu hiệu hiện đang tái diễn tại nhiều quốc gia Âu-Mỹ.

Nhiều nhà quan sát đánh giá hai ông Donald Trump thuộc đảng Cộng Hoà và Bernie Sander thuộc đảng Dân Chủ được nhiều người ủng hộ do khoảng cách giàu nghèo ngày thêm sâu sắc ở Hoa Kỳ. Sự thật phức tạp hơn thế nhưng lại được phản ảnh qua câu nói thông thường và dễ hiểu trong cộng đồng người gốc Việt “ở Mỹ hoặc thật giàu hay thật nghèo chứ ở giữa là chết! Giàu thì dĩ nhiên không lo còn nghèo thì được nhà nước lo trọn gói chỉ có giới trung lưu là bị chặc chém thuế má mà còn phải lo trả tiền nhà, bảo hiểm, y tế, giáo dục v.v…”

Tuy nói ra như vậy nhưng nỗi bất mãn trong cộng đồng người Mỹ gốc Việt không nhiều vì vẫn còn thuộc dạng di dân mới đến nên mỗi thế hệ tiếp tục khấm khá hơn thế hệ đi trước. Ngược lại giới trung lưu người bản xứ nhất là ở các tiểu bang vùng Trung Mỹ đang phẩn nộ vì cuộc sống của họ ngày thêm khó khăn trong lúc tương lai con cái cũng không thấy sáng sủa gì hơn.

Giới trung lưu giận giữ khi chi phí về y tế và giáo dục cứ nhảy vọt, lương bổng không tăng mà thuế má ngày càng nhiều. Họ bất mãn với tình cảnh phân biệt địa vị khi ban giám đốc công ty lương cao hơn nhân viên cả ngàn lần, lúc bị đuổi việc còn hưởng thêm bổng lộc hàng triệu đô-la theo quy định trong giao kèo còn dân thường mất việc thì… ráng chịu. Trong cuộc khủng hoảng 2007-09 người dân bị đuổi nhà không được giúp đỡ trong khi nhà nước tung hàng trăm tỷ đô-la tiền thuế để cứu cấp các ngân hàng vốn làm ăn cẩu thả không cho xập tiệm.

Giới trung lưu bất mãn vì di dân bất hợp pháp lại đòi được luật pháp bảo vệ; nhà nghèo được chu cấp tiền nhà, hưu trí và giáo dục con cái, nhận Medicare rồi giờ thêm ObamaCare, ăn xài lãng phí và lạm dụng trợ cấp. Nhưng vẫn chưa đủ vì một thành phần di dân còn du nhập tội ác hoặc trở thành khủng bố phản bội chính đất nước đã cưu mang cho họ.

Sinh viên âu lo cho tương lai vì mang núi nợ khổng lồ  (tổng số nợ giáo dục trên 1000 tỷ USD) trong lúc việc làm khó kiếm, lương không đủ trả nợ thì làm thế nào để mua nhà và tạo lập gia đình sự nghiệp.

Người đứng tuổi không an tâm khi hảng xưởng lần lượt đóng cửa đem sản xuất ra Tàu, Mễ hay Việt Nam, họ tìm 5-7 năm mà không có việc làm bằng với mức lương trước đây. Các hiệp ước thương mại quốc tế như NAFTA, TPP hay TTIP mang lợi lộc đến cho doanh nghiệp, giới tiêu thụ và nước ngoài nhưng không có ích gì khi họ thất nghiệp lâu dài! Trào lưu toàn cầu hóa đã bỏ rơi và làm bể nồi cơm của họ.

Những chính trị gia tuy do dân bầu nhưng khi đắc cử lại tranh giành quyền lợi đảng phái, bị tài phiệt mua chuộc và làm tê liệt sinh hoạt nhà nước.  Uy tín của Quốc Hội xuống đến mức thấp nhất chỉ còn 17% dân chúng tin tưởng.

Hoa Kỳ bỏ xương máu và hàng ngàn tỷ Mỹ-kim để đi vào những cuộc phiêu lưu chính trị và quân sự không lối thoát tại Trung Đông và Trung Á. Nhiều quốc gia đồng minh Âu-Á núp sau cánh dù an ninh mà không chịu chi tiền, còn các nước “bạn” như Saudi Arabia hay Pakistan lại nuôi dưỡng khủng bố đâm sau lưng nước Mỹ. Cho nên không ít dân chúng muốn nhà nước phải tái định nghĩa “quyền lợi chiến lược” để không còn làm sen đầm quốc tế mà dành thêm nổ lực về giáo dục và hạ tầng nhằm tăng cường tính cạnh tranh trong thế kỷ 21.

Thực tế không ảm đạm như bức tranh vẽ nói trên vì Hoa Kỳ vẫn là quốc gia cường thịnh, ổn định, cơ hội, dân chủ và pháp quyền với nền kinh tế phát triển hàng đầu trên thế giới. Tuy vậy hiện tượng Donald Trump và Bernie Sander cho thấy lợi ích không phân phối đồng đều trong dân chúng nên không ít người thuộc thành phần trung lưu vô cùng bất mãn. Họ táo bạo chọn một ông tỷ phú dao to búa lớn và một chính trị gia vô danh cánh tả như lá phiếu nổi loạn nhằm chống lại hệ thống quyền lực hiện thời.

Bà Hillary Clinton tuy tài giỏi và nhiều kinh nghiệm nhưng lại là hiện thân của hệ thống quyền lực, rất nhiều người nghĩ nếu bà có lên làm Tổng Thống thì phe Cộng Hoà cũng sẽ chống đối kịch liệt khiến nhà nước bị bế tắc như dưới thời Obama. Âu là chọn một nhân vật táo bạo không bị mua chuộc vì ông đã quá giàu nên dám ngông cuồng phát biểu những sự thật được nhiều người đồng ý mà lại không dám nói ra!

Đây có thể là một chọn lựa dại dột hay điên rồ nhưng phản ảnh tâm lý nóng nảy của người Mỹ. Ngược lại đây có thể là cơn chấn động cần thiết trong một xã hội dân chủ để đánh thức giới tinh hoa rằng dân chúng vô cùng bất mãn nhưng họ vẫn còn kiên nhẫn chọn lựa đấu tranh trên hội trường và bằng lá phiếu thay vì bạo loạn nổi dậy làm cách mạng lật đổ chính quyền.


Bài học lớn nhất chính là số phận của nền dân chủ gắng liền với giai cấp trung lưu.

Sunday, April 24, 2016

Lãi suất thấp và lãi suất âm

Dân Mỹ buồn khi gởi tiền vào ngân hàng do lãi suất quá thấp, nhưng vui khi sắp mua nhà vì tiền lời rẻ. Như vậy lãi suất thấp ưu đãi cho kẻ đi vay mà thiệt thòi cho người tiết kiệm.
 
Vì lãi suất ngân sắp sĩ 1% nên nhiều người phải đầu tư vào cổ phiếu để tìm lợi nhuận.  Kết quả là giá nhà và chứng khoáng tăng nhanh hơn lương bổng – các chuyên gia gọi đây là asset inflation khi giá cả địa ốc và chứng khoáng nhảy vọt không tương xứng với đồng lương. Khoảng cách giàu nghèo theo đó thêm sâu đậm vì ai có tài sản thì giàu thêm còn dân đi làm ăn lương lại dậm chân tại chổ.

Trên lý thuyết Ngân Hàng Trung Ưong giữ lãi suất thấp để giúp dân chúng tiêu xài và doanh nghiệp mượn vốn kinh doanh qua đó thúc đẩy tăng trưởng. Nhưng dù tiền lời thấp mà lương không tăng, nợ củ còn nhiều thì ít ai dám tăng chi. Doanh nghiệp khi đó liệu không tăng khách hàng thì cũng chẳng cần khuyếch trương – tiến trình này gọi là de-leveraging do thời gian dài trước khủng hoảng 2007 dân Mỹ nợ nhà và tín dụng quá nhiều nên nay phải tiết kiệm trả nợ làm cho biện pháp kềm giữ tiền lời thấp của Ngân Hàng Trung Ưong chẳng những không hiệu quả mà còn sản sinh ra hai bong bóng địa ốc và chứng khoáng.

(Điều đáng ghi nhận là tuy lãi suất ngắn hạng do Ngân Hàng Trung Ương quyết định trong khi mức lời dài hạn 10, 20 năm do thị trường đề xuất, nhưng nếu Ngân Hàng Trung Ưong cho biết sẽ giữ lãi suất ngắn hạn lâu dài thì mức lời dài hạn cũng theo đó đi xuống)

Mấu chốt nơi đây là tại sao lương bổng không tăng trong lúc tỷ lệ thất nghiệp xuống rất thấp dưới 5% thì chưa ai rõ. Có chuyên gia cho rằng lương tuy tăng chậm nhưng có dấu hiệu đang lên; người khác nhận xét dân chúng tìm được việc làm dù lương dù cũng mừng nên không kén chọn; hoặc áp lực lương bổng đến từ các nước đang phát triển ở Á Châu khiến giá thành ngày càng rẻ với mức lương cực thấp.

Nhà nước cần lương tăng không những cho dân chúng có thêm tiền tiêu xài mà còn nhằm đẩy lạm phát lên cao. Lạm phát khiến tiền bốc hơi theo đó nợ cũng tự động vơi dần, đây là biện pháp vô cùng hữu hiệu (có người gọi là tráo trở) để cắt giảm các khối nơ khổng lồ công và tư. Ai mua nhà cũng biết khi bắt đầu trả tiền hàng tháng thấy quá nhiều nhưng 10, 20 năm sau đó mới mừng vì còn rẻ hơn đi thuê chổ ở. Hoa Kỳ đặt chỉ tiêu lạm phát 2% làm tiêu chuẩn cho nền kinh tế phát triển vừa phải mà không suy thoái hay bốc hỏa, nhưng hiện chỉ đạt dưới 1% nên sợ bị rơi vào tình trạng giảm phát (deflation).

Kinh tế Âu-Nhật trì trệ hơn Mỹ rất nhiều nên phải đẩy lãi suất chỉ đạo dưới con số 0%. Như vậy hiện 40% GDP toàn cầu nằm trong khu vực lãi suất âm, một sự kiện chưa từng có! Tình trạng này giống như ngân hàng tư nhân cho vay không hết nên gởi $100 vào Ngân Hàng Trung Ương, nhưng khi rút ra chỉ còn $99. Đây là cách nhà nước ép ngân hàng tư không ôm tiền mặt mà phải cho vay để thúc đẩy tăng trưởng. Ngân hàng tư bị ép sẽ phải siết lãi suất đến mức âm khiến dân chúng bớt tiết kiệm mà phải chi tiêu. Khổ nổi bị chèn ép nên tâm lý doanh nghiệp và dân chúng càng thêm thận trọng, doanh nghiệp không muốn mượn thêm vốn vì dân chúng dè dặt chẳng chịu chi tiêu.

Không ai biết lãi suất âm nếu kéo dài sẽ đem lại hậu quả gì, nhưng trên lý thuyết nó làm đảo lộn tiến trình phối trí tư bản (capital) của thị trường là dân chúng dư tiền gởi vào nhà băng để rồi ngân hàng cho doanh nghiệp vay mượn.
 
Để thoát ra khỏi tình trạng suy thoái phải tấn công từ hai hướng: tài chánh và ngân sách. Biện pháp tài chánh là bơm tín dụng và giữ lãi suất thấp do Ngân Hàng Trung Ưong thực hiện nhưng có vẽ gần hết hiệu quả. Giải pháp thứ nhì là cắt thuế (bỏ tiền vào túi dân chúng) và bội chi (nhà nước ào ạt đầu tư vào hạ tầng như cầu đường, phi trường, điện nước internet… qua đó tạo việc làm để đẩy mức lương và tiêu thụ) nhưng lại làm tăng gánh nợ công khổng lồ của Âu-Mỹ-Nhật. Một biện pháp khác được đề ra là xoá nợ, ở Mỹ gồm nợ học vấn (education loan mà gánh nặng lên đến 1000 tỷ USD) và nợ địa ốc cho những khu vực chọn lọc, tại Âu-Châu là nợ cho Hy Lạp, Bồ Đào Nha, v.v…

 
Nhưng giảm thuế, bội chi và xóa nợ đều gặp nhiều chống đối dữ dội từ nhiều thành phần xã hội. Cho nên giải quyết vấn nạn kinh tế tuỳ thuộc vào chính trị mà điển hình là các cuộc bầu cử ở Âu-Mỹ trong vòng 2 năm tới đây.

 

Thursday, March 17, 2016

Khoảng cách giàu nghèo tại Mỹ

Cứ mỗi dịp bầu cử thì câu chuyện bình đẳng xã hội lại được mang ra làm đề tài tranh luận. Tuy nhiên đằng sau những lời tuyên bố hô hào của các ứng cử viên, có nhiều chỉ số cho thấy tình trạng chênh lệch giàu nghèo tại Mỹ hiện sâu sắc hơn bao giờ hết kể từ 100 năm nay theo biểu đồ hình chữ U: vào đầu thế kỷ 20 lợi tức của 1% người giàu nhất chiếm 18% sản lượng quốc gia, sau đó rơi xuống dưới 10%, nhưng đến đầu thế kỷ 21 tăng trở lại mức 24%. Tính đến năm 2011 thì 1% các gia đình kiểm soát 40% tài sản quốc gia.

Hiện tượng này trùng hợp với hai cuộc cách mạng kỹ thuật và mậu dịch ở đầu mỗi thế kỷ: các ngành đường sắt, luyện kim và ngân hàng tạo ra nhiều đại tài phiệt vào những năm 1900, cũng tựa như công nghệ điện toán và trào lưu toàn cầu hoá đang sinh ra những nhà tỷ phú giàu nhất thế giới hiện giờ.

Nói chung xã hội Hoa Kỳ rất ngưỡng mộ những nhân vật huyền thoại này vì họ là các nhà tiên phong thể hiện tính sáng tạo của nước Mỹ: Bill Gates, Steve Jobs, Mark Zuckerberg… theo bước chân của Standford, Canergie… tài sản và sự nghiệp của họ do tài năng, trí tuệ và sự khôn ngoan trong thương trường mang lại.

Nhưng bên cạnh đó người Mỹ phẫn nộ vì trong cuộc khủng hoảng 2008-09 dân chúng mất nhà mất việc thì trắng tay; còn các vị chủ tịch ngân hàng, vốn trực tiếp chịu trách nhiệm do làm ăn cẩu thả hám lợi dẫn đến bong bóng địa ốc, nhưng đến khi bị đuổi thì được lãnh hàng chục triệu đô-la vốn được hợp đồng quy định. Việc nhà nước cứu vớt ngân hàng bằng các khoảng tiền thuế khổng lồ thu từ dân chúng tuy cần thiết để hệ thống tài chánh không bị sụp đổ, nhưng lại tạo ra hình ảnh rằng nền chính trị của Hoa Kỳ bị các tập đoàn tư bản khuynh đảo thay vì bênh vực quyền lợi dân chúng.

Quả thật trong quốc gia nào cũng đều có tình trạng tranh giành quyền lợi giữa các tập đoàn thế lực và đa số quần chúng. Nền dân chủ luôn cần sự tranh luận giữa các lập trường tả hữu, điển hình như hiện giờ khi ứng cử viên hàng đầu của đảng Dân Chủ bà Hillary Clinton bị xem là quá thân cận với Wall Street nên bị đối thủ Bernie Sanders từ bên cánh dân chủ xã hội (social democrat) tấn công ráo riết.

Một hệ lụy khác của cuộc khủng hoảng 2008 khi Ngân hàng Trung ương in bạc bơm vào vực dậy nền kinh tế, số tiền này khiến giá địa ốc và chứng khoán tăng nhanh trong khi lương bổng không tăng. Kết quả là những ai đã có tài sản (nhà cửa và chứng khoán) tiếp tục giàu ra trong lúc lợi tức của dân đi làm ăn lương giậm chân tại chỗ trong suốt hơn 10 năm nay. Người Mỹ cho rằng lương không tăng vì công ăn việc làm chạy ra ngoại quốc khi Trung Quốc và nhiều nước khác ép giá đồng bạc của họ để bán hàng sang Hoa Kỳ với giá rẻ. Nhưng vì không thể bế quan tỏa cảng trong khung cảnh toàn cầu hoá nên dân Mỹ nay đòi hỏi có mậu dịch công bằng (fair trade) thay vì mậu dịch tự do (free trade) nhằm ngăn chặn tình trạng chơi xấu, và dùng đây làm tiêu chuẩn hàng đầu cho Quốc Hội biểu quyết thông qua TPP hay không.

Khoảng cách giàu nghèo còn có thêm một nguyên nhân sâu xa khác tức là do tình trạng ít sinh sản ở các nước công nghiệp. Nói chung khi dân số giảm khiến năng suất lao động giảm, lương bổng không tăng; hậu quả là tài sản tích tụ ngày càng tăng trọng lượng khiến hố cách biệt giàu và nghèo ngày thêm sâu.

Thí dụ cho dễ hiểu: gia đình A có 10 người con, mỗi người làm lương 10K, gia tài để lại căn nhà trị giá 100K nên khi chia ra thì tài sản của mỗi người là 20K. Nhưng nếu gia đình A chỉ có 2 người con thì sau khi thừa kế tài sản của mỗi người là 60K. So với gia đình B hàng xóm không để lại gia tài, dù con cái cũng làm lương 10K nhưng khoảng cách giàu nghèo giữa con cái của A và B chỉ là 2:1 trong trường hợp đầu, nhưng nhảy vọt lên 6:1 trong trường hợp thứ nhì.

Như vậy khi dân số giảm thì tài năng và lương bổng không quan trọng bằng gốc gác gia đình! Điều này trái với bản sắc của Hoa Kỳ vốn là nơi mà mọi người sinh ra đều có cơ hội ngang nhau. Người Mỹ không chống đối giàu nghèo, nhưng nếu chỉ có con cái nhà giàu đi học trường lớn, làm việc nắm các chức vụ quan trọng để rồi thế hệ kế tiếp lại giàu hơn nữa thì Hoa Kỳ sẽ bị thiệt thòi lớn do tài năng, sức sáng tạo và tính năng động của những tầng lớp còn lại không có cơ hội phát triển. Người Mỹ không thể chấp nhận tình trạng “Con vua thì lại làm vua, con sãi ở chùa lại quét lá đa”.

Cuối cùng, giai cấp trung lưu là nền tảng của dân chủ. Nếu xã hội không tạo ra cơ hội để giới trung lưu ngày càng đông, hay khi giới trung lưu cảm thấy bị bỏ rơi vì mức sống không được cải tiến thì bầu không khí chính trị dễ bị cực đoan hóa, mà tiêu biểu là kết quả các cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Cộng Hòa trong năm 2016.

Những bài toán kinh tế-chính trị-xã hội vô cùng phức tạp và khó giải quyết, nhưng tự việc nêu lên các vấn nạn để sau đó người dân dùng lá phiếu áp lực giới cầm quyền chính là thể hiện của sức sinh động và cuộc cách mạng trường kỳ trong nước Mỹ.

Saturday, February 27, 2016

Đảng Cộng Hòa trong cơn khủng hoảng


Trong số ba ứng cử viên dẫn đầu của đảng Cộng Hoà: một ông tỷ phú không đáng tin cậy; một người gốc Cuba cực đoan cánh hữu và bị nhiều người ghét; một người khác cũng gốc Cuba cực hữu và nhẹ ký (lightweight). Đứa con cưng và con gà nòi của đảng Cộng Hoà là ông Bush em nhanh chóng bị đá văng ra khỏi vòng sơ bộ dù trước đó được sự ủng hộ trong cơ cấu đảng (party establishment) để gầy dựng quỹ tranh cử lên đến 150 triệu USD.

 

Các lãnh tụ của đảng Cộng Hoà bối rối hốt hoảng: bậc trưởng lão như ông Bush cha, ông Bob Dole không thể hiểu nổi tại sao Donald Trump và Ted Cruz lại nổi lên như diều gặp gió; cánh trong Quốc Hội hoang mang không biết sẽ hợp tác như thế nào nếu một trong hai người này trở thành ứng cử viên Tổng Thống của đảng. Chỉ còn vài hôm nửa là đến ngày 1 và 15 tháng 3 vô cùng quan trọng – có thể là thời điểm quyết định – nên nhiều người trong đảng đành vội vả tô bóng cho Marco Rubio như chọn lựa ít tệ hại nhất, xúi ông này đánh gấp hạ bàn mong hạ gục đối phương.

 

Không thể không nhắc đến nhà tỷ phú Donald Trump dù đã có hàng vạn bài phân tích của các chuyên gia từ tả đến hữu tiên đoán ông sớm bị chôn vùi ngay từ lúc vừa ra tranh cử. Ông bị tố cáo là dao to búa lớn, mỵ dân, lập trường không rỏ ràng, khoe khoang phóng đại và chuyên hù dọa. Donald Trump bị đồng minh Âu Châu khinh miệt, Mễ Tây Cơ căm ghét, Hồi Giáo thù nghịch. Ai cũng nghĩ rằng sự nghiệp chính trị của ông đã tan tành sau các lần xúc phạm phụ nữ, công kích người di dân bất hợp pháp gốc Mễ và dân đạo Hồi, phê bình đức Giáo Hoàng và hảng Apple! Nhưng rồi ông tiếp tục dẫn đầu bỏ xa các đối thủ trong những cuộc bầu sơ bộ như một nhà kinh doanh chính trị quỹ quyệt, phi quy ước (unconventional) vốn biết khai thác tâm lý bất mãn trong quần chúng mà không ai khác nắm lấy được.  

 

Cánh hữu trong Quốc Hội tin rằng được dân Mỹ - hay ít nhất các đảng viên Cộng Hoà - ủng hộ khi chống các chương trình ObamaCare (bảo hiểm sức khỏe), Planned Parenthood (bị tố cáo trợ cấp phá thai), kiểm soát bán vũ khí trong thường dân, và chính sách ngoại giao yếu đuối của Tổng Thống Obama. Nhưng thực tế là dân Mỹ chán ghét Quốc Hội hơn cả Tổng Thống bởi vì hai đảng không còn đóng vai trò đối lập mà đang trở nên bất hợp tác kình chống lẫn nhau, điển hình khi một bên đơn phương đóng cửa làm tê liệt nhà nước, hay Lập Pháp qua mặt Hành Pháp mời lãnh tụ nước Do Thái phát biểu trước Quốc Hội mà không cần gặp Tổng Thống, hoặc tuyên bố không thi hành nhiệm vụ được Hiến Pháp quy định là thảo luận và bỏ phiếu ứng viên vào Tối Cao Pháp Viện do Tổng Thống đề cử.

 

Donald Trump có triển vọng thắng lớn để trở thành ứng cử viên của đảng Cộng Hoà chính vì ông không cần sự ủng hộ của cánh hữu trong đảng. Ông khai thác được nổi bất mãn dồn nén trong một bộ phận không nhỏ của quần chúng rằng nước Mỹ đang trở nên hèn yếu vì quyền ăn nói bị kiểm duyệt (politically correct – không cho phát biểu chống Hồi giáo bảo thủ hay di dân bất hợp pháp) và suy thoái vì sự chia rẻ của các chính trị gia chuyên nghiệp. Mặt khác không ít người cho rằng ông Donald Trump dao to búa lớn mới đủ tư cách đối phó với các trùm xỏ Putin, Tập Cận Bình, Iran, ISIS, Kim Bắc Hàn hay những đồng minh đâm sau lưng nước Mỹ như hoàn tộc Ả Rập, Pakistan và Erdogan Thổ Nhỉ Kỳ. Chỉ có điều không ai biết ông này mà lên làm Tổng Thống thì nước Mỹ sẽ đi về đâu!

 

Bàn về Cộng Hoà nhưng không thể bỏ qua Dân Chủ. Hành trình của bà Clinton tương đối xuông sẻ để trở thành ứng viên phụ nữ đầu tiên cho dù vấp phải chướng ngại bất ngờ từ phía TNS (Thượng Nghị Sĩ) Bernie Sanders. Sự kiện một ông già 74 tuổi lại rất ít thành quả chính trị và gần như không được ai biết đến (người viết xin thú nhận là chính mình cũng chưa bao giờ nghe nói đến và cũng chẳng biết thành tích của ông Sanders gồm những gì) nhưng lại khiến bà Clinton hú hồn qua hai lần bầu sơ bộ, lại được đa số giới trẻ ủng hộ cho thấy trong Dân Chủ cũng mang nhiều bất mãn dù không trầm trọng như Cộng Hòa. Tựu trung ở ba điểm: (a) bà Clinton là chính trị gia chuyên nghiệp nên cũng thuộc loại khó tin (b) bà vốn là cựu TNS New York thân thiết với giới tài phiệt Wall Street, năm 2008 các hãng Wall Street lừa đảo suýt sập tiệm thì được nhà nước dùng tiền thuế của dân cứu vớt, còn dân chúng cũng bê bối mất nhà thì …. ráng chịu (c) từ sau năm 2008 thì Wall Street lời ngoạn mục trong lúc sinh viên mới ra trường vất vã tìm việc làm mà mang thêm núi nợ tổng số 1000 tỷ USD. 

 

Tiên đoán của người viết? Clinton vs. Trump trong một trận tranh hùng hào hứng. Bà Clinton dày dạn kinh nghiệm chiến đấu nhưng cũng phải gờm ông tỷ phú chuyên đánh độc thủ chớ không bằng một cành hoa hồng! Dù vậy một trong hai người này cũng khiến Nga, Tàu, Ả Rập, Iran và ISIS nể nang đôi chút! 

 

Đến tháng 11 đi bầu, người viết đoán trước đây trong số cử tri gốc Việt 50% bỏ phiếu Cộng Hoà vì lập trường ngoại giao cứng rắn, 50% bầu Dân Chủ bởi quyền lợi thiết thực qua các chương trình di dân và trợ cấp xã hội. Liệu năm 2016 có làm cán cân này có nghiêng hẳn một bên?