Monday, November 13, 2017

Tại sao kinh tế Trung Quốc không bị khủng hoảng?

Liên tục trong suốt 30 năm có rất nhiều dự đoán kinh tế Trung Quốc sẽ sụp, gần đây nhất vào năm 2015-16 khi Hoa Lục ồ ạt chảy máu ngoại tệ trong khi tổng số nợ quốc gia tăng nhanh chóng mặt. Nhưng đến 2017 mức tăng trưởng trở lại 6.7% cho dù độ đáng tin của thống kê rất kém. Nhiều người cho rằng Tập Cận Bình tạm ổn định thị trường cho đến hết kỳ Đại hội Đảng rồi sau đó… tính sổ. Núi nợ vẫn là nguy cơ tiềm ẩn lâu dài nhưng nền kinh tế Hoa Lục đã không hạ cánh cứng (hard landing) theo tiên liệu. Câu hỏi đặt ra là tại sao nhiều chuyên gia Tây Phương đã liên tục đánh giá sai lầm về kinh tế Trung Quốc?

Dĩ nhiên nếu bói theo kiểu “ông sẽ chết” lúc nào cũng đúng vì nền kinh tế nào cũng vận hành theo những quy luật nhất định như lên rồi phải xuống (what goes up must come down) hay có vay có trả. Nhưng trái với các định đề trong vật lý, kinh tế là bộ môn khoa học xã hội nên không chính xác và bị tác động bởi chính sách nhà nước (policy) và tâm lý con người (behavioural economics). Sai lầm của những chuyên viên nơi áp dụng cách nhìn chủ quan theo mô hình kinh tế tự do Tây Phương vào nền kinh tế chỉ huy của Hoa Lục.

Âu-Mỹ bị khủng hoảng khi mắt xít yếu nhất (the weakest link) bị đứt, trái lại Trung Quốc chỉ lâm nguy vào lúc mắt xít cứng nhất (the strongest link) lung lay – tức là Đảng Cộng sản mất khả năng kiểm soát. Thí dụ Hoa Kỳ năm 2008 rơi vào Đại suy trầm sau khi Ngân hàng Lehman Brothers yếu nhất trong Top 10 bị phá sản tạo ảnh hưởng dây chuyền đến Citigroup, Merryl Lynch… Khu vực đồng Euro năm 2010 bắt đầu suy sụp do nợ xấu tại nước nhỏ Hy Lạp bị phanh phui rồi từ đó lây lan đến Tây Ban Nha, Ý… Trái lại ở Trung Quốc khi một ngân hàng yếu kém bị lâm nguy thì Đảng Cộng sản hạ lệnh sát nhập vào ngân hàng mạnh, tâm lý hốt hoảng không xảy ra ngày nào thị trường còn tin rằng nhà cầm quyền có đủ khả năng như nhà cái còn bảo đảm được cho nhà con.

Nói cho công bằng không riêng gì tại Trung Quốc mà ngay các chính quyền Tây Phương đều can thiệp ồ ạt để cứu vãn nền kinh tế khi khẩn cấp. Năm 2008 Ngân hàng Trung ương Hoa Kỳ(1) mua nợ địa ốc nhằm tái cấp vốn cho các ngân hàng tư nhân(2) dàn xếp cho ngân hàng mạnh mua lại Lehman Brothers (nhưng không thành)(3) liên tục tung ra nhiều gói kích cầu khổng lồ. Tại Âu Châu IMF đã nhiều lần làm trung gian cho các chủ nợ kéo dài thời hạn trả nợ của các nước Nam Âu, trong khi Ngân hàng Trung ương Âu cắt giảm lãi xuất đến mức âm để thúc đẩy đầu tư và tiêu thụ. Nhưng mục tiêu của các chính quyền phương Tây để ổn định thị trường trong khi tại Trung Quốc nhằm bảo vệ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Nói cách khác, kinh tế Âu-Mỹ suy sụp dẫn đến xáo trộn chính trị khiến nhiều đảng cầm quyền bị thay đổi, nhưng đối với Đảng Cộng sản Trung Quốc vai trò lãnh đạo bị lung lay là việc không thể chấp nhận được.

Chuyện đời có vay có trả nên ngay cả Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng không thể thoái nợ mãi mãi được. Dù vậy, nói theo kiểu bình dân nợ kiếp này không trả hết xin để lại kiếp sau nên khả năng của nhà cầm quyền có thể kéo dài tiến trình này rất lâu như Liên bang Xô Viết mãi đến 70 năm mới sụp. Nền kinh tế Trung Quốc lại rất năng động chớ không trì trệ cho thấy Bắc Kinh nghiên cứu rất kỷ các kinh nghiệm Nga, Nhật và Mỹ để đẩy lùi ngày bị tính sổ (reckoning day).

Bài học thứ nhất từ Nga là không thể cởi trói chính trị và kinh tế cùng một lúc. Bắc Kinh tin rằng chỉ có Đảng Cộng sản mới mang lại ổn định chính trị và xã hội để tạo điều kiện cho thị trường tự do phát huy năng lực cạnh tranh theo những mục tiêu phát triển mà nhà nước đã đề ra. Cho dù vẫn không ai giải thích được kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa là cái gì và chủ trương nói trên chứa đầy mâu thuẫn trong lý luận nhưng thực tế đã giúp Hoa Lục không bị tan rã thành nhiều mảnh như Liên bang Xô Viết trước đây, đồng thời mang đến bước nhảy vọt kinh tế thần kỳ, sự ra đời của nhiều doanh nghiệp mũi nhọn có tính cạnh tranh quốc tế và giúp 1.5 tỷ người Hoa sống đổi đời. Tuy đi đôi với sự tha hóa cùng cực của đảng viên, tham nhũng lan tràn, môi trường bị hủy hoại và khoảng cách giàu nghèo tột bực nhưng đối với Đảng Cộng sản ngay cả những chướng ngại này sẽ không cản trở được tiến trình công nghiệp hóa đưa nước Trung Hoa tiến lên hàng nhất nhì thế giới – và lo tiến lên hạng nhất trước rồi chuyện đâu còn có đó để tính sau!

Nhiều người đã so sánh Trung Quốc với Nhật vào thập niên 70-80 vì sau đó Nhật sa lầy suốt 30 năm dài sau khi bong bóng địa ốc bị vỡ, nợ nần chồng chất và vì tình trạng lão hóa. Bài toán khó cho Bắc Kinh là phải giảm dần mức độ lệ thuộc vào nợ nhưng vẫn duy trì tăng trưởng, không tạo ra thất nghiệp và thị trường địa ốc hạ cánh mềm (soft landing). Lợi tức đầu người tại Nhật vào cuối thập niên 80 gần bằng với Hoa Kỳ trong khi lợi tức đầu người ở Trung Quốc hiện chỉ bằng ¼ của Mỹ. Đối với Bắc Kinh thì đây là lợi thế vì Trung Quốc còn tiềm năng tăng trưởng rất mạnh để giải quyết được bài toán nợ và tình trạng lão hóa. Nói cách khác hiện chỉ có 30% người Hoa ở vùng ven biển là có mức sống cao gần bằng Tây Phương, tức là còn 70% dân chúng hay 1 tỷ người sống trong nội địa sẵn sàng nhận mọi loại công việc với đồng lương cực thấp. Nếu Đảng Cộng sản kiểm soát không để cho tâm lý bất mãn nổ bùng thành bất ổn xã hội thì năng suất lao động của con số 70% rất dễ được cải thiện nhằm tiếp tục thúc đẩy kinh tế tăng trưởng, giải quyết nợ nần, lấp đầy các thành phố chết không người ở, và nâng giá trị gia tăng hàng hoá bù đắp cho tình trạng lão hóa. Tập Cận Bình không đưa ra một chiến lược toàn diện (grand strategy) nhưng ông tự tin có đủ những chìa khóa (tuning knobs) để giải quyết dần dần bài toán vô cùng phức tạp này một khi quyền hành đã tập trung để bảo đảm ổn định chính trị.

Cuối cùng so với Hoa Kỳ thì tổng số nợ của mỗi nước đều chiếm khoảng 300% GDP. Cả hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đều nghiện nợ (addiction to debt) nhưng tăng trưởng tại Hoa Lục từ 5-7% so với Mỹ chỉ 2-3%, tức là Trung Quốc có khả năng trả nợ nhanh hơn. Hai nước đều rơi vào tình trạng phát triển không đồng đều giữa hai khu vực ven biển và trong nội địa, nhưng tại Hoa Kỳ tâm lý bất mãn nổ bùng dẫn đến hỗn loạn chính trị còn ở Trung Quốc vị thế của Tập Cận Bình vững hơn bao giờ hết. Tam quyền phân lập của Mỹ khiến Hành pháp, Lập pháp bị tê liệt, Tư pháp rơi vào những kiện tụng triền miên không bao giờ chấm dứt trong khi nền dân chủ tập trung ở Hoa Lục tạo được chính danh nhờ vào lèo lái đất nước hữu hiệu. Nước nào cũng đầy dẫy các vấn đền nan giải nhưng đa số dân Mỹ không lạc quan cho tương lai vì cảm thấy đất nước đi lệch hướng, còn người Hoa dù bất mãn nhưng tin rằng Trung Quốc qua mặt Hoa Kỳ không còn là chuyện bánh vẽ.

Cho dù kinh tế Hoa Lục có sẽ chiếm 25% hay 40% GDP thế giới không quan trọng bằng việc Trung Quốc qua mặt Mỹ vì đây sẽ là lần đầu tiên kể từ ngày nền dân chủ tự do (liberal democracy) ra đời cho thấy chủ thuyết này không phải là điều kiện tất yếu cho kinh tế phát triển. Cho dù lợi tức mỗi đầu người Hoa chỉ ¼ hay ngang bằng với Tây Phương cũng không quan trọng bằng ảnh hưởng lên kinh tế toàn cầu, giờ đây mới đứng hạng nhì mà đã khiến thế giới nghiêng ngả chớ nói gì đến khi họ lên hàng thứ nhất.

Người viết không tuyên truyền cổ võ cho mô hình Trung Quốc vì khoảng cách giữa dân chủ tập trung và độc tài toàn trị rất mong manh do không có hệ thống kiểm soát. Tuy nhiên để phê bình về Trung Quốc cần có những phân tích sâu sắc hơn là mô hình cổ điển theo lối Tây Phương hiện giờ cho phép.


Các chế độ độc tài bị sụp đổ phần lớn do lãnh đạo bị nịnh thần che mắt. Nay chính Đảng Cộng sản cũng không tin vào con số phát triển 6.7% của họ, nhưng ông Tập mỗi buổi sáng chỉ cần lên mạng đọc báo New York Times (ông Tập từng du học ở Mỹ nên chắc tiếng Anh khá giỏi) cũng đủ thấy những nan đề trong xã hội Trung Quốc. Ông Tập có thể lo âu mất ngủ nhưng xét lại những lá chủ bài trong tay Bắc Kinh hiện sáng sủa hơn Âu-Mỹ rất nhiều, nên chúng ta phải hy vọng ông Tập lại sẽ… tự sướng ngủ quên.

Saturday, November 4, 2017

Liệu Việt Nam sẽ có vũ khí nguyên tử

Báo New York Times ngày 29/10/2017 đăng trên trang đầu một bài phân tích về khả năng một cuộc chạy đua vũ trang nguyên tử ở Á Châu trong đó có một dòng cho biết Úc, Miến Điện, Đài Loan và Việt Nam từng thảo luận đến việc trang bị loại vũ khí này [1]. Bài viết không cho thêm dữ kiện nào về thông tin nói trên vì trọng tâm nhắm vào việc Nam Hàn và Nhật Bản có thể trở thành hai cường quốc hạt nhân để đối phó với Bắc Hàn.

Bài toán như sau: nếu Bắc Hàn sở hữu hoả tiễn liên lục địa có khả năng tấn công Hoa Kỳ thì Seoul và Tokyo sẽ không còn tin chắc rằng Mỹ sẽ can thiệp khi Bình Nhưỡng dọa trả đủa bằng cách tiêu hủy Los Angeles hay Seattle. Cách tính này từng xảy ra trong Chiến Tranh Lạnh với kết quả là Anh và Pháp đã tự phát triển kho vũ khí hạt nhân.

Chính Tổng thống Trump trong thời gian tranh cử đã nói công khai rằng Nam Hàn và Nhật nên có vũ khí nguyên tử để tự bảo vệ. Khung cảnh chính trị tại Nam Hàn ngày càng có nhiều tiếng nói đòi trang bị hạt nhân, trong khi tại Nhật thì dư luận chống quan điểm này vì từng là nạn nhân ở hai thành phố Hiroshima và Nagasaki.

Nhưng nếu Trung Quốc, Bắc Hàn và Nam Hàn đều có vũ khí nguyên tử thì Nhật sẽ không còn chọn lựa nào khác. Đài Loan sẽ theo đó để tự bảo vệ, rồi đến Úc, Miến Điện và Việt Nam trong khung cảnh Á Châu trở nên vô cùng bấp bênh.

Theo nhận xét của người viết thì khả năng Việt Nam trang bị hạt nhân rất thấp. Thứ nhất, Bắc Kinh khôn khéo theo chính sách “tằm ăn dâu” nên sẽ không để tình hình căng thẳng đến mức phải xảy đến chiến tranh toàn diện. 

Thứ hai, Trung Quốc là quốc gia duy nhất trên thế giới sát cạnh bốn nước khác có vũ khí nguyên tử (Nga, Ấn, Pakistan và Bắc Hàn) nên sẽ bằng mọi cách ngăn cản không cho Việt Nam thêm vào con số đó: áp lực về chính trị, đe dọa về kinh tế, tấn công bằng tin học hay can thiệp thay đổi thành phần lãnh đạo. 

Thứ ba, Việt Nam khi còn bị chia rẽ giữa các phe cánh lãnh đạo tranh giành quyền lực, giữa nhà cầm quyền và dân chúng thì không thể có một chính sách toàn diện đối đầu với Hoa Lục.

Trở lại tình hình chung Á Châu, một giải pháp được bàn thảo đến là Nam Hàn yêu cầu Hoa Kỳ mang dàn hỏa tiễn hạt nhân tầm trung vào nước họ – cũng giống như Tây Đức cho phép hỏa tiễn Patriot của Mỹ vào thập niên 80. Mục tiêu để Hoa Kỳ sẽ phải phản ứng tức thời khi có khủng hoảng mà không còn 2 tiếng đồng hồ chần chờ quyết định (thời gian bay của hỏa tiễn liên lục địa) và thay đổi lập trường. Nhưng Mỹ hiện không ngỏ ý muốn đem hỏa tiễn tầm trung sang Đông Á vì không ngăn được Bình Nhưỡng trang bị hỏa tiễn liên lục địa, và như vậy chỉ giúp bảo vệ Nam Hàn mà không tăng an ninh cho Hoa Kỳ (trái với America First).

Đây là nước thấu cáy của Trump lật ngược ván cờ Bắc Hàn hiện đang là gánh nặng của Mỹ để trở thành mối đe dọa cho Trung Quốc nếu ông Tập không muốn thấy có thêm hai cường quốc hạt nhân là Nam Hàn và Nhật Bản kề cận ở Đông Á. Bàn cờ lớn giữa các cường quốc sẽ thay đổi bộ mặt an ninh châu Á.

***

[1] North Korea Rouses Neighbors to Reconsider Nuclear Weapons. New York Times, Oct 28, 2017.

Wednesday, August 23, 2017

Tranh chấp Mỹ-Trung dưới thời Trump

Bắc Kinh không khỏi thở phào nhẹ nhõm khi được tin hai cố vấn cao cấp Steve Bannon (Chiến lược gia – Chief Strategist) và tỷ phú Carl Icahn (Cố vấn đặc biệt – Special Advisor) cùng rời bỏ tòa Nhà Trắng hôm 08/18/2017. Đây là hai trong số ba nhân vật nòng cốt bày tỏ lập trường diều hâu trong bang giao và thương mại Mỹ-Trung.

Tỷ phú Carl Icahn khi được mời làm Cố vấn đặc biệt (Special Advisor) cho Tổng thống Trump đã trả lời với đài CNBC vào tháng 12/2016 [1] rằng ông không chủ trương tranh chấp với Trung Quốc, nhưng nếu chiến tranh kinh tế giữa hai nước không thể tránh được thì nên khởi động sớm tốt hơn là muộn (Lời người viết: Hoa Lục hiện giống như con cua đang lột vỏ khi chuyển đổi từ đầu tư sang tiêu thụ nội địa nên là lúc yếu thế nhất).

Steve Bannon, người bị đồn đoán bị thất sủng từ nhiều tháng nay, đã trả lời thẳng thừng trong một cuộc phỏng vấn với báo The American Prospect ngày 08/16/2017 [2] rằng Trung Quốc đã từ lâu công khai mở ra cuộc chiến tranh kinh tế với Hoa Kỳ. Theo ông thì đây mới là vấn đề mấu chốt, trong khi Bắc Hàn chỉ là chuyện bên lề (sideshow).

Steve Bannon cho biết ông tranh cãi hàng ngày với các bộ ngành khác nhằm đặt ưu tiên tuyệt đối (maniacally focused) vào cuộc tranh chấp Mỹ-Trung. Ông nhận xét 5-10 năm tới sẽ là khúc quanh quyết định vì sau đó sẽ là quá trễ không thể ngăn chặn đà tiến của Trung Quốc thành siêu cường hàng đầu trong vòng 15-20 năm sau đó.

Steve Bannon chỉ trích hai Bộ Quốc phòng và Ngoại giao trông đợi vào Bắc Kinh giúp đỡ trong vấn đề Bắc Hàn chỉ là hy vọng hão huyền. Ông cũng tranh cãi kịch liệt với Bộ Tài chính và Hội đồng Kinh tế Quốc gia (National Economic Council) vốn sợ xảy ra chiến tranh tiền tệ làm gián đoạn thương mại.

Trong chính quyền Trump hiện chỉ còn một nhân vật từng bày tỏ lập trường cứng rắn đối với Trung Quốc, tức là Giáo sư Peter Navarro hiện đang làm Giám đốc Hội đồng Thương mại Quốc gia (National Trade Council). Đây là tác giả quyển sách “Chết vì Trung Quốc” (Death by China). Ông viết bài trên báo Los Angeles Times ngày 07/21/2016 [3] đòi tăng thuế 45% lên hàng hóa nhập cảng từ Hoa Lục [4] và những nước sử dụng vũ khí tiền tệ làm lợi thế [5].

Đại đa số các chuyên viên quốc phòng, kinh tế, tài chính và thương mại của Hoa Kỳ đều không muốn có một cuộc đối đầu trực tiếp Mỹ-Trung về tiền tệ, mậu dịch hay quân sự. Một số không ít dần dần chấp nhận điều được xem như thực tế không tránh khỏi khi kinh tế Hoa Lục sẽ tiến lên hàng đầu, nên Hoa Kỳ cần phải chuẩn bị cho một trật tự thế giới trong đó Mỹ bảo vệ quyền lợi của mình mà không xảy ra tranh chấp tàn khốc với Trung Quốc. Học giả Tây Phương gọi đây là vấn nạn Thucydides’s Trap của trận tranh hùng nằm giữa hai thế lực lớn ở Hy Lạp là Athens và Spartan vào thế kỷ thứ 5 trước Công Nguyên. Hai ông Bannon và Navarro với lập trường cứng rắn nên bị xem như ngoài lề (fringe elements).
Trái lại các chuyên gia Trung Quốc rút tỉa bài học lịch sử Xuân Thu Chiến Quốc kéo dài 400 năm từ thế kỷ thứ 3 đến 9 trước Công Nguyên với kết cục là nhà Tần gồm thâu Lục Quốc. Điều này cho thấy sự khác biệt trong bề dày lịch sử vốn hun đúc thế giới quan giữa hai nền văn hóa.

Trở lại với ông Steve Bannon bị xem thuộc thành phần dân tộc cực hữu nay bị đuổi việc. Tranh chấp giữa các quan điểm trong một chính quyền xảy ra bình thường. Nhưng điều mà người viết không thể hiểu được nơi nhân vật chính tức là ông Trump hiện đang đánh “võ khùng”, “vô chiêu thắng hữu chiêu” hoặc ông chính là Tổng thống khùng(!) God Bless America.

Đ.H.Q.
__________
[1] The most important thing from Carl Icahn’s 40-minute CNBC interview – CNBC 12/22/2016
[2] Steve Bannon, Unrepentant – The American Prospect
[3] Trump’s 45% tariff on Chinese goods is perfectly calculated – Los Angeles Times, 07/21/2016
[4] Nhiều chuyên gia cho rằng Bắc Kinh không còn kềm giá đồng Nhân Dân Tệ so với USD giống như trước đây, nhưng tác giả Peter Navarro phản công rằng 45% thuế lên hàng hóa nhập cảng nhằm đền bù 15 năm gian lận và những thiệt hại do chính ăn cắp sở hữu trí tuệ và đóng cửa thị trường
[5] Các nước dìm giá tiền so với đồng đô-la trong đó có Đức, Nam Hàn, Việt Nam.


Sunday, August 13, 2017

Lá phiếu cho Trump của người Mỹ trắng

Nền dân chủ Hoa Kỳ được xây dựng trên lá phiếu của giai cấp trung lưu và thợ thuyền người da trắng; người thiểu số tuy có góp phần nhưng chỉ gần đây và với vai trò khiêm tốn (trừ người da đen với phong trào Civil Rights thập niên 1960). Gánh nặng xây dựng và bảo vệ trật tự toàn cầu (world order) do Mỹ đảm nhận cũng nhờ vào sự hậu thuẫn của dân da trắng. Lý do đơn giản vì cấu trúc xã hội và trật tự thế giới từ sau Thế Chiến Thứ Hai đã giúp giai cấp trung lưu bản xứ có cuộc sống ngày càng sung túc, đồng thời tạo cơ hội cho thành phần lao động tin rằng nếu họ chịu khó làm việc theo luật chơi (work and play by the rule) sẽ bước vào giới trung lưu. Nhưng nay người Mỹ trắng trung lưu và thợ thuyền ồ ạt bỏ phiếu cho Trump khiến người ta không khỏi quan tâm cho nền dân chủ và trật tự thế giới mà Hoa Kỳ dày công xây dựng.

Lá phiếu cho Trump thể hiện sự phẫn nộ của người Mỹ trắng rằng mô hình xã hội bị dàn dựng (rigged) bất lợi cho họ: người da trắng bị đẩy lùi ra khỏi hai vùng ven biển Đông và Tây trù phú (California, New York,…); GDP của Hoa Kỳ và thương mại thế giới tăng vọt nhưng lợi tức của các gia đình trung lưu đứng khựng lại trong suốt 25 năm nay [1]; giới trung lưu đóng thuế ngày càng nhiều nhưng gánh nặng về bảo hiểm sức khỏe và giáo dục cho con cái vẫn tăng nhanh trong khi các quyền lợi an sinh xã hội bị người di dân lạm dụng; giai cấp thợ thuyền bị thất nghiệp hàng loạt vì công ăn việc làm bị mang sang Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam,… thương mại toàn cầu giúp củng cố các nhà cầm quyền độc tài ở Trung Đông và Á Châu, đồng thời giúp các đại gia Trung Quốc, Nga, Việt Nam ồ ạt đổ tiền đi du lịch, cho con đi du học và bơm giá địa ốc ra khỏi tầm tay của dân bản xứ. Sau hết, người Mỹ trắng khi lên tiếng nói lên sự công phẫn của họ lại bị lên án kỳ thị, bảo hộ và chủ nghĩa dân túy.

Một điều cần được quan tâm thêm nữa là nền dân chủ Hoa Kỳ được xây dựng trên cơ sở Cơ Đốc Giáo (Christian-Judaism) trong khi sự đóng góp từ các nền văn hóa Nam Mỹ, Á Đông, Phật Giáo, Ấn Độ Giáo, Hồi Giáo, v.v. tuy đa dạng nhưng khiêm tốn. Chính nền tảng xã hội này ngày nay cũng bị thách thức bởi khuynh hướng tự do phóng khoáng (liberalism) ủng hộ phá thai, LGBTQ, nền chính trị xuôi dòng (political correctness), tinh thần hòa hợp (tolerance) và chủ nghĩa đa văn hóa (multi-culturalism). Nói một cách khác, người di dân đến Hoa Kỳ được khuyến khích phô trương nét đặt thù văn hóa và tôn giáo, nhưng đồng thời nhà nước và luật pháp lại giới hạn khắc khe những thể hiện Cơ Đốc Giáo và niềm tự hào của người bản xứ trong học đường và xã hội với lý do chống áp đặt giá trị tôn giáo và kỳ thị màu da [2].

Nước Mỹ được xây dựng bởi người di dân để rồi những người đến trước và sau cùng nhau xây dựng một xã hội tốt đẹp cho mọi người. Nhưng ngày nay người dân bản xứ cảm thấy một số đông di dân mới góp phần rất lớn xây dựng xã hội, nhưng một số đông còn lại đem theo nhiều tệ đoan như lạm dụng an sinh xã hội, không chịu hòa đồng, đe dọa an ninh (Hồi Giáo bảo thủ) và đe dọa nền văn hóa bản xứ. Người Mỹ trắng đang dần trở thành thiểu số trên chính quê hương của họ mà còn bị mắng nhiếc rằng đây là một trào lưu không chuyển đổi.

Nói trắng ra, khi chủ nhà mời khách vào nhà, dọn ăn, rồi sau đó khách tuyên bố rằng vài chục năm nữa sẽ chiếm căn nhà, chắc chắn chủ nhà sẽ nổi giận.

Không phải người Mỹ trắng nào cũng bỏ phiếu cho Trump. Thành phần gọi giới quyền lực (elite) nắm vai trò chủ chốt trong chính quyền, thương mại, truyền thông, học đường, cổ võ cho toàn cầu hóa (globalization) trật tự thế giới (world order) và chính sách di dân rộng rãi. Người Mỹ ở hai vùng ven biển chủ trương đa văn hóa (multi-culturalism), đa bản sắc (multi-identities), LGBTQ, tự do phá thai, chống mọi thể hiện Cơ Đốc Giáo và nền văn hóa của người Mỹ trắng nhưng đòi bình đẳng cho Hồi Giáo và các sắc tộc thiểu số. Hai thành phần này vừa có phương tiện tài chánh lại nắm các kênh truyền thông dòng chính (mainstream media) nên trong 25 năm từ sau Chiến Tranh Lạnh đã ảnh hưởng lên chính sách ngoại giao và đối nội của các chính quyền Clinton (Dân Chủ, 1993-2001), Bush (Cộng Hoà, 2001-2009), Obama (Dân Chủ, 2009-2016). Tuy giữa hai đảng vẫn có nhiều tranh chấp, nhưng tựu trung vẫn nằm trong khung toàn cầu hóa, đón nhận di dân và đa văn hóa. Cho đến khi có Internet (Twitter, Facebook…) sang bằng thông tin và giúp người bản xứ trong các vùng Trung-Mỹ nói lên sự phẫn nộ của họ.

Cuộc bầu cử năm 2016 là một cơn chấn động chính trị vì Trump với chủ trương “Nước Mỹ trên hết” đã đi ngược lại chính sách của ba đời tiền nhiệm và quan điểm chính trị của giai cấp quyền thế (elite) từ tả (liberalism) đến hữu (neo-conservatism). Chủ yếu đây là sự rạn nứt giữa người Mỹ trắng gần giống như cuộc Nội Chiến 1861-65 khi miền Nam chủ trương có nô lệ trong khi miền Bắc chống nô lệ, còn nay hình ảnh tương lai cho nước Mỹ rất khác nhau giữa hai vùng ven biển và khu vực miền Trung nước Mỹ.

Đa số người Mỹ trắng ngày nay không kỳ thị, không chống toàn cầu hóa và di dân. Nhưng họ phải bảo vệ quyền lợi của mình và muốn thấy nền văn hóa bản xứ được tôn trọng. Những người bỏ phiếu cho Trump cũng kinh hoàng với hành vi và những tuyên bố của ông này, nhưng Trump lại lắng nghe và nói ngôn ngữ của họ. Có thể Trump sẽ không đáp ứng được nguyện vọng của họ nhưng ông đã thổi bùn lên sự công phẫn mà nếu giai cấp quyền thế và trí thức vẫn tiếp tục thái độ thầy đời (paternalistic) sẽ còn xâu xé xã hội và đe dọa cho nền dân chủ Hoa Kỳ.

***


[1] Trái với lợi tức của các gia đình trung lưu Mỹ trắng không tăng thì lợi tức của các sắc dân di cư nhảy vọt. Thí dụ tiêu biểu một gia đình gốc Việt khi mới qua Mỹ nhận trợ cấp xã hội hay đi làm với đồng lương tối thiểu nhưng sau 5-10 năm khi con cái có bằng cấp kỹ sư, luật sư, bác sĩ thì lợi tức gia đình tăng vọt 5-10 lần nhiều hơn.

Saturday, July 15, 2017

Ông Trump chơi cờ

Báo chí Mỹ nhận xét trong khi họ Tập chơi cờ tướng thì ông Trump chơi cờ cá ngựa (Xi plays chess, Trump plays checker). Lý do nước Mỹ dưới thời ông Trump chỉ lo cho quyền lợi trước mắt như bảo hộ mậu dịch và nhiên liệu hóa thạch, đã nhường chổ trống cho Trung Quốc nhảy vào vai trò lãnh đạo thương mại toàn cầu và chống biến đổi khí hậu. Điều này có thể đúng, nhưng thực tế lại cho thấy những nước ở Trung Đông, Đông Âu hay Đông Á cần đến Hoa Kỳ không phải nơi hiệu ứng lồng kính ở chỗ Mỹ giúp bảo vệ an ninh cho họ; ngược lại buôn bán với Trung Quốc ngày càng tăng không phải do Bắc Kinh mở cánh cửa tự do mậu dịch nhưng vì Hoa Lục có nhiều tiền để đầu tư, nhập cảng nguyên vật liệu cùng bán hàng rẻ.

Trở lại với bàn cờ chiến lược Mỹ-Trung, ông Trump cho thấy cách thức tiếp cận ngành ngoại giao theo kiểu con buôn trong lần tiếp xúc với ông Tập về Đông-Á:
  1. Sau buổi họp đầu tiên ông Trump tán dương Tập Cập Bình và đặt niềm tin vào họ Tập sẽ tận tình giúp giải quyết vấn đề Bắc Hàn. Ông Trump còn cho biết không thể có chiến tranh thương mại khi mà Trung Quốc đang tạo áp lực lên Bình Nhưỡng. Báo chí kết luận ông Trump sớm tháo gỡ các lời tuyên bố chống Bắc Kinh trong thời gian bầu cử như những vị tiền nhiệm khác.

  1. Nhưng không lâu sau đó ông Trump đổi giọng bày tỏ nổi thất vọng rằng Bắc Kinh đã không giúp đỡ hết mình. Ông mời Thủ Tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc sang Hoa Kỳ và bàn chuyện tàu sân bay Mỹ vào Cam Ranh; thông báo bán $1.42 tỷ USD vũ khí cho Đài Loan; lên án Trung Quốc vi phạm nhân quyền; cho tàu chiến Mỹ tiến sát đảo Thị Tứ trong vùng biển bị Bắc Kinh tự cho có chủ quyền.
Nói cách khác ông Trump ban đầu chìa bàn tay tâng bốc đối phương [1], nhưng khi công việc diễn tiến không thuận lợi thì ông sẵn sàng trở mặt tấn công, tạo áp lực nhiều mặt. Rất khó biết mục tiêu trước mắt của ông thực sự là Bắc Hàn, Đài Loan, biển Đông hay cuộc thương thảo mậu dịch Mỹ-Trung 100 ngày bắt đầu từ tháng 05/2017. Điểm lợi là đối thủ không đoán được ông Trump sẽ nhượng bộ điều gì để được điều gì; điểm thiệt là chính các nước bạn như Nhật, Nam Hàn, Đài Loan và vùng Đông Nam Á cũng không biết ông Trump có sẽ đánh đổi quyền lợi của mình cho một vấn đề nào đó không, trong khi chính các nhà ngoại giao Hoa Kỳ cũng lúng túng không thể giải thích được lập trường của chủ nhân Tòa Nhà Trắng.

Các nước có thể chọn một trong hai thái độ (1) theo Trung Quốc vì không còn tin Mỹ, (2) hoặc xích gần với Mỹ để canh chừng quyền lợi của mình không bị đổi chác! Có vẻ nhiều nước chọn giải pháp thứ nhì khi Thủ Tướng Việt Nam sang Hoa Kỳ với hợp đồng 15 tỷ USD, Đài Loan mua vũ khí Mỹ, sau đó Tân Tổng Thống Nam Hàn cũng đến gặp ông Trump. Nhưng không ai biết đươc kết quả lâu dài sẽ như thế nào với lề lối ngoại giao chưa từng thấy này.

Dù vậy dân giang hồ [2] sẽ đánh giá nếu Mỹ có thực lực chơi bạo cho dù mỗi bên đều bị thiệt thòi chút ít thay vì nói mạnh mà chơi yếu xìu. Tầng lớp tinh hoa xã hội đừng coi như chuyện đùa vì ông Trump rất sành sỏi khuấy động tâm lý bình dân mà không cần nương tựa vào các chuyên gia trí thức.


 ***

[1] Lề lối ngoại giao và mối quan tâm về thương mại của ông Trump thể hiện rỏ qua kỳ họp G-20 vừa mới đây:
Với Tổng Thống Nam Dương Joko Widodo: “Chúng ta là bạn, và chúng ta sẽ ký kết rất nhiều hợp đồng thương mại” (“We've become friends, and we're going to be doing a lot of deals together — trade deals.”)
Với Thủ Tướng Singapore Lý Hiển Long: “Chúng tôi gần nhau lắm, và chúng tôi hy vọng sẽ chung nhau làm rất nhiều điều tốt” (“The Prime Minister of Singapore – we're very close, the relationship is very close, and we expect to do some excellent things together in many ways.”)
Với Tổng Thống Mễ Tây Cơ Enrique Pena-Nieto: “Tôi rất thích gặp lại bạn là Tổng Thống Mễ Tây Cơ. Chúng tôi thương thuyết lại NAFTA và các điều khác, và đang chờ kết quả” (“It's great to be with my friend, the President of Mexico. And we're negotiating NAFTA and some other things with Mexico, and we'll see how it all turns out.”)
Với Tổng Thống Nam Hàn Moon Jae-In: “Chúng tôi có buổi ăn tối tuyệt vời ở Tòa Bạch Ốc. Chúng tôi đang thảo luận hiệp ướng mậu dịch với Nam Hàn, và mong rằng đây sẽ là một hiệp ước sòng phẳng” (“We had fantastic dinner at the White House – accomplished a lot,” he said. “We are renegotiating a trade deal right now as we speak with South Korea, and hopefully it will be an equitable deal.”)
Với Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình: “Chúng tôi đã tạo được thân tình. TôI tin rằng dù vấn đề thương mại hay Bắc Hàn, hay nhiều điều khác nửa, chúng ta sẽ đạt được kết quả tốt đẹp” (“We are developing, and have developed, a wonderful relationship,” he said. “And I'm sure that whether it's on trade or whether it's on North Korea, or any of the many things that we will be discussing, we will come to a successful conclusion.”)


[2] Giới giang hồ nơi đây gồm cả Tập Cận Bình, Putin, Modi, Netanyahu, Erdogan, Duterte, lãnh đạo Hà Nội, v.v…

Friday, July 7, 2017

Liệu Việt Nam có phải trả tiền cho Mỹ dùng Cam Ranh?

Việc Mỹ thuê Cam Ranh đã được bàn đến từ lâu nhưng chưa xảy ra, nay với ông Tổng Thống “thất thường” Donald Trump và cung cách ông đòi tiền Nam Hàn thiết nghĩ không thể loại bỏ giải thuyết liệu có ngày Hoa Kỳ sẽ yêu cầu Việt Nam trả tiền cho tàu chiến Mỹ vào Biển Đông hay không?

Tưởng cũng nên nhắc lại Nam Hàn là đồng minh cột trụ của Hoa Kỳ ở Đông-Á. Mỹ đặt dàn hỏa tiễn THAAD giúp Nam Hàn phòng thủ trường hợp bị Bắc Hàn tấn công, nhưng tầm radar của THAAD cực mạnh cho phép Hoa Kỳ theo dõi các hoạt động quân sự của Trung Quốc và Nga ở Đông Á. Như vậy Mỹ có lợi ích chiến lược rất lớn, thế mà ông Trump trắng trợn đòi Nam Hàn trả 1 tỷ USD cho dàn THAAD lại muốn sửa đổi hiệp ước thương mại giữa hai nước khi chênh lệch mậu dịch nay lên đến 17 tỷ USD.

Đối với ông Trump bạn bè phải sòng phẳng, và Hoa Kỳ không chấp nhận đánh đổi quyền lợi kinh tế cho lợi ích chiến lược. Các nước cũng không thể dựa vào cánh dù quân sự của Mỹ để hưởng lợi ích buôn bán với Trung Quốc mà không phải chi tiền.

Việt Nam có tầm quan trọng kém hơn Nam Hàn thế mà chênh lệch mậu dịch với Mỹ lên đến 31 tỷ USD. Thua lổ với Trung Quốc lại đúng 30 tỷ USD khiến nhiều người sinh nghi rằng Việt Nam đã trở thành cửa hậu làm gia công cho Hoa Lục bán lén hàng sang Mỹ. Việt Nam cần Mỹ ngăn trở Trung Quốc bành trướng ở Biển Đông nhưng sợ mất lòng Bắc Kinh. Nước nào cũng muốn đu dây để hưởng lợi hai đầu, nhưng nay với ông Trump thì muốn bảo vệ quyền lợi phải… chi tiền.


Cho nên không thể loại bỏ giải thuyết có ngày ông Trump sẽ đòi Việt Nam chi tiền để mua vũ khí Hoa Kỳ hay cho tàu Mỹ vào biển Đông. Có thể toàn bộ vấn đề sẽ không ồn ào nhưng hai bên kín tiếng mặt cả giữa giá thuê bao hay mua hàng hóa và vũ khí cho đến khi tìm ra phương hướng sòng phẳng. Chỉ hy vọng phía bên Mỹ không đặt cả vấn đề nhân quyền ra trả giá!

Saturday, July 1, 2017

Thất bại của nền tự do và thương mại toàn cầu

Nói cho dễ hiểu, giới thợ thuyền Âu-Mỹ phẫn nộ khi thấy khoảng cách giàu nghèo trong nước tăng vọt, còn các đại gia Trung Quốc và Nga vung tiền đi du lịch và mua địa ốc ở những khu đắt đỏ nhất thế giới như Hồng Kông, Sydney, New York, Vancouver, London, v.v… bơm giá địa ốc lên đến mức mà con cái dân bản xứ không có khả năng và hy vọng dọn về những nơi có trường học tốt và nhiều việc làm này. Mậu dịch toàn cầu giúp cho các nhà cầm quyền độc tài củng cố vị trí, Bắc Kinh có cơ hội trở thành nền kinh tế hàng đầu trong lúc Tây Phương ngày thêm suy yếu.

Gần gũi hơn trong cộng đồng Việt Nam và gác đi quan điểm chính trị, nhiều người tự hiểu tại sao còn giúp đỡ thân nhân khi giá nhà ở Sài Gòn, Hà Nội, Đà Nẳng, Nha Trang, v.v… tăng vọt, giúp tài sản của dân thành phố lên đến hàng trăm ngàn hay nhiều triệu đô-la? Xuất khẩu, du lịch, tiêu thụ nội địa, tiền gởi về Việt Nam và địa ốc không những tạo ra một tầng lớp tư bản đỏ mà còn giúp cho giới trung lưu thành thị trở nên vô cùng khá giả, số người đi du lịch và cho con du học nước ngoài ngày thêm đông lại tự hào rằng có tiền sống ở Việt Nam sung sướng hơn phải đi cày bên Mỹ rất nhiều. Hình ảnh này dẫn đến nhận xét rằng Việt Nam không còn là một quốc gia nghèo, chỉ có rất nhiều người nghèo nhưng vì cơ hội không đồng đều. Trừ những người bỏ thôn quê lên đô thị kiếm sống vô cùng khổ cực, những ai có gốc gác lâu đời ở thành phố nhưng vẫn chật vật đa số vì lo ăn chơi hay không biết toan tính làm ăn chớ không phải do thiếu cơ hội.

Thế giới ngày này rạn nứt theo hai tỷ lệ 50% và 30%. Tại nhiều nước như Trung Quốc và Việt Nam 1/3 dân chúng khá giả trong khi 2/3 còn lại vô cùng nghèo khổ. Ở Âu-Mỹ khoảng 1/2 dân chúng ở các đô thị và vùng ven biển hưởng lợi từ toàn cầu hóa trong lúc 1/2 còn lại bị thiệt thòi. Khoảng cách từ lương bổng cho đến sở hữu địa ốc và chứng khoán tăng vọt khiến chênh lệch giàu nghèo và sự phẫn nộ ngày thêm trầm trọng. Ở Trung Quốc, Việt Nam dân chúng thôn quê biểu tình đòi hỏi quyền lợi còn tại Hoa Kỳ và Tây Âu họ phản ứng bằng lá phiếu chống toàn cầu hóa.


Đây là vấn nạn toàn cầu trong thế kỷ 21.